Dwór Gończyce

Kategoria: Gmina Sobolew


Właściciele i majątek
W 1457 roku właścicielami Gończyc byli Jan Klimunt i Indrzych z Gańczyc (jak wtedy nazywano miejscowość). W 1508 roku dziedzicem Gańczyc, Sokoła i części Chotyni był Jakub z Gańczyc. W 1569 roku dobra te były własnością Hieronima Ganeckiego. W tym samym roku jako właściciele Gończyc, Sokoła i Chotyni wymienienieni są bracia Wiktoryn i Sebastian Brzescy h. Ciołek.
W 1633 roku Gończyce były w posiadaniu rodziny Sułowskich. Pod koniec XVII wieku Gończyce należały do Anny z Walewiczów Sułowskiej, wdowy po Krzysztofie Sułowskim. W 1698 roku ufundowała ona nieistniejący już dzisiaj, drewniany kościół w Gończycach. Natomiast istniejący do dzisiaj, zbudowany w 1740 roku kościół został ufundowany przez kolejnego dziedzica majątku - Kazimierza Franciszka Grabowskiego, starosty trzebieszowskiego, wojskiego mielnickiego, ożenionego z Katarzyną Suffczyńską. Po śmierci Kazimierza, jego trzej synowie w 1774 roku dokonali podziału dóbr. Gończyce i Sokół otrzymał Florian, miecznik stężycki i wieluński, ożeniony z Ewą Szwerdfeldt. Został on pochowany w 1783 roku w miejscowym kościele, którego był kolatorem. W rękach rodziny Grabowskich Gończyce pozostawały przez prawie sto lat. Kolejni właściciele majątku również zostawali kolatorami, a także przysługiwali się rozbudowie i konserwacji kościoła. W 1818 roku dziedzic Gończyc - Michał Stanisław Grabowski (urodzony w Gończycach w 1781 roku) pokrył dach gontami, wewnątrz odnowił, dzwonnicę na czterech słupach wystawił, gontami pokrytą, cmentarz kościelny deskami w słupy porządnie ogrodził. Michał pozostawał dziedzicem do co najmniej 1823 roku.
W 1827 roku folwark zajmował 904 mórg; w tym grunta orne i ogrody 373 morgi, łąki 59 mórg, pastwiska 5 morg, las 365 mórg, nieużytki i place 102 morgi. Znajdowało się w nim 10 budynków murowanych i 22 drewnianych, a także młyn wodny.
Kolejnym dziedzicem był Józef Grabowski, sędzia pokoju powiatu garwolińskiego. To on w 1834 roku założył - istniejący do dzisiaj - cmentarz parafialny. Z woli fundatora przeniesiono tu z cmentarza przykościelnego zwłoki jego rodziców i rodzeństwa. Józef zmarł 26 stycznia 1837 roku w wieku 62 lat w dobrach Rudzienko. Pochowany został na cmentarzu w Gończycach.
Co najmniej od 1839 roku właścicielem Gończyc był Andrzej Kiwerski, który wyrokiem Polowego Audytoriatu z dnia 2 lutego 1854 roku zatwierdzonym przez Namiestnika Królestwa, został skazany na konfiskatę majątku za przestępstwo polityczne.
W 1860 roku wieś wraz z folwarkiem zostały wystawione na sprzedaż. Z ogłoszenia o sprzedaży dowiadujemy się, że we wsi znajdowały się dwór, oberża i poczthalteria murowane oraz młyn, karczma i zabudowania gospodarskie – drewniane.
W 1866 roku właścicielami byli Marceli i Aleksandra Grajber. Podobno Grayber, za udział w powstaniu styczniowym ściągnął na swoją rodzinę nędzę. Żona i dzieci żebrały chleba u wieśniaków. Faktem jest, że w 1867 roku sprzedał posiadłość. Dobra za 39.000 zł nabył Feliks Boski, by w 1872 roku sprzedać je Józefowi Świderskiemu.
W 1894 roku dobra Gończyce weszły w posiadanie rodziny Roszkowskich. Od Józefa Świderskiego nabył je Ildefons Roszkowski, zmarły 4 lutego 1902 roku w Gończycach. Następnie należały do jego syna - Kazimierza. W 1908 roku Kazimierz Roszkowski został prezesem Gończyckiego Kółka Rolniczego, Gończyckiej Kasy Pożyczkowej i sędzią gminnym. W 1913 roku zasiadał we władzach Okręgowego Garwolińskiego Towarzystwa Rolniczego. Majątek w 1926 roku liczył 454 hektary. Kazimierz Roszkowski zmarł 17 maja 1936 roku. Ostatnim właścicielem przed II WŚ był syn Kazimierza Roszkowskiego - Jerzy.
Grobowiec rodziny Roszkowskich znajduje się na cmentarzu parafialnym w Gończycach. Pochowane są tam trzy pokolenia tej rodziny: Ildefons, Kazimierz oraz Jerzy (1902-1980).
W 1944 roku po ucieczce Niemców w majątku Rosjanie urządzili szpital polowy. Po reformie rolnej z 1944 roku dwór został zamieszkały przez pracowników miejscowego Państwowego Ośrodka Maszynowego.


Zespół architektoniczno-parkowy
Dwór, wybudowany prawdopodobnie w dwóch etapach przed 1860 rokiem, posiada charakter eklektyczny. Murowany z cegły i otynkowany, składa się z pięcioosiowej części parterowej (starszej) oraz trójosiowej części piętrowej (dobudowanej w późniejszym czasie) zwieńczonej trójkątnym szczytem, z dwukolumnowym gankiem wspierającym balkon na wysokości pierwszego piętra, otoczony żeliwną balustradą. Podpiwniczony. Dachy dwuspadowe kryte falistym eternitem. Wokół dworu rozciągają się pozostałości parku krajobrazowego założonego w pierwszej połowie XIX wieku z licznymi okazami starodrzewu, w tym dwoma pomnikami przyrody: lipą drobnolistną i dębem szypułkowym.

 

Więcej zdjęć w Galerii


Źródła:

  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Szkice Podlaskie 2008, z. 16
  • Kurjer Warszawski 1839-42
  • Gazeta Warszawska 1822, 1823, 1866, 1875
  • Adam Boniecki, Herbarz polski, Warszawa
  • Piotr Aleksandrowicz, Parafia Gończyce: rys historyczny w 250 rocznicę istnienia, Opole 1949
  • Rejestr pomników przyrody stanowionych przez Wojewodę Mazowieckiego
  • Grzegorz Melik, Ziemiaństwo guberni siedleckiej 1867-1912, Siedlce 2009
  • Tadeusz Stefan Jaroszewski, Po pałacach i dworach Mazowsza cz. 2, Warszawa 1996
Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park, dwojak
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Mieszkania
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego A - 371 (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 16.07.1985 i z 07.09.2000
Gminna ewidencja zabytków Dwór, park, dwojak
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Gończyce 75, 08-460, Gończyce, Polska

Komentarze