5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Sulbiny

Kategoria: Gmina Garwolin


Właściciele i majątek
Dobra Sulbiny Górne z przyległościami Gurazdy do 15 kwietnia 1825 roku (gdy zmarła) należały do Maryanny z Jasińskich Pniewskiej. W tym czasie majątek nazywany był również Sulbinami Pniewskimi. Składał się z domu wygodnego do mieszkania, ogrodu fruktowego, gruntów urodzajnych i łąk zyskownych. W 1837 roku były własnością Ignacego Pniewskiego, a w 1842 roku - Eugeniusza Pniewskiego. Eugeniusz Pniewski stracił majątek w dniu 17 listopada 1848 roku wskutek licytacji za zaległości w stosunku do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Dobra nabył Michał Szafrański za 126.939 zp. Jednak nie wpłacił on na czas wylicytowanej sumy i dobra ponownie zostały wystawione na sprzedaż w 1849 roku.

W 1861 roku właścicielem Sulbin Górnych był Julian Izydor Świdrygiełło-Świderski-Wągl h. Lubicz, urodzony w Warszawie 4 kwietnia 1838 roku, syn Adama i Genowefy z Sąchockich.
W 1866 roku dobra należały do Antoniego Orłowskiego, syna Feliksa i Antoniny z Jendłowskich. 22 listopada 1849 roku Antoni poślubił w Warszawie Helenę Piasecką, córkę Ksawerego i Antoniny. W 1867 roku dobra Sulbiny Górne z przyległością Gorazdy zostały zajęte przez komornika za długi Antoniego Orłowskiego wobec Wilhelma Jana Gotlieba Sakse. Ze sporządzonego wtedy opisu dowiadujemy się, iż dobra miały rozległość 1283 mórg, z czego na sześciu stały zabudowania dworskie. Znajdował się w nich ogród owocowy i warzywny oraz dwa zarybione stawy. Na 4-morgowym gruncie należącym do dóbr, gmina starozakonnych miasta Garwolina, prawem wieczystej dzierżawy miała urządzony kirkut grzebalny za opłatą 6 rs. rocznie. Wśród budynków dworskich wyróżniał się dwór z cegły murowany, gontami podbity, bez szczytów, pułapu, drzwi i okien – świeżo po spaleniu restaurowany. Do budynków folwarcznych należały: obora drewniana, owczarnia z cegły, stodoła z szopą maneżową z cegły, piętrowy murowany spichrz zbożowy, czworak z cegły, oficyna murowana z dostawioną z boku stancją, chlew drewniany, drwalnia, piec do wypalania cegły, młyn wodny drewniany, który dzierżawił Jakub Kaznowski. Przy szosie zaś znajdowała się osada karczemna nazywana Adamówką bądź Syberką. W niej austeria z cegły, zajazd duży drewniany, destylarnia z aparatem dworskim do destylowania wódek i dom murowany, mieszczący kuźnię. Propinację dzierżawił Manasz Goldzach, kuźnię zaś Fałek Wierzbowski.
W 1874 roku folwark obejmował obszar 1115 mórg, w tym: 502 morgi gruntów ornych i ogrodów, 101 mórg łąk, 13 mórg pastwisk, 465 mórg lasu i 34 morgi nieużytków. Składał się z 10 budynków murowanych i 10 drewnianych. Funkcjonował w nim także młyn wodny.
Co najmniej w latach 1880-87 właścicielem Sublin Górnych był Edward Orłowski, ożeniony z Michaliną Zale(w)ską. Ich synem był Stefan Orłowski, urodzony 1 kwietnia 1887 w Sulbinach Górnych, żołnierz w 1. Pułku Ułanów Legionów Polskich. Podczas okupacji czynny w konspiracji ZWZ-AK. Zmarły 30 maja 1969 roku w Warszawie.
Około 1889 roku na licytacji dobra nabył Władysław Łagowski. Ożeniony w 1881 roku z Kamilą Alodią Pruską. Zmarł 5 grudnia 1898 po krótkich, lecz ciężkich cierpieniach przeżywszy lat 46. Został pochowany na warszawskich Powązkach. Po jego śmierci majątkiem zarządzała Kamila Łagowska (zm. 17 marca 1913 roku). Ich syn Mieczysław, student 4-kursu Instytutu Górniczego, zastrzelił się w majątku 29 października 1911 roku. Miał wtedy 24 lata.
Kolejnym właścicielem został Wiktor Melchior Czyżewski, urodzony w Czyżewie-Chrapkach w ziemi łomżyńskiej. Ożeniony z Heleną z Pląskowskich. Wiktor zmarł 31 stycznia 1920 roku, przeżywszy 72 lata. Pochowany został w grobie rodzinnym na Powązkach. Jeszcze przed śmiercią Wiktora folwark był własnością Czesława Czyżewskiego i pozostawał w jego rękach do co najmniej 1934 roku. W 1919 roku Czesławowi Czyżewskiemu Ministerstwo Aprowizacji za niedostarczenie kontyngentu zbożowego odebrało i zlicytowało lokomobilę. W maju 1920 roku część gruntów ornych i łąk od lat nieużytkowana została rozsprzedana zamożnym gospodarzom po 17 tysięcy marek za morgę. W tym samym czasie Czyżewski sprzedał również las. Transakcje te w prasie były określane mianem dzikiej parcelacji, zarzucano sprzedającemu stosowanie paskarskich cen. W 1926 roku majątek Sulbiny Górne zajmował 282 hektary. W 1928 roku Czesław Czyżewski ofiarował 5 morgów gruntu jako plac pod budowę Domu Inwalidów im. Marszałka Piłsudskiego w Garwolinie. W 1931 roku odbyła się licytacja komornicza, na której przeżywający kłopoty finansowe Czesław Czyżewski musiał sprzedać dwa samochody (Austro-Daimler i Tatra), konie, meble i ubrania na łączną kwotę 29.135 złotych.
4 czerwca 1934 roku na skutek coraz większych długów odbyła się licytacja majątku Sulbiny Górne. Z jej opisu dowiadujemy się, iż majątek zajmował obszar 512 mórg i 249 prętów. Na zabudowania składały się: dwór murowany, kryty gontem, parterowy, oficyna jednopiętrowa murowana, 5 domów mieszkalnych służbowych, murowanych, 10 różnych budynków gospodarczych murowanych, kuźnia, budynek młyński drewniany zawierający mieszkanie dla młynarza, młyn z jednym kamieniem i pytlem. Na inwentarz składało się 11 koni roboczych, 10 wozów parokonnych roboczych, 1 wóz pojedynczy, 5 pługów dwuskibowych i 4 pojedyncze jednoskibowe, 6 par bron żelaznych, 4 radła, 8 kompletów uprzęży skórzanej, maszyna parowa, dwa młynki, sieczkarnia, parnik i gonciarka. Cała nieruchomość była obciążona długami, tj. 520.320 złotych, 10.881 rubli rosyjskich i 96.800 w złocie. Cena wywoławcza dóbr wynosiła 400.000 złotych.

Obecny drewniany dwór został zbudowany na początku XIX wieku. Siedmioosiowy, parterowy, tynkowany na rzucie wydłużonego prostokąta z dachem naczółkowym. Od frontu znajduje się nowszy ganek. Układ wnętrz jest dwutraktowy, w części pomieszczeń znajdują się stropy belkowane.


Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1825, 1849
  • Dziennik Powszechny 1837
  • Dziennik Warszawski 1867
  • Gazeta Powszechna 1842
  • Kurjer Warszawski 1898, 1920
  • Gazeta Sądowa Warszawska 1890
  • Polska Zbrojna 1928
  • Wyzwolenie 1920
  • Obwieszczenia Publiczne 1934
  • Tygodnik Informacyjny na Powiat Garwoliński 1919
  • Lubelski Dziennik Wojewódzki 1931
  • Roczniki Gospodarstwa Krajowego, Warszawa 1861
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI, Warszawa 1890
  • Informator Przemysłu, Handlu, Rolnictwa, Rzemiosł, Szkolnictwa, Miernictwa i inn. Województw: Lubelskiego, Kieleckiego, Wołyńskiego, Poleskiego, Białostockiego i Nowogródzkiego 1935
  • Izabella Galicka, Hanna Sygietyńska, Dariusz Kaczmarzyk, Katalog zabytków sztuki w Polsce Tom X, Warszawa 1967
  • www.muzeumpilsudski.pl
  • Sebastian Jędrych, Ludzie z Garwolina i okolic 1610-1945, Garwolin 2013
Obiekt opisywany Dwór
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Częściowo zamieszkany
Rejestr zabytków Brak wpisu
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Wspólna 74, 08-400, Sulbiny, Polska

Komentarze