5.00 (2 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Kłudzienko

 

Właściciele i majątek
Kłudzienko po raz pierwszy wzmiankowane jest w 1414 roku. W XV wieku wieś nazywana była Clodno, w XVI wieku - Kłodno Czech lub Kłodno Czachy. W XVIII wieku pojawia się nazwa Kłodzienko-Czachy.
W 1414 roku Bartłomiej, dziedzic z Clodna swą część tamże wraz z częściami zastawionymi mu przez Tomasza z Chrzanowa darował Piotrowi z Płochocina. W 1415 roku Piotr z Clodna sprzedał swą część Jakuszowi dziedzicowi z Clodna za 90 kop groszy praskich. W 1430 roku Stanisław Czach z Clodna zrzekł się połowy części w Clodnie na rzecz swego brata Grzegorza, plebana w Sochaczewie. W tym samym roku Grzegorz z bratem Stanisławem Czachem przeprowadzają nowy podział dóbr Clodno, przejmując połowę dziedzictwa wraz z nie wykarczowaną dąbrową, zachowując prawo użytkowania dotychczasowych dóbr przez 7 lat. Żoną Stanisława Czacha była Anna, córka Wojciecha z Chabdzina, sędziego ziemskiego czerskiego i warszawskiego. W 1450 roku Gotard, Jakub i Maciej sukcesorzy Jana Mistrza z Clodna sprzedali dąbrowę w Clodnie Stanisławowi z Clodna za 30 kop groszy w półgroszach. W tym samym roku tenże Jakub syn Jana Mistrza z Clodna sprzedał swą część w Clodnie Stanisławowi z Clodna za 30 kop groszy w półgroszach, a Maciej, również syn Jana Mistrza, sprzedał swą część w Clodnie bratu swemu Gotardowi za 20 kop groszy w półgroszach. W 1453 roku Gotard sprzedał swą część ojcowizny i część nabytą szlachetnemu Piotrowi dziedzicowi z Czystka. Na przełomie XV i XVI wieku dobra należały do Grzegorza Czacha. W 1563 roku majątek należał do Stanisława, syna Piotra zwanego Cichoszem i Walentego, syna Andrzeja Kłodzieńskich h. Roch II.
W 1620 roku właścicielem był Krzysztof Łuszczewski h. Pierzchała (Roch III), w tym to roku sprzedał Chlewnię, Milanowo, Kłodzienko i Grodzisk Samuelowi Bzurze Doleckiemu. W 1627 roku Kłodzienko i Czachy należały do Wacława Chrzanowskiego h. Korab, syna Stanisława i Doroty z Kłodzińskich, ożenionego z Dorotą Mostowską. W tymże roku wg Bonieckiego Wacław sprzedał dobra Kłodzińskiemu. W 1704 roku dobra Kłodzienko, Chlewnia i Grodzisko od nieznanej z imienia Wilkowskiej nabyli bracia Aleksander i Karol Izbińscy h. Prawdzic. Aleksander był stolnikiem sochaczewskim, zmarł w 1719 roku. Karol był łowczym sochaczewskim, umarł w 1742 roku. Bracia po dwóch latach - w 1706 roku - odsprzedali Wilkowskiej nabyte dobra.
Na początku XIX wieku Kłudzienko należało do klucza dóbr jordanowickich, będących w posiadaniu rodziny Mokronoskich.


Dobra Kłudzienko zostały wydzielone 16 października 1842 roku z dóbr Jordanowice na mocy aktu działowego pomiędzy Felicjanną z Grabskich 1° v. Mokronoską, 2° v. Szulczewską, a jej dziećmi z pierwszego małżeństwa - Aleksandrem, Ewarystem i Stanisławem Mokronoskimi.
Felicjanna, urodzona w Jarochówku, była córką Ignacego i Marianny Kucieńskiej h. Ogończyk. Dnia 22 stycznia 1812 roku poślubiła w Warszawie Antoniego Jana Mokronoskiego h. Bogoria, urodzonego 22 czerwca 1759 roku w Bogucinie, syna Ludwika, strażnika polnego koronnego i Józefy Czosnowskiej h. Pierzchała (Kolumna). Antoni w momencie ślubu był wdowcem. Jego pierwsza żona - Barbara Jundziłł h. Łabędź zmarła w 1811 roku. Antoni Mokronoski po ukończeniu nauk w kraju siedem lat spędził w Paryżu. Po powrocie do kraju służył w wojsku, gdzie w uznaniu jego zasług otrzymał stanowisko rotmistrza kawalerii narodowej. W latach następnych został szambelanem dworu Stanisława Augusta. Poza tym pełnił funkcję starosty złotoryjskiego. Był kawalerem Orderu św. Stanisława klasy I. oraz dziedzicem dóbr Jordanowice. Zmarł w Warszawie 27 maja 1830 roku. Po śmierci Antoniego Felicjanna wyszła za mąż po raz drugi. 19 czerwca 1837 roku poślubiła w Warszawie Franciszka Szulczewskiego h. Sulima, urodzonego w Dąbrowicach, syna Karola i Konstancji Marzantowicz. Para nie miała dzieci. Być może wyjaśnienie przyczyny tego stanu rzeczy jest w testamencie Felicjanny, gdzie napisała: z mężem moim byłam zupełnie nieszczęśliwa. Felicjanna zmarła w Warszawie 9 listopada 1852 roku. Wraz z Antonim pochowani zostali w Grodzisku Mazowieckim.
Po śmierci Felicjanny jej trzech żyjących synów podzieliło się majątkiem. Na mocy układu z 27 grudnia 1852 roku posiadaczem dóbr Kłudzienko został Stanisław Andrzej Mokronoski. Stanisław posiadał również dobra Chrzanów Wielki i Chrzanów Mały. Urodził się w Warszawie około 1818 roku. 19 maja 1839 roku wziął w Rembertowie ślub z Pelagią Joanną Barbarą Cichocką h. Nałęcz, urodzoną w Hermanówce, córką Witalisa i Anny z Jabłonowskich, dziedziców Drogoszewa. Para miała dwie córki - urodzoną w Żabiej Woli 18 marca 1840 roku Józefę Gabrielę Annę i urodzoną w Chrzanówku 10 czerwca 1843 roku Felicję Annę Bogumiłę.
W 1866 roku na skutek dekretu o uwłaszczeniu włościan od dóbr odłączono 111 mórg i 293 pręty stanowiące wieś zarobną Tłuste.
Stanisław Mokronoski zmarł w Kłudzienku 13 marca 1872 roku przeżywszy 55 lat. Pochowany został w Grodzisku Mazowieckim. Po jego śmierci Kłudzienko odziedziczyły obie córki. Przyłączyły one w listopadzie 1872 roku do dóbr 239 mórg lasu z dóbr Chrzanów Wielki i Chrzanów Mały.
Felicja Mokronoska poślubiła w Żukowie 15 lutego 1863 roku Józefa Pawła Grzegorza Kwiatkowskiego h. Jastrzębiec, dziedzica Dłużniewa i Sarbiewa, urodzonego w Warszawie 12 marca 1836 roku, syna Karola i Katarzyny z Bojarskich. Para miała córkę Bronisławę Paulę Antoninę, urodzoną w Dłużniewie 25 stycznia 1864 roku.
Siostra Felicji - Józefa Mokronoska poślubiła w Warszawie 11 lipca 1872 roku wdowca Felicjana Myślińskiego, dziedzica Młyńca w powiecie lipnowskim, syna Dominika i Justyny Myszkowskiej właścicieli dóbr Kobylin, urodzonego w Kołacinku 9 czerwca 1838 roku. Pierwszą żoną Felicjana była Klotylda Renata Józefa Wyszenfeld, córka Jana i Klotyldy z Nowickich. Ślub miał miejsce w Płocku 2 sierpnia 1860 roku. Para miała trzy córki - Eugenię, Halinę i Jadwigę Leontynę. Klotylda Myślińska zmarła 13 września 1870 roku. Z Józefą Mokronoską Felicjan miał dwie córki: Irenę Justynę Pelagię, urodzoną i zmarłą w 1874 roku i Annę, urodzoną w 1875 roku, a zmarłą 4 listopada 1894 roku, w wieku 19 lat.
Felicja zmarła w Kłudzienku 21 lipca 1893 roku. Po jej śmierci część dóbr do niej należącą otrzymała jej córka Bronisława. 16 marca 1887 roku w Warszawie poślubiła Ludwika Klemensa Izydora Kwiatkowskiego, urodzonego w Warszawie 23 listopada 1860 roku, syna Ludwika (budowniczego) i Walerii Strzembosz. Ludwik zmarł 2 lipca 1920 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
Druga z sióstr Mokronoskich - Józefa zmarła 30 maja 1905 roku. Pochowana została w grobie swej córki na warszawskich Powązkach. Po śmierci Józefy - Bronisława Kwiatkowska stała się jedyną właścicielką Kłudzienka. 1 grudnia 1911 roku sprzedała połowę dóbr za sumę 18.000 rubli srebrem swemu bratu wujecznemu - Tadeuszowi Wiktorowi Strzemboszowi.
Tadeusz Strzembosz urodził się 28 października 1864 roku w Libiszowie. Był synem Alojzego i Seweryny z Tarnowskich. W 1874 roku rozpoczął naukę w I Gimnazjum Rządowym w Warszawie, jednak wskutek szykan rosyjskich nauczycieli przeniósł się w 1879 roku do gimnazjum w Piotrkowie, gdzie zdał maturę w 1884 roku. W tym samym roku zaczął studia na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas studiów należał do tajnych organizacji: Koła Oświaty Ludowej oraz do Związku Młodzieży Polskiej Zet. Studia ukończył w 1889 roku. Po studiach zaczął pracę w sekretariacie Sądu Handlowego w Warszawie. W 1894 roku rozpoczął samodzielną praktykę adwokacką i pracował w Kancelarii Włościańskiej, organizacji społecznej udzielającej chłopom bezpłatnych porad prawnych. Od 1905 roku należał do Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, w którym pełnił rolę członka Rady i honorowego radcy prawnego, a od 1906 roku do warszawskiego Towarzystwa Miłośników Historii. W 1907 roku wszedł do zarządu Kasy Pomocy Adwokatów Przysięgłych. Był założycielem Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie Wzajemna Pomoc, którego do śmierci był prezesem.
25 stycznia 1890 roku ożenił się z Józefą Elżbietą Rostkowską, z którą miał dwie córki: Zofię i Annę, oraz dwóch synów: Tadeusza i Jana. Zmarł w Warszawie 19 października 1913 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
Tuż przed śmiercią Tadeusza - 23 sierpnia 1913 roku oboje sprzedali majątek Stanisławowi Bogusławskiemu i Karolowi Zieleniewskiemu. Transakcja opiewała na kwotę 21.000 rubli srebrem. Bronisława Kwiatkowska zmarła 13 kwietnia 1945 roku. Pochowana została na warszawskich Powązkach.
Bogusławski i Zieleniewski po nabyciu dóbr przystąpili do ich parcelacji. W niedługim czasie dobra Kłudzienko należały do 19 właścicieli. W 1931 roku składały się z 7 działek, a ich powierzchnia wynosiła 211 mórg. 150-morgowy ośrodek składał się z murowanego domu mieszkalnego o sześciu pokojach, stodoły drewnianej, murowanych: obory, stajni, spichlerza i chlewu. Bogusławski i Zieleniewski byli właścicielami Kłudzienka co najmniej do II połowy 1938 roku.

Zanim Bogusławski i Zieleniewski nabyli dobra wydzielono z nich część, na której znajdował się dwór i folwark. 20 marca 1912 roku z dóbr Kłudzienko został wydzielony obszar 61 dziesięcin i 1191 sążni. Obszar ten otrzymał nazwę Kolonia Garbów, od nazwiska współnabywcy - Henryka Józefa Garbowskiego. Nabył on kolonię do spółki z małżeństwem Władysławem Skowrońskim i Kazimierą z Olsztyńskich. Nabywcy zapłacili za kolonię 24.000 rubli srebrem. Nie cieszyli się nią jednak długo. Półtora roku później (12 września 1913 roku) sprzedali ją za 25.000 rubli srebrem Janowi Chmielińskiemu. Choć nazwa Garbów istniała formalnie w księdze hipotecznej - w prasie i na mapach folwark był opisywany jako Kłudzienko.
Władysław Skowroński zmarł 17 lutego 1923 roku w wieku 77. Jego żona Kazimiera zmarła w Grodzisku Mazowieckim 4 grudnia 1930 roku w wieku 60 lat. Oboje zostali pochowani na warszawskich Powązkach.
Jan Chmieliński h. Leszczyc urodził się w Płocku 27 maja 1860 roku, jako syn Antoniego Arkadiusza, radcy honorowego i budowniczego powiatu płockiego oraz Walentyny Magdaleny Grochowskiej h. Bończa. Po ukończeniu studiów medycznych rozpoczął praktykę lekarską w Płocku, skąd w 1885 roku przeniósł się do Ciechanowa. 4 lutego 1887 roku wziął w Pułtusku ślub z Anielą Marią Wasiewicz. Z małżeństwa urodziło się czworo dzieci, które przyszły na świat w Ciechanowie: Zofia Józefa, Maria Antonina, Halina Matylda i Stanisław Jerzy.
W 1897 roku Jan powrócił do Płocka, gdzie został mianowany lekarzem miejskim. W 1906 roku para sprowadziła się do Łowicza, gdzie Jan Chmieliński był lekarzem powiatu łowickiego. Po nabyciu Kłudzienka przeniósł tam swój gabinet. W 1915 roku para opiekowała się schroniskiem dla mieszkańców Łowicza w Warszawie. Aniela pełniła funkcję głównego opiekuna, Jan udzielał pomocy lekarskiej. Następnie Jan wyjechał na pola bitewne w Rosji, powołany do wojska jako lekarz. Po powrocie do kraju zamierzał zostać lekarzem wojskowym. Niestety nie zdążył. Udzielając pomocy lekarskiej ubogiej robotnicy zaraził się od niej gorączką i po krótkiej chorobie zmarł 25 października 1918 roku. Wg nekrologu zamieszczonego w Kurjerze Warszawskim zmarł w Kłudzienku i pochowany został na cmentarzu parafialnym w Żukowie. Obecnie jego grób znajduje się na cmentarzu katedralnym w Łowiczu. Po śmierci Jana dobra otrzymały w spadku jego dzieci.
Zofia Józefa urodziła się 25 maja 1888 roku. 21 września 1913 roku poślubiła w Łowiczu Antoniego Łagunę h. Ślasa. Z zawodu była nauczycielką. Zmarła 11 sierpnia 1959 roku. Pochowana została na warszawskich Powązkach.
Maria Antonina urodziła się 26 marca 1890 roku. Ukończyła studia przyrodnicze na Uniwersytecie Lwowskim. W latach 20. XX wieku była kierowniczką Plantacji Roślin Lekarskich w Dąbrowie Opoczyńskiej. W latach 1918-20 w Kłudzienku działała Państwowa Stacja Doświadczalna Hodowli Roślin Lekarskich - nie jest wykluczone, iż Chmielińscy mieli duży udział w jej powstaniu. Maria zmarła 15 lipca 1967 roku. Pochowana została na warszawskich Powązkach.
Halina Matylda urodziła się w 1892 roku. Poślubiła Aleksandra Skawińskiego, z którym mieszkała w Warszawie.
Stanisław Jerzy urodził się 28 lipca 1895 roku. Od 1909 roku był członkiem Organizacji Młodzieży Narodowej, a takżę współzałożycielem organizacji Przyszłość. W 1911 roku dwukrotnie był więziony w Łowiczu przez władze rosyjskie. W 1913 roku zdał maturę w gimnazjum W. Wróblewskiego w Warszawie. Następnie studiował w Akademii Rolniczej w Dublanach i SGGW w Warszawie, otrzymując w 1925 roku tytuł inżyniera rolnika. W 1918 roku został urzędnikiem w Ministerstwie Rolnictwa i Dóbr Państwowych. Od sierpnia do grudnia 1920 roku brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako ochotnik w 115. Pułku Ułanów Wielkopolskich. W 1925 roku zaczął pracę w Państwowym Banku Rolnym. W latach 1934-36 pełnił funkcję prokurenta tego banku w Grudziądzu, a od 1937 prokurenta i naczelnika wydziału agrarnego tego banku w Łucku. Był członkiem Zarządu Okręgowego Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich. W 1938 roku został posłem V kadencji. Zasiadał w komisjach: inwestycyjnej, rolnej i kontroli długów państwa. Po wojnie pracował w przetwórstwie owocowo-warzywnym. Od 1956 roku pełnił funkcję naczelnika wydziału Zarządu Handlu Warzywami i Owocami w Ministerstwie Handlu Wewnętrznego. Został dwukrotnie odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi (w 1958 i 1963 roku) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (w 1964 roku). Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była Leonarda, zmarła 17 maja 1921 roku. W tym samym roku Stanisław ożenił się po raz drugi. 26 listopada w Warszawie zawarł związek małżeński z Henryką Antoniną Lober, urodzoną w Warszawie, córką Stefana Franciszka i Marii Wąsowicz. Stanisław zmarł 23 stycznia 1971 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
26 kwietnia 1920 roku Stanisław Chmieliński sprzedał swą część Kłudzienka matce - Anieli. Kwota transakcji opiewała na 132.020 marek polskich.
Aniela Chmielińska urodziła się w Pułtusku 15 listopada 1868 roku. Była córką Józefa i Matyldy Skupiewskiej. Jej matka zmarła w 1870 roku mając zaledwie 21 lat. Ojciec - z zawodu lekarz -  samotnie wychowywał dwie córki. Aniela ukończyła gimnazjum Janiny Tymińskiej w Warszawie. W 1885 roku zmarł jej ojciec, co przyczyniło się do porzuceniu myśli o studiach. Wyszła za mąż w wieku 18 lat. Po ślubie wyjechała z mężem do Ciechanowa, gdzie prowadziła tajną bibliotekę i czytelnię. Po przeprowadzce do Płocka włączyła się w działalność tamtejszego Towarzystwa Dobroczynności. Była również przewodniczącą sekcji wychowawczej w Towarzystwie Higienicznym w Płocku. Po przyjeździe do Łowicza zafascynowała się kulturą Księżaków łowickich. Zajęła się poszukiwaniem i kupowaniem haftów i pasiaków, wycinanek i wełniaków, działalność swoją przed okiem szpiegów moskiewskich, umiejętnie pokrywała. O najważniejszych dla niej sprawach napisała w broszurze Jak budzić ducha w Narodzie, rozpowszechnianej przez Polską Macierz Szkolną, której łowickiego koła była prezesem. W 1908 roku założyła łowicki oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Dwa lata później przyczyniła się do powstania Muzeum Ziemi Łowickiej. W 1913 roku przeniosła się wraz z mężem do Kłudzienka. Do Łowicza wróciła po sprzedaży majątku w 1926 roku. Tam napisała książki Księżacy i ich strój oraz Z życia Księżaków stanowiące źródła do dziejów łowickiej kultury ludowej. Aniela zmarła w Warszawie 5 kwietnia 1936 roku. Pochowana została na cmentarzu katedralnym w Łowiczu.
30 marca 1921 roku panie Chmielińskie sprzedały 23-morgową działkę Walerii z Kotowiczów Morozowicz, żonie Rufina. 24 marca 1923 roku działkę tę odkupił od Walerii Franciszek Burakowski. Dwa lata później działka ta została wyłączona z majątku. Powstała na niej Kolonia Lipy. Po tej transakcji obszar Kolonii Garbów wynosił 97 mórg.
20 lutego 1926 roku Aniela, Zofia, Halina i Maria sprzedały majątek Bolesławowi Sobolewskiemu. Sobolewski - właściciel restauracji jarskich w Warszawie - zapłacił za niego 79.000 złotych. W 1945 roku majątek zajmował obszar 52,41 hektarów. Nie uległ parcelacji. Sobolewski mieszkał tam do 1948 roku. W tym to roku w majątku utworzono Stację Doświadczalną Narzędzi i Maszyn Rolniczych z siedzibą w Rolniczym Gospodarstwie Doświadczalnym w Kłudzienku. W roku następnym stację przejął Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa. W 1979 roku Instytut przekazał majątek Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Chlebni. W latach 80. w dworze mieszkali pracownicy spółdzielni. Obecnie dwór jest własnością prywatną. Stoi opuszczony. Kilka lat temu wybuchł w nim pożar, który obrócił go w ruinę.


Zespół architektoniczno-parkowy
Obecny dwór murowany został wybudowany po 1914 roku, gdy poprzedni drewniany spłonął w pożarze podczas I WŚ. Na osi alei wjazdowej, przed frontem dworu znajdował się - słabo dzisiaj zachowany - klomb kwiatowy.
Park został założony na początku XX wieku. Po I WŚ został przekomponowany. Jego powierzchnia wynosi 4,7 hektara. Ma charakter krajobrazowy. Zachowały się trzy aleje: wjazdowa do dworu, lipowa, odchodząca od dworu w kierunku wschodnim oraz aleja wzdłuż granicy północnej. W parku znajduje się 18 gatunków drzew oraz 7 gatunków krzewów. Wśród drzew znajduje się 8 pomników przyrody - jesionów wyniosłych.

© Jacek Szyszko 2018

 

Więcej zdjęć w Galerii


Źródła:

  • Kurjer Warszawski 1830, 1852, 1864, 1885, 1915, 1918, 1930, 1936
  • Gazeta Warszawska 1872
  • Gazeta Codzienna 1852
  • Gazeta Sądowa Warszawska 1913
  • Świat 1913
  • Gazeta Łowicka 1918
  • Gazeta Świąteczna 1918, 1936
  • Zorza 1918
  • Obwieszczenia Publiczne 1931, 1938
  • Ogrodnik 1922
  • ABC 1936
  • Spis telefonów warszawskiego okręgu poczt i telegrafów na rok 1948/49
  • Zdzisław Kryściak, Umiłowała łowickich Księżaków. Wspomnienie o Anieli Chmielińskiej, Kultura Wsi nr 9 (2) 2016
  • Adam Boniecki, Herbarz polski, Warszawa
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków
  • Informacje uzyskane od Pana Zdzisława Kryściaka
  • www.bs.sejm.gov.pl
  • www.wip.sggw.pl
Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park
Stan zachowania Zniszczony
Zastosowanie Własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 1126/68 (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 19.04.1957
Dostępność obiektu Dostępny

Lokalizacja

05-825, Kłudzienko, Polska

Komentarze