5.00 (2 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Żabia Wola

Kategoria: Gmina Żabia Wola


Właściciele i majątek
W 1473 roku Żabia Wola, zwana wtedy Wesołą Wolą należała do rodziny Ojrzanowskich. W 1481 roku książę Bolesław V zwolnił Mikołaja, chorążego zakroczymskiego i jego brata Jana z Ojrzanowa od płacenia kar sądowych, a ich kmieci z Ojrzanowa, Dąbrówki, Zarębów, Kaleni, Wesołej Woli, Zalesia, Żelechowa oraz części Siestrzeni od prac przy starych i nowych grodach. W 1519 roku majątek należał do Jana, syna Jana Ojrzanowskiego. Jan Ojrzanowski (syn) był cześnikiem liwskim i starostą warszawskim. Ożeniony z Katarzyną Dorotą Boglewską h. Jelita. Jego testament z 1526 roku obejmuje dobra Ojrzanów, Żelechów, Kaleń, Wesoła Wola, Zalesie, Rakowiec i Powsinek w ziemi warszawskiej. Po jego śmierci wdowę do ponownego zamążpójścia namówił jej brat Mikołaj Boglewski h. Jelita. Drugim mężem został Piotr Goryński h. Poraj, starosta ciechanowski, vicesgerent i wojewoda mazowiecki. W 1530 roku Jan z Wieczfni i Jeżewscy jako stryjcowie i współherbownicy zmarłego Jana Ojrzanowskiego przekazali swoje działy w dobrach Ojrzanów, Żelechów, Zalesie i Wesołej Woli Katarzynie Ojrzanowskiej. Katarzyna odziedziczyła też dobra po swoim zmarłym mężu. W 1532 roku zastawiła Janowi biskupowi przemyskiemu swe wsie Ojrzanów, Żelechów, Zaręby, Kaleń, Wesołą Wolę, Zalesie i Musuły. Piotr i Katarzyna mieli dwoje dzieci: Jana i Dorotę. Piotr zmarł w 1542 roku w Żelechowie i tam został pochowany. Jan umarł młodo, więc cały majątek odziedziczyła córka - Dorota Goryńska h. Poraj. Ożeniona z Kasprem Mińskim h. Prus III, wojskim warszawskim, a po jego śmierci ze Stanisławem Barzim h. Korczak, wojewodą krakowskim. Stanisław zmarł 9 listopada 1571 roku w Krakowie. Dorota żyła jeszcze w 1603 roku.
W 1691 roku od sukcesorów Adama Zaremby dobra Żabia Wola, Ojrzanów, Żelechów, Kaleń, Zaremby i Zalesie nabył Jan Bonawentura Krasiński h. Ślepowron, urodzony 10 czerwca 1639 roku, pułkownik wojsk królewskich, starosta łomżyński, przasnyski, nowomiejski, opinogórski i warszawski, referendarz koronny. Fundator kościoła i klasztoru w Węgrowie, gdzie został pochowany. W Warszawie wzniósł pałac Krasińskich. Dwukrotnie żonaty: z Teresą Chodkiewicz h. Kościesza, kasztelanką wileńską, zmarłą w 1672 roku oraz (ślub w lutym 1680 roku) z Jadwigą Teresą Jabłonowską h. Prus (III), kasztelanką krakowską, zmarłą w 1692 roku. Jan Bonawentura zmarł 21 lutego 1717 roku.
W połowie XVIII wieku Żabia Wola i Kaleń należały do Szymona Dzierzbickiego h. Topór, urodzonego w 1720 roku. Szymon pełnił funkcję podczaszyca i chorążego inowłodzkiego, szambelana Stanisława Augusta, kasztelana brzezińskiego, wojewody łęczyckiego, starosty błońskiego. Był kawalerem Orderu Św. Stanisława, Orderu Orła Białego i Orderu Św. Aleksandra Newskiego. Dwukrotnie żonaty: z Heleną Joanną Walewską h. Pierzchała (Kolumna), chorążanką łęczycką (ślub odbył się w Walewicach w 1759 roku), zmarłą w Kaskach 19 listopada 1766 roku oraz z Józefatą Sariusz-Gomolińską h. Jelita, zmarłą 13 lutego 1823 roku w Pokrzywnicy. Szymon zmarł 8 sierpnia 1787 roku. W tym samym roku jego dzieci z dwóch małżeństw wraz z wdową dopełniły działu dóbr pozostałych po nim. Żabia Wola i Kaleń trafiły w ręce Franciszka Dzierzbickiego, syna Szymona i Heleny. Urodzony 12 listopada 1766 roku w Kaskach, był wojewodzicem łęczyckim oraz sędzią ziemiańskim warszawskim. W 1787 roku ożenił się z Józefą Skulską. 25 czerwca 1802 roku Józefa sprzedała majątek za 104.000 złotych polskich Tomaszowi Adamowi Bontaniemu h. własnego. Tomasz, ożeniony z Bogumiłą Rudzką h. Awdaniec, w 1826 roku został mianowany Członkiem Rady Województwa Mazowieckiego, a w 1829 roku sędzią pokoju powiatu błońskiego. 2 sierpnia 1834 roku jedna z jego córek - Elżbieta, wzięła ślub w kościele pw. św. Antoniego Padewskiego (oo. Reformatów) w Warszawie z Janem Stanisławem Żarnowskim de Biberstein h. Rogala, naczelnym inspektorem komory lądowej. Specjalnie na tą okazję Józef Elsner (nauczyciel Fryderyka Chopina) skomponował Veni Creator pięciogłosowe z chórem oraz kwintet zagrany na zakończenie ceremoni. 22 marca 1835 roku Tomasz Bontani sprzedał za 118.000 złotych polskich Żabią Wolę Annie z Jabłonowskich Cichockiej, wdowie po Witalisie. Sam zamieszkał w swym majątku Cięgowice. Anna była również posiadaczką dóbr Michrów i to tam zamieszkiwała. 11 czerwca 1846 roku sprzedała Żabią Wolę z przyległościami Janowi Samuelowi Zachertowi za sumę 145.000 złotych polskich (prawdopodobnie chodzi o założyciela i starszego cechu sukienników w Zgierzu). 9 września 1849 roku odsprzedał on majątek Aleksandrowi Blumenfeldowi, synowi Michała (prezydenta Zgierza) i Rozalii z Dobronokich. Suma transakcji wynosiła 152.500 złotych polskich.
Aleksander Antoni urodził się 24 sierpnia 1820 roku w Dłużniewie, gdzie jego ojciec był posesorem tamtejszych dóbr i Generalnym Rewizorem Tabaki Królestwa Polskiego. 29 listopada 1855 roku poślubił w Warszawie Marię Ludwikę Kobyłecką h. Godziembiec, córkę Józefa, Radcy Dworu i Radcy Rządu Gubernialnego Warszawskiego i Apolonii de Saint Laurent. Od 1849 roku Aleksander pełnił funkcję Referenta Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych w Warszawie, wcześniej będąc Sekretarzem w tejże Komisji. W latach późniejszych został Rzeczywistym Radcą Stanu. Zmarł 8 grudnia 1898 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
Kolejnym właścicielem Żabiej Woli został 2 lipca 1855 roku Juliusz Engelke. Za majątek zapłacił Blumenfeldowi 200.000 złotych polskich. Juliusz Ernest Ignacy Engelke h. własnego urodził się w Warszawie 4 lipca 1830 roku, jako syn Aleksandra i Heleny z Lesslów. Jego ojciec był prezesem konsystorza ewangelicko-augsburskiego, profesorem na Uniwersytecie Aleksandryjskim, doktorem obojga praw i dziedzicem Skolimowa. Juliusz w 1850 roku ukończył Instytut Gospodarki Wiejskiej i Leśnictwa w Marymoncie. 29 stycznia 1856 roku poślubił w Warszawie Helenę Amalię Zofię Miniewską h. Nieczuja, urodzoną w Przyłuskach (ob. gmina Biała Rawska), córkę Władysława i Karoliny z Lesslów. W 1857 roku został członkiem Rady Opiekuńczej Zakładów Dobroczynnych powiatu warszawskiego. 8 czerwca 1860 roku małżeństwo uzyskało unieważnienie ślubu. Juliusz zmarł 18 kwietnia 1872 roku w wieku zaledwie 42 lat. Pochowany został na cmentarzu ewangelickim w Warszawie.
6 września 1858 roku właścicielem Żabiej Woli został Juliusz August Wilhelm Rutsch urodzony w Warszawie 13 lipca 1821 roku, syn Karola Edwarda (doktora medycyny) i Marii Karoliny Thierbach. Dobra te nabył za sumę 215.000 złotych polskich. Juliusz był członkiem sekcji rolnej Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu. Z czasem spolszczył swoje nazwisko i podpisywał się Rucz. W 1847 roku był dziedzicem Popław (ob. powiat opoczyński). Ożeniony 18 maja 1847 w kościele św. Krzyża w Warszawie z Karoliną Bożeną Brodzińską, córką profesora Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie, gdy Juliusz był właścicielem Żabiej Woli, kucharzem w majątku był Wojciech Dorociak, stangretem zaś Jakub Przybyła. W 1866 roku do dóbr ziemskich Żabia Wola należały wsie Stara Żabia Wola i Huta Żabia Wólka. W tym samym roku na skutek dekretu o uwłaszczeniu włościan majątek uszczuplił się o 54 morgi i 192  pręty gruntu ze wsi Stara Żabia Wola oraz 318 mórg i 137 prętów ze wsi Huta Żabia Wólka. W 1872 roku dobra Żabia Wola miały rozległość 744 mórg. 23 września 1878 roku Rutsch sprzedał Żabią Wolę. Osiadł w innym swoim majątku Faszczyce (ob. gmina Błonie). Zmarł 16 maja 1890 roku w Krakowie, pochowany został na cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.
Nabywcą majątku był Leon Walewski h. Pierzchała (Kolumna). Zapłacił za niego 42.780 rubli. Leon był synem Konstantego i Olimpii z Oraczewskich h. Śreniawa. Urodził się 23 października 1843 roku w Rząsawach. Żonaty z Olimpią Złotnicką h. Nowiny, z którą miał syna Bolesława. W nocy 20 września 1882 roku w dobrach Walewskiego wybuchł duży pożar, na skutek którego wszystkie budynki ze zbożem i inwentarzem żywym i martwym poszły w perzynę. Spłonęła tegoroczna krescencja, konie, owce, krowy, wozy, narzędzia rolnicze oraz zabudowania folwarczne. Straty wyceniano na 30.000 rb. Leon Walewski zmarł 18 grudnia 1908 roku w wieku 65 lat. Został pochowany na warszawskich Powązkach.
1 grudnia 1884 roku dobra nabyli Maksymilian Kozłowski, syn Ignacego i jego żona Teodozja, córka Józefa. W 1886 roku folwark Żabia Wola miał 683 morgi rozległości, z czego: 476 morgi stanowiły grunty orne i ogrody, 72 morgi łąki, 11 mórg pastwiska, 99 mórg las, a 25 mórg nieużytki. W folwarku znajdowało się 8 budynków murowanych oraz 8 drewnianych. Małżeństwo sprzedało dobra 9 grudnia 1893 roku Antoniemu Radwańskiemu, synowi Stanisława.
W 1897 roku dwór był podnajmowany jako mieszkanie letnie, z możliwością podziału na dwa oddzielne mieszkania. Budynek otaczał park i ogród owocowy. W tym to roku 3 czerwca nabył go Teofil Wojciechowski, urodzony w 1831 roku w Piotrkowie. Transakcja opiewała na sumę 42.800 rubli. Teofil w 1858 roku ukończył Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie. Następnie większość swojego życia pracował w leśnictwach, jako pełnomocnik właścicieli wielkich dóbr w gubernii witebskiej i w Kurlandii. Po sprzedaży Żabiej Woli synowi - Kazimierzowi Antoniemu, ostatnie lata spędził w majątku córki i zięcia w Gościeńczycach. Zmarł w 1918 roku, pochowany został na cmentarzu w Żelechowie. Kazimierz Antoni Wojciechowski kupił dobra 13 maja 1908 roku za sumę 70.000 rubli. W 1911 roku wraz z Henrykiem Józefem Garbowskim z Biskupic założył Spółkę Leśną. W 1913 roku był prezesem komitetu okręgowej wystawy rolniczo-przemysłowej w Milanówku, na której wystawiał swoje bydło holenderskie. W 1926 roku jako właściciel dużej obory mlecznej, został prezesem komitetu organizacyjnego Zrzeszenia Producentów Mleka w Polsce, wchodząc w skład jego pierwszego zarządu. W tymże roku majątek liczył 332 hektary. Wcześniej, bo w 1920 roku z dóbr wydzielonych zostało 90 mórg i 28 prętów gruntu, na których został utworzony folwark Rąbienie. W 1927 roku zaś wydzielono 23 morgi i 239 prętów, na których powstała Kolonia Koniecpol A.
W 1930 roku właścicielem majątku Żabia Wola został dr Jan (Julian) Ślaski. W 1935 roku podarował on instytucji “Rodzina Lekarska” działkę gruntu pod budowę schroniska dla wdów i sierot po lekarzach. Żabią Wolę opuścił w 1939 roku. Podczas okupacji mieszkała w nim jego krewna z Augustowa.
W 1945 roku majątek rozparcelowano przy pomocy żyrardowskiej brygady szturmowej, jak wynika z zachowanego listu mieszkańców - ku ogólnej uciesze:

My, służba folwarczna majątku Żabia Wola gm. Skuły i wsie, które przylegają do majątku Żabia Wola, składamy podziękowanie brygadzie szturmowej, która w osobach ob. Józefa Leńczewskiego, Stanisława Langiego, Marty Sodoś i Janiny Mikołajczyk rozparcelowała majątek Żabia Wola ku ogólnemu zadowoleniu wszystkich.

Budynek dworu był wykorzystywany częściowo jako mieszkalny i usługowy. W latach 60. XX wieku był użytkowany przez Rejonową Spółdzielnię Zaopatrzenia i Zbytu "Samopomoc Chłopska", Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Żabiej Woli, weterynarza, Kasę Spółdzielczą, zlewnię mleka i cztery lokale mieszkalne - trzy na poddaszu oraz jeden na parterze. W drugiej połowie lat 70. rozpoczął się remont budynku. Drewniane kolumny ganku zostały zastąpione murowanymi, dach kopertowy został przebudowany na naczółkowy z dwukondygnacyjnymi ścianami bocznymi, cztery lukarny zastąpiono niewielkimi okienkami tzw. wolimi oczkami. Wyremontowany budynek został w 1988 roku zaadaptowany w całości na Dom Kultury. Obecnie znajduje się w nim również Gminna Biblioteka Publiczna (utworzona w 2006 roku), a także Muzeum Żaby otwarte 21 maja 2007 roku, liczące ponad 1600 eksponatów. W 2014 roku w pozostałościach parku dworskiego zainstalowano oświetlenie. Sam dwór uzyskał iluminację.

Zespół architektoniczno-parkowy

Dwór w Żabiej Woli został wybudowany na początku XIX wieku dla Tomasza Bontaniego. W XX wieku został przebudowany w przez rodzinę Wojciechowskich. Klasycystyczny. Murowany z cegły, otynkowany. Wybudowany na planie prostokąta, parterowy, siedmioosiowy. Naroża budynku boniowane. Dach naczółkowy, kryty dachówką. Pośrodku elewacji frontowej znajduje się portyk o czterech kolumnach, zwieńczony trójkątnym drewnianym szczytem. Układ wnętrz dwutraktowy.


Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Kurjer Warszawski 1826, 1834, 1841, 1858, 1872, 1897, 1898, 1901, 1904, 1905, 1908, 1910, 1913, 1918, 1923, 1926, 1935
  • Gazeta Polska 1830, 1894
  • Gazeta Codzienna 1841, 1850, 1857
  • Wiek 1879
  • Gazeta Warszawska 1849, 1882, 1889, 1890
  • Kronika Rodzinna 1904
  • Tygodnik Handlowy 1923
  • Kurjer Codzienny 1872
  • Adam Boniecki, Herbarz polski, Warszawa
  • Tadeusz Joteyko, Józef Elsner, Warszawa 1928
  • Krzysztof Zwoliński, Pierwsze lata władzy ludowej w Żyrardowie w Rocznik Mazowiecki 6-1976
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV, Warszawa 1895
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • www.muzeum_zaby.republika.pl
  • www.dkzabiawola.pl

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Dom Kultury, Biblioteka, Muzeum Żaby
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 461/62
Data wpisu do rejestru zabytków 23.03.1962
Dostępność obiektu Dostępny

Lokalizacja

Warszawska 27, 96-321, Żabia Wola, Polska

Telefon: (46) 857-82-60
Strona www: dkzabiawola.pl
Email: domkultury@dkzabiawola.pl

Komentarze