5.00 (2 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Pałac Ojrzanów

Kategoria: Gmina Żabia Wola


Właściciele i majątek
Po raz pierwszy Ojrzanów wzmiankowany jest w 1394 roku, gdy jego właściciel, Aleksy z Ojrzanowa, kupił Duki od Jana, syna Rafała i Wojciecha, syna Wojciecha, dziedziców z Pęcławia za 27 kóp groszy. Aleksy był właścicielem Ojrzanowa jeszcze w 1416 roku.
W 1422 roku Ojrzanów był własnością Pawła z Ojrzanowa. W 1433 roku książę Bolesław IV dał Pawłowi przywilej prawa niemieckiego na dobra Ojrzanów, Ojrzanowska Wola, Zaręby i Duki. W 1438 roku Rochna, córka Aleksego z Ojrzanowa, żona Andrzeja z Chlewni kwitowała swego brata Pawła Ojrzanowskiego z zadośćuczynienia za dobra. W 1440 roku książę Bolesław IV zwolnił kmieci Pawła z Ojrzanowa, Ojrzanowskiej Woli, Duk i Zarębów od prac przy starych grodach książęcych. Paweł Ojrzanowski ożeniony był z Małgorzatą, córką Wojciecha z Chabdzina, sędziego ziemskiego czerskiego.
Po śmierci Pawła dobra przeszły w ręce jego sukcesorów (być może synów) braci Jana i Mikołaja. W 1456 roku bracia przedstawili, wraz z innymi braćmi herbowymi z ziemi warszawskiej, przywilej prawa nieodpowiedniego dla rodu Prusów. W 1458 roku Ojrzanowscy kupili część Suchodołu. W 1465 roku wynikł spór  o majątek między Mikołajem Ojrzanowskim i jego matką Małgorzatą z jednej strony, a kanonikiem Stanisławem Żelawskim i kapitułą warszawską z drugiej. Rozjemcy przysądzili Mikołajowi Kaleń i Żelechów, za co miał oddać kapitule wieś Duki i 300 kóp groszy w półgroszówkach. W 1474 roku bracia Jan i Mikołaj z Ojrzanowa kupili wieś Dąbrówkę czyli Musuły od Marcina, syna Wojciecha z Dąbrówki za 150 kóp groszy w półgroszówkach. Rok później bracia nabyli Rakowiec od Skierdy z Rakowca, plebana w Nowogrodzie i jego brata Marcina z Rakowca, wójta z Ruchny za 200 kóp groszy w półgroszówkach.
Mikołaj Ojrzanowski był chorążym zakroczymskim, ożenił się z Małgorzatą, córką Andrzeja Szczubioła z Kozłowa, kasztelana gostynińskiego. Mikołaj zmarł przed 1486 rokiem. Po jego śmierci majątek należał do jego brata Jana i syna zmarłego Mikołaja, także Jana. Jan Ojrzanowski, syn Pawła w latach 1489-90 pełnił funkcję chorążego zakroczymskiego, w latach 1491-96 cześnika czerskiego, w latach 1496-1504 kasztelana zakroczymskiego, by w latach 1504-11 pełnić funkcję kasztelana warszawskiego.
W 1517 roku Jan z Ojrzanowa sprzedał prawem odkupu Stanisławowi Dąbrowskiemu, podpiskowi zakroczymskiemu, altaryście czerskiemu czynsz roczny 4 grzywny groszy w półgroszówkach z Ojrzanowa, Kaleni, Zarębów, Zalesia, Żabieńca i Rakowca za 40 kóp groszy w półgroszówkach. W tym samym roku Jan z Ojrzanowa h. Prus wraz ze swoimi kmieciami wzięli udział w najeździe szlachty z poddanymi na dwór prepozyta warszawskiego w Tarczynie. W 1519 roku Jan Ojrzanowski, jako starosta warszawski sprzedał z prawem odkupu czynsz roczny 5 grzywien groszy w półgroszówkach z Ojrzanowa, Kaleni, Wierzbna i innych dóbr na Mazowszu za 50 kóp groszy w półgroszówkach Mikołajowi z Mirowic, dziekanowi płockiemu i prepozytowi warszawskiemu, z przeznaczeniem na ufundowaną przezeń kapelanię w kolegiacie warszawskiej.
W 1519 roku dobra należały do Jana (młodszego) z Ojrzanowa, syna zmarłego Jana. Jan żonaty był z Katarzyną, córką Stanisława Boglewskiego z Klwowa. Ów Jan w latach 1523-26 pełnił funkcję starosty warszawskiego, następnie w latach 1523-26 cześnika liwskiego, by w 1525 roku zostać, aż do swojej śmierci w 1526 roku, starostą nurskim. Jego testament obejmował dobra Ojrzanów, Żelechów, Kaleń, Wesoła Wola, Zalesie, Rakowiec i Powsinek w ziemi warszawskiej. Dobra te trafiły w ręce wdowy.
W 1530 roku Jan z Wieczfni, kasztelan płocki wraz z Jeżewskimi, jako stryjcowie i współherbownicy zmarłego Jana Ojrzanowskiego dali Katarzynie Ojrzanowskiej swoje działy w dobrach Ojrzanów, Żelechów, Zalesie, Zaręby, Kaleń, Wesoła Wola i Musoły w ziemi warszawskiej oraz Wierzbno, Cierpięty, Jaworniki i Zimna Woda w ziemi czerskiej. Katarzyna, już jako żona Piotra Goryńskiego h. Poraj, dostała od króla (11 kwietnia 1527 roku) prawo własności dóbr Ojrzanów, Żelechów, Zaręby, Kaleń, Wesoła Wola, Zalesie, Musuły, Wierzbno, Cierpięty, Jaworek, Zimna Woda.
Oswald Balzer tak charakteryzuje Piotra Goryńskiego:

W chwili, w której miał rozpocząć karyerę, zdaje się, że posiadał conajwięcej jakiś dział wioskowy (...) Miał jednak spryt, kark giętki, gorącą chęć wydobycia się na wierzch i - najlepszy po temu środek, protekcyę. Z pomiędzy swoich krewniaków wybrał najbardziej wpływowego, wszechwładnego w owych czasach Tomickiego i rozpoczął karyerę - od wysługiwania mu się.

W istocie to podkanclerz Tomicki napisał w 1527 roku list do Mikołaja Boglewskiego, chorążego czerskiego, z prośbą o ułatwienie Goryńskiemu ślubu z jego siostrą Katarzyną. List odniósł skutek i jeszcze tego samego roku para wzięła ślub. Od tej chwili rozpoczęła się prawdziwa kariera Piotra Goryńskiego. 29 listopada 1532 roku otrzymał starostwo ciechanowskie, a 9 kwietnia 1533 roku król mianował go wojskim ciechanowskim. 13 października 1535 roku nie przeszedłszy nawet przez zwykłą drabinę godności pośrednich, powołany zostaje Goryński na najwyższe dostojeństwo ziemskie, palatynat mazowiecki; poczem zaraz 10 listopada t.r. następuje nominacja jego na wicesgerenta królewskiego.

W 1532 roku Katarzyna Goryńska zastawiła wsie Ojrzanów, Żelechów, Zaręby, Kaleń, Wesołą Wolę, Zalesie i Musuły Janowi, biskupowi przemyskiemu. Goryńscy byli właścicielami dóbr jeszcze w 1534 roku. Katarzyna i Piotr Goryńscy nie mieli dzieci. Piotr miał jeszcze drugą żonę (być może po śmierci Katarzyny) Agnieszkę Sobocką, z którą miał syna Jana i córkę Dorotę.
Piotr Goryński zmarł w Żelechowie w 1542 roku (przed 26 listopada). Pochowany został w kaplicy św. Anny dostawionej przez niego i jego małżonkę do kościoła w Żelechowie. Po jego śmierci dziećmi i majątkiem opiekował się Tomasz Sobocki h. Doliwa, syn Tomasza i Elżbiety z Bielawskich h. Jastrzębiec. Tomasz studiował w Wittenberdze, w 1532 roku został wojskim łęczyckim, w 1539 roku cześnikiem królewskim, by następnie zostać kanclerzem wielkim koronnym.
Gdy Dorota Goryńska podrosła, wydał ją za Kaspra Mińskiego h. Prus III. Państwo Mińscy otrzymali dobra po ojcu Doroty - Ojrzanów, Żelechów, Zaręby, Kaleń, Wesołą Wolę i Zalesie. Kasper Miński był wojskim warszawskim. Para miała jednego syna - Stanisława oraz córkę Annę, zmarłą w dzieciństwie. Kasper Miński zmarł w 1564 roku. Po jego śmierci Dorota poślubiła Stanisława Barziego h. Korczak. Stanisław Barzi urodził się w 1529 roku jako syn Andrzeja i Anny Sobieńskiej-Kmity h. Śreniawa. W 1551 roku został dworzaninem królewskim, by po kilku latach zostać sekretarzem królewskim. Od 1557 roku był starostą gródeckim, a w latach 1562-71 starostą śniatyńskim. W latach 1568-71 pełnił funkcję marszałka nadwornego koronnego, a w latach 1570-71 był wojewodą krakowskim. Dorota Goryńska była jego drugą żoną, z pierwszą - Katarzyną Tęczyńską h. Topór miał syna, Jana. Stanisław Barzi zmarł w Krakowie 9 listopada 1571 roku.
Dorota Barzi urodziła się około 1541 roku. Po śmierci męża stała się znaną dewotką krakowską. Była pierwszą członkinią utworzonego przez Piotra Skargę Bractwa Miłosierdzia. Zaangażowała się w pomoc krakowskim jezuitom i kościołowi św. Barbary. Troszczyła się o chorych, więźniów i sieroty. Opiekowała się pannami, które przygotowywała do życia konsekrowanego. W 1609 roku oddała w zastaw Ojrzanów Krzysztofowi Kochanowskiemu h. Ślepowron, staroście małogoskiemu i burgrabi krakowskiemu. Zmarła przeżywszy 72 lata 9 kwietnia (lub 10 maja) 1613 roku. Została pochowana w kościele św. Barbary w Krakowie 25 czerwca 1613 roku w wystawionej dla siebie krypcie, usytuowanej pod głównym ołtarzem po stronie północnej.
Ponieważ Dorota Barzi przeżyła oboje swoich dzieci, majątek ojrzanowski prawdopodobnie trafił w ręce jej wnuczki (córki syna Stanisława Mińskiego) Barbary Mińskiej h. Prus III i jej męża Marcina Zaremby. Pod koniec XVII wieku właścicielem Ojrzanowa, Żelechowa, Zaręb, Kalenia i Zalesia był Adam Zaręba. Zmarł on jednak około 1690 roku.
W 1691 roku od jego sukcesorów majątek nabył Jan Bonawentura (Dobrogost) Krasiński h. Ślepowron. Krasiński urodził się 10 czerwca 1639 roku jako syn Jana i Urszuli Grzybowskiej h. Prus II. W 1660 roku, z cesji ojca, został starostą łomżyńskim. Trzy lata później został starostą przasnyskim, opinogórskim i nowomiejskim. W 1668 roku zrezygnował ze starostwa łomżyńskiego, otrzymując w zamian warszawskie. W tym samym roku został referendarzem koronnym. W 1688 roku został wojewodą płockim. W szerokich kręgach Krasiński dał się poznać jako mecenas sztuki oraz fundator. W 1664 roku kupił od Radziwiłłów Węgrów, gdzie ufundował kościół i klasztor reformatów. W Warszawie wybudował istniejący do dzisiaj pałac Krasińskich.
Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Teresa Chodkiewicz h. Kościesza, kasztelanka wileńska, córka Jana Kazimierza i Zofii Pac h. Gozdawa. Miał z nią czterech synów: Stanisława, Jakóba, Kazimierza i Jana. Zofia zmarła w 1672 roku. Drugą żoną Krasińskiego była Jadwiga Teresa Jabłonowska h. Prus III, kasztelanka krakowska, córka Stanisława i Marianny Kazanowskiej h. Grzymała. Ich ślub odbył się w 1680 roku. Para nie miała dzieci.
Jan Bonawentura Krasiński zmarł 21 lutego 1717 roku. Pochowany został w krypcie kościoła o. Reformatów w Węgrowie. 
W pierwszej połowie XVIII wieku dziedzicem Ojrzanowa, Żelechowa, Zaręb i Kalenia, a także Opaczy, Falent, Opaczy, Raszyna, Janek i innych był Fabian Kazimierz Szaniawski h. Junosza, syn Kazimierza i Zofii Zuchorskiej. Fabian poślubił Eleonorę Potocką h. Pilawa, córkę Piotra i Katarzyny Chodorowskiej h. Korczak. Para doczekała się czterech córek: Ludwiki, Antoniny, Rozalii i Zofii oraz dwóch synów: Teodora i Filipa.
Fabian Szaniawski pełnił funkcję starosty sochaczewskiego, wiskiego i chęcińskiego. Następnie został łowczym Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zmarł w 1734 roku.
W drugiej połowie XVIII wieku dziedzicem Ojrzanowa i pozostałych wsi był Leon Miączyński h. Suchekomnaty, syn Antoniego i Doroty Woronieckiej h. Korybut. Leon pełnił funkcję starosty inowłodzkiego. Jak wspomina Żychliński, pod koniec swojego życia Miączyński cierpiał na pomieszanie zmysłów. Zmarł bezpotomnie około 1778 roku. Dobra po Leonie odziedziczył jego brat Józef.
Józef Miączyński h. Suchekomnaty urodził się 21 kwietnia 1743 roku w Sielcu na Wołyniu. Miernego wzrostu, ciemnych oczów, jasnych włosów, twarzy uprzejmej i pełen otwartości, był śmiały, żywy, dowcipny, niepodległego umysłu; kochał Ojczyznę, więcej jeszcze sławę. W latach 1757-61 uczęszczał do warszawskiego Collegium Nobilium. Brał udział w konfederacji barskiej. Po ojcu otrzymał starostwo łosickie, był również rotmistrzem chorągwi pancernej. W późniejszych latach był wojewodą bełskim i generałem wojsk francuskich. Brał udział w bitwie pod Lanckoroną, podczas której został wzięty do niewoli. Udało mu się jednak z niej uciec, przez Niemcy, do Francji. Po powrocie do Polski zaczął wyprzedawać wszystkie swoje dobra, planując osiąść na stałe we Francji. Uczynił to w listopadzie 1779 roku. Zamieszkał w Paryżu, gdzie 8 kwietnia 1780 roku poślubił w kościele św. Eustachego liczącą 26 lat Marie Francoise Chaboteaux. Para doczekała się dwóch synów: Armanda (1784-1802) i Michała (1788-1805). We Francji uczestniczył w przygotowywaniu wojskowego zamachu stanu przeciwko Konwentowi. Został aresztowany 4 kwietnia 1793 roku. Był sądzony przez Nadzwyczajny Trybunał Rewolucyjny, który skazał go na karę śmierci i konfiskatę majątku. Józef Miączyński został zgilotynowany 22 maja 1793 roku.
Zanim do tego doszło sprzedał Ojrzanów, Żelechów, Zaremby, Kaleń, Żabią Wolę, Ossówiec i Zalesie w 1778 roku za sumę 450.000 złotych Andrzejowi Stanisławowi Młodziejowskiemu h. Korab, synowi Stanisława i Marianny Dominikowskiej. Młodziejowski to postać nietuzinkowa. Znany jako kanclerz wielki koronny czy biskup poznański. Nie był jednak długo właścicielem Ojrzanowa, zmarł w Warszawie 20 marca 1780 roku
Przed 1803 rokiem dobra Ojrzanów należały do Pawła Białobrzeskiego. 22 listopada tego roku majątek stanowił jego masę rozbiorową. Na podstawie wyroku adjudykacyjnego nabył je Wojciech Strasz h. Odrowąż, syn Feliksa (pułkownika Wojsk Polskich, właściciela Rogolina) i Anieli Antonilli Krosnowskiej h. Junosza. Suma transakcji wyniosła 403.200 złotych polskich.
Wojciech Strasz, podobnie jak ojciec, wybrał drogę kariery wojskowej. W 1794 roku był generałem majorem ziemiańskim podczas insurekcji kościuszkowskiej. Był odpowiedzialny za zorganizowanie powstania w powiecie radomskim. Po jego upadku wycofał się z dalszej działalności wojskowej.
Wojciech był dwukrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była Magdalena Sołtyk h. wł., córka Macieja i Salomei Nakwaskiej h. Prus (II). Dla Magdaleny był to drugie małżeństwo. Jej pierwszym mężem był Sebastian Bystrzanowski h. Starykoń. Sebastian Bystrzanowski pełnił funkcję pokojowego królewskiego (1758), podczaszego (1764), stolnika (1766) oraz chorążego chęcińskiego (1783). Z Sebastianem Magdalena miała co najmniej dwoje dzieci: Mariannę oraz Ignacego. Zmarła w Warszawie 25 maja 1808 roku, w wieku 58 lat.
Drugą żoną Wojciecha była Konstancja Eleonora Rutkowska h. Pobóg, córka Józefa Leona (sędziego ziemskiego dobrzyńskiego) i Faustyny Zielińskiej h. Świnka, urodzona w Tuchorzy w Wielkopolsce. Ślub odbył się 31 października 1809 roku w Warszawie. W dniu ślubu Wojciech miał 50 lat, Konstancja - 24 lata.
Wojciech Strasz zmarł bezdzietnie w Ojrzanowie 8 stycznia 1822 roku. Po jego śmierci otworzyło się postępowanie spadkowe. Zgodnie z zapisem testamentu Wojciecha, dobra przeszły na własność jego brata - Michała (¼) i jego żyjących dwóch córek - Marianny (¼) oraz Józefy (¼). Michał miał jeszcze jedną córkę - Teklę, która poślubiła Kaspra Jabłonowskiego - zmarłą w 1821 roku. Jej część (pozostałą ¼) odziedziczyły dzieci: Roman (ur. 12 sierpnia 1799 roku w Gowarczowie, zm. 20 listopada 1866 roku w Warszawie), Kandyda, Barbara, Aleksander, Adolf, Leokadia i Judyta.
Żonie Wojciech zapisał dożywocie, lecz ta się jego zrzekła otrzymując w zamian majątek Ratoszyn. Będąc dziedziczką dóbr Pieczyska mieszkała w Warszawie, gdzie prowadziła dom starodawnej gościnności, do którego nęciło licznie goszczących poważanie dla osoby, która dawne obyczaje z dawną szczerością i bezobłudną uprzejmością w obejściu przechować umiała. Zmarła w Warszawie 16 marca 1850 roku. Nabożeństwo żałobne w warszawskim kościele kapucynów, gdzie została pochowana, poprowadził biskup Antoni Fijałkowski. Znany kompozytor Ignacy Feliks Dobrzyński wykonał Requiem Kozłowskiego.

Michał Strasz h. Odrowąż, brat Wojciecha, pełnił funkcje podsędka radomskiego, posła sandomierskiego na Sejm Czteroletni, w latach 1807-11 zasiadał w Sądzie Policji Prostej, w 1810 roku został prezesem Trybunału Cywilnego Pierwszej Instancji w Radomiu, w 1818 roku senatorem kasztelanem Królestwa Polskiego, będąc nim zasiadał w Komisji Praw Cywilnych i Kryminalnych. W 1815 roku został odznaczony Orderem Św. Stanisława I klasy. Był również dziedzicem dóbr Trojanowice w obwodzie opoczyńskim. Żonaty z Ewą Rogalińską h. Łodzia, z którą miał wspomniane trzy córki. Zmarł w Trojanowicach 6 lutego 1824 roku. Pochowany został w kościele klasztornym w Wielkiej Woli.
Po jego śmierci ¼ majątku należąca do niego została rozdzielona na 2 córki i 7 wnuków.
7 stycznia 1826 roku Aleksander Jabłonowski swą część sprzedał bratu Romanowi za 54.000 złotych.
Córka Michała, Marianna Strasz h. Odrowąż poślubiła Jana Nepomucena Stadnickiego h. Drużyna, syna Szymona i Antoniny Dunin-Wąsowicz h. Łabędź. Para miała dwoje dzieci: Michała i Leontynę. Jan Stadnicki, był dziedzicem Rdzowa. Pełnił funkcję łowczego opoczyńskiego, w 1790 roku był odznaczony Orderem Św. Stanisława. Zmarł w 1814 roku. Owdowiała Marianna została dziedziczką Rdzowa. 3 lipca 1837 roku aktem cesji za sumę 22.000 złotych przepisała swój udział w majątku ojrzanowskim na syna Michała. Zmarła w Rdzowie 9 kwietnia 1854 roku.
Druga córka Michała Strasza, Józefa, poślubiła Tomasza Kiełczewskiego h. Pomian, syna Dominika i Joanny Michałowskiej h. Jasieńczyk, posła powiatu opoczyńskiego, dziedzica Lasocina. Para miała co najmniej pięcioro dzieci: Ewę, Seweryna, Wincentego, Leokadię i Stanisława. Józefa zmarła 9 lutego 1854 roku w wieku 72 lat.
W 1826 roku spadkobiercy Wojciecha Strasza wystawili na licytację publiczną inwentarz żywy pozostały po nim: 439 sztuk owiec hiszpańskich, krowy, woły robocze, jałowiznę, konie w znacznej liczbie, wozy, brony, radła oraz chomąta.

Michał Stadnicki, syn Jana Nepomucena i Marianny ze Straszów sukcesywnie w latach 1832-38 skupował od Józefy Kiełczewskiej oraz dzieci Tekli Jabłonowskiej ich części majątku, stając się prawie całkowitym ich właścicielem. 24 lutego 1832 roku nabył części od Barbary, Judyty i Leokadii z Jabłonowskich. 25 lutego 1834 roku nabył część Romana Jabłonowskiego, 9 kwietnia 1838 roku część Józefy Kiełczewskiej, 9 czerwca 1838 roku część Adolfa Jabłonowskiego.
Jedynie Kandyda z Jabłońskich Gorzeńska nie odsprzedała mu swojej części. Zmarła bowiem - 3 lutego 1829 roku, a spadek po niej otrzymali w równych częściach mąż - Piotr Gorzeński oraz ich dwoje dzieci Edmund i Bronisława. W 1840 roku części nieletnich dzieci, w drodze działów, zostały wystawione na publiczną sprzedaż. 30 kwietnia 1840 roku nabył je Stadnicki. Część Piotra Gorzeńskiego odkupił Stadnicki 23 grudnia 1840 roku za sumę 1.000 złotych polskich, stając się jedynym właścicielem Ojrzanowa, Żelechowa i Zaręb.
Michał Napoleon Karol Hieronim Wojciech Stadnicki urodził się w Rdzowie 5 listopada 1806 roku. 1 września 1832 roku poślubił w Michałowicach Helenę Zofię Świdzińską h. Półkozic, urodzoną 23 czerwca 1808 roku w Świdnie, córkę Antoniego (rotmistrza Kawalerii Narodowej, dziedzica Świdna i Michałowic) i Urszuli z Leszczyńskich h. Belina. Helena zmarła bezdzietnie 24 marca 1838 roku w Świdnie zapisując dobra Świdno i Michałowice mężowi.
22 maja 1840 roku w Warszawie Michał Stadnicki ponownie się ożenił. Jego wybranką została Marianna Chełmicka h. Nałęcz, urodzona w Okalewie 12 listopada 1818 roku, córka Ignacego i Korduli Lasockiej h. Dołęga. Z drugą żoną Stadnicki również nie miał potomstwa. Po ślubie para zamieszkała w Warszawie gdzie w latach 1840-60 prowadzili dom otwarty. Gromadził się w nim cały świat artystyczno-literacki stolicy i wybitniejsi przedstawiciele inteligencji polskiej. W 1861 roku Stadniccy urządzili w swym pałacu przy Nowym Świecie przyjęcie dla rzemieślników warszawskich chcąc tym zaznaczyć solidarność z panującym wówczas nastrojem demokratycznym w kraju. W Świdnie zaś, gdzie często bywali, założyli wokół pałacu obszerny ogród oraz piękną oranżerię. 
Michał Stadnicki w 1851 roku otrzymał nominację na Członka Honorowego Deputacji Szlacheckiej Guberni Warszawskiej. Zmarł 9 września 1871 roku w Warszawie. Pochowany został w grobowcu Świdzińskich w Michałowicach. Po jego śmierci małżonka zerwała z życiem na szerszą skalę i całkowicie poświęciła się uczynkom dobroczynnym. Jej największą zasługą jest powstanie Izb Rzemieślniczych Św. Antoniego. Marianna współfinansowała wykup placu pod budowę siedziby, następnie budowę, ostatecznie ich działalność. W swoim testamencie zapisała 300.000 rubli srebrem na cele dobroczynne, m.in. na Izby Rzemieślnicze, Muzeum Rzemiosł i Sztuki Stosowanej, Towarzystwo Lekarskie Warszawskie, szpital dziecięcy przy ul. Kopernika czy Biuro Nędzy Wyjątkowej. Zmarła w Warszawie 20 czerwca 1914 roku w wieku 96 lat. Pochowana została w kościele Św. Krzyża w Warszawie.

8 marca 1862 roku dobra Ojrzanów, Żelechów i Kaleń wraz folwarkami Jastrzębnik i Zaręby, a także młynami Sadlarz i Galwizna nabył za kwotę 958.750 złotych polskich Marceli Boski. Kontrakt zawierał również sprzedaż gorzelni i browaru znajdujących się w dobrach, a także trzy młocarnie, cztery sieczkanie, inwentarz żywy, na który składały się owce, woły robocze, krowy, konie z zaprzęgami. Stadnicki i Boski byli sąsiadami w Warszawie. Mieszkali odpowiednio pod numerem 1252 i 1253a.
Marceli Ludwik Boski h. Jasieńczyk urodził się w Duckiej Woli, jako syn Kajetana i Julianny z Zielińskich h. Świnka. 17 października 1845 roku w Warszawie poślubił Eleonorę Barbarę Rakowską h. Trzywdar, urodzoną w Gutarzewie, córkę Stanisława i Joanny Unierzyskiej. Parze urodziło się dwoje dzieci: Helena Anna Seweryna (ur. 8 stycznia 1864 roku, zm. 17 listopada 1938 roku) i Stanisław Kostka Kajetan.
Marceli ukończył prawo na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W 1845 roku był dziedzicem Wilamowa, a w 1849 roku również Klimaszewnicy. W 1849 roku został mianowany sędzią pokoju okręgu biebrzańskiego. Pozostawał nim co najmniej do 1854 roku. W latach 1855-61 był właścicielem Życzyna i Brzezin. Posiadał również kamienicę w Warszawie, przy ulicy Wareckiej 5. Jego żona zaś była właścicielką dóbr Gołaszewo w Gubernii Płockiej.
23 października 1863 roku Marceli Boski został wraz ze swym synem aresztowany w łapance na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. W 1866 roku został mianowany sędzią pokoju okręgu i miasta Warszawy Wydziału IV na Pradze, cztery lata później został na własne życzenie przeniesiony do Wydziału II.
W 1865 roku w lesie należącym do dóbr znalezione zostały zakopane zwłoki człowieka prawdopodobnie pozbawionego życia przez powieszenie, o czem świadczyły dwa postronki, jeden na szyi a drugi na ręku trupa dostrzeżone. Jak zanotowali reporterzy: musiał on pozostawać w ziemi przeszło od roku, bo ciało z niego zupełnie opadło i znikło, a szczątki pozostałego ubrania, jako to: buty, czapki parę kawałków siwego sukna, naprowadzają na wniosek, że zmarły pochodził ze stanu włościańskiego.
W 1868 roku na skutek ukazu o uwłaszczeniu włościan w Królestwie Polskim z 1864 roku wydzielono z dóbr obszar 1.475 mórg (397 morgi ze wsi Ojrzanów, 591 mórg ze wsi Żelechów i 487 morgi ze wsi Zaręby).
Niebawem zaczęły się kłopoty rodziny Boskich. W 1874 roku zajęto sądownie ruchomości do nich należące (srebra stołowe, odzież męską, meble jesionowe i mahoniowe, miedź, naczynia mosiężne i szklane, zegar i lustro tremo), a także inwentarz (żyto, pszenicę, owies, groch, konie, krowy, woły, owce, bryczki wasągowe). W tym samym roku Marceli szukał pieniędzy u wdowy po swoim bracie Aleksandrze. Na jego żądanie zostały zajęte sądownie należące do niej dobra Lipiny i Zagościniec.
Marceli zmarł 17 stycznia 1876 roku w wieku 66 lat. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
Po śmierci Marcelego dobra odziedziczyły jego dzieci - Stanisław i Helena. W drodze działów majątek został wystawiony na licytację, na której nabył go Stanisław, płacąc 90.000 rubli srebrem.
Stanisław próbował ratować majątek, wyprzedając go. 11 grudnia 1880 roku sprzedał folwark Jastrzębnik Zdzisławowi Scipio del Campo h. własnego. Folwark ten liczył 629 mórg rozległości. Kwota sprzedaży wynosiła 68.950 rubli srebrem. 2 lata później (27 listopada 1882 roku) Stanisław Boski sprzedał folwark Zaręby Marcelemu Daszewskiemu. W 1883 roku rozległość dóbr Ojrzanów wraz z młynami Sadlarz i Galewizna liczyła 869 mórg i 11 prętów. Nie udało mu się jednak wyjść z długów i jego majątek został zlicytowany przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie.

Na licytacji odbytej 5 września 1886 roku nabył go Julian Tyszka, adwokat, urodzony (prawdopodobnie) 13 lutego 1848 roku, syn Konstantego (wiceprezesa Sądu Apelacyjnego) i Teresy z Białosukniów h. Pielesz. W 1877 roku w Radzikach Dużych Julian poślubił Walentynę Siemiątkowską, urodzoną 14 lutego 1857 roku, z którą miał córkę Janinę (ur. w 1879 roku, zm. w 1968 roku). Walentyna zmarła młodo - 11 stycznia 1886 roku. Pochowana została w grobie rodzinnym Tyszków na warszawskich Powązkach.
Wydaje się, iż Juliana Tyszkę niespecjalnie interesował rozwój majątku, zaczął go masowo parcelować i wyprzedawać. W 1898 roku był już trzykrotnie mniejszy, jego obszar wynosił 241 mórg i 205 prętów.
Pod koniec XIX wieku lasy należące do majątku od Juliana Tyszki dzierżawił Karol Ludwik Temler, jeden z właścicieli znanej warszawskiej Fabryki Garbarskiej Temler i Szwede. Temler urządzał w nich znakomite polowania z wartościowymi nagrodami. W 1893 roku za pierwsze miejsce w polowaniu myśliwy otrzymał brelok złoty, w formie główki zajęczej z brylantowemi oczami. Za zdobycie drugiego miejsca nagrodą był obraz Chełmońskiego “Dziewczę wiejskie”, zaś trzecią nagrodą była misternej roboty papierośnica srebrna. Przerwy w tymże polowaniu umilała myśliwym orkiestra Fabryki Temler i Szwede.
W 1922 roku Tyszka posiadał już niecałe 2,5 hektara z dawnego majątku Ojrzanów. Zmarł 23 sierpnia 1923 roku. Pochowany został w Osieku, gdzie administrował majątkiem jego zięć.

Zanim jednak zmarł, 8 grudnia 1899 roku wydzielił z majątku ośrodek pod nazwą Willa Ojrzanów, mający powierzchnię 16 dziesięcin i 1.004 sążni. 16 października 1900 roku nabyła go za sumę 10.000 rubli Antonina Aleksandra Maria Natanson, urodzona w Warszawie 7 czerwca 1878 roku, córka Jakuba (chemika i wynalazcy) i Marii z Natansonów. Antonina w bardzo młodym wieku została osierocona przez rodziców. 13 sierpnia 1905 roku w Warszawie poślubiła Stefana Dziewulskiego, adwokata przysięgłego, urodzonego w Warszawie 4 września 1876 roku, syna Klemensa Eugeniusza (profesora fizyki) i Anieli Marty Krauze h. Krauza. W tym czasie Antonina była właścicielką kamienicy w Warszawie przy ulicy Berga.
Stefan ukończył ekonomię w Niemczech. Po powrocie do kraju pracował w Wolnej Wszechnicy Polskiej. Był założycielem, wiceprezesem i sekretarzem Towarzystwa Ekonomistów i Statystyków Polskich. Przez wiele lat był redaktorem czasopisma Ekonomista, autorem licznych publikacji. W latach 1917-18 był członkiem Tymczasowej Rady Stanu. We wrześniu 1939 roku, jako działacz Zarządu Głównego PCK brał czynny udział w organizowaniu pomocy dla ofiar wojny. W czasie okupacji działał w Towarzystwie Opieki nad Więźniami “Patronat”.
Władysław Marconi, znany warszawski architekt jest autorem obecnego dworu, dzisiaj nazywanego pałacem. Tu 5 i 6 stycznia 1902 roku odbyła się dwudniowa zabawa taneczna przypominająca tradycyjny dawny karnawał wiejski. Oprócz rodziny, na bal przybyło wiele młodzieży z Warszawy.
W latach 1902-3 Antonina wybudowała na swojej działce, naprzeciwko pałacu, murowany budynek szkolny w stylu zakopiańskim wg projektu Stefana Szyllera, otoczony małym ogródkiem i drewnianymi sztachetami. Większość kosztów budowy poniosła ona sama, jednak włościanie przyczynili się również, dostarczając sporo cegły, a także pomagając wznosić budynek rzemieślnikom. W 1904 roku w budynku otwarto ochronkę i szkołę dla 60 dzieci. Budynek mieścił sale przeznaczone na szkołę, ochronkę, salę pauzową, umywalnię i rozbieralnię. W 1906 roku po nieoczekiwanym wyjeździe do Warszawy jednej z dwóch nauczycielek, szkoła została - na czas poszukiwania nowej nauczycielki - zamknięta. Przez 20 lat Antonina Dziewulska sama ponosiła koszty związane z działalnością szkoły początkowej z językiem wykładowym polskim. W roku 1922 oddała budynek szkolny w bezpłatne użytkowanie Gminie Skuły, która prowadziła tam siedmiooddziałową szkołę powszechną. 3 grudnia 1926 roku ostatecznie Antonina darowała na własność Gminie Skuły działkę gruntu o powierzchni 3.391 metrów kwadratowych i wartości 15.000 złotych, na której znajdował się budynek szkolny.
4 czerwca 1907 roku miał miejsce nieudany napad na dwór państwa Dziewulskich. Tego to wieczora ktoś dał znać do karczmy w Żelechowie, iż w nocy dokonany będzie napad na plebanię w Żelechowie i pałac w Ojrzanowie. Na skutek tej zapowiedzi włościanie w Żelechowie i Ojrzanowie, uzbrojeni w widły, drągi i kije, postanowili czekać. Jakoż o wpół do 12 w nocy od strony pola zbliżyło się do Żelechowa kilku mężczyzn. Spotkali oni na drodze swoich dyżurujących włościan, którzy zapytali idących: “kto idzie?”. W odpowiedzi nieznajomi zaczęli strzelać z rewolweru i jeden z włościan Olszewski odniósł rany w policzek i rękę… Odgłos strzałów zaalarmował wieś, włościanie ustawili się przy plebanii, a w kościele zaczęto bić w dzwony na trwogę. To widocznie spłoszyło bandytów, którzy udali się w bok do wsi Kaleń i tam ograbili włościanina Barańskiego, który uchodził za zamożnego. Ostateczne zrabowali około 100 rubli i znikli bez śladu. Po tym incydencie Dziewulscy wyjechali do Warszawy, zabierając rannego Olszewskiego do sanatorium w Grodzisku Mazowieckim, gdzie Stefan Dziewulski polecił leczyć go na swój koszt.
W 1909 roku Antonina Dziewulska nabyła od Spółki Akcyjnej Fabryki Cukru Sanniki majątek Sanniki. Majątek ten od 1873 roku był w rękach Natansonów.
Dwór ojrzanowski znany był z pięknego ogrodu urządzonego staraniem Dziewulskich. Na wystawie ogrodniczej w Milanówku odbywającej się w 1913 roku majątek Ojrzanów został uhonorowany medalem brązowym za truskawki, medalem srebrnym wielkim za ogół roślin szklarnianych, a Antoni Maciejewski - ogrodnik Dziewulskich - otrzymał żeton pamiątkowy z podziękowaniem za umiejętną hodowlę roślin i staranne przybranie pawilonu wystawowego.
W 1933 roku w Warszawie, przy skrzyżowaniu ulic Puławskiej z Rakowiecką, taksówka marki Ford najechała na stojącą przy chodniku parokonną furmankę należącą do Stefana Dziewulskiego. Znajdujący się na furmance woźnica, Stefan Albinowski i dwaj pasażerowie, wyszli bez szwanku. Dyszel i resory furmanki zostały złamane. Natomiast w taksówce zostało uszkodzone koło, błotnik i reflektor.
Podczas II WŚ dwór nadal był w rękach Dziewulskich. Stefan Dziewulski zmarł 10 marca 1941 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach. Po powstaniu warszawskim w pałacu w Ojrzanowie znaleźli schronienie m.in. architekt Zbigniew Karpiński czy Jerzy Waldorff. Państwa Dziewulskich odwiedzał też Jarosław Iwaszkiewicz.

15 marca 1946 roku Antonina sprzedała ośrodek majątku Franciszkowi Zielińskiemu za kwotę 275.000 złotych, zostawiając sobie działkę liczącą powierzchnią 2 hektary i 1.314 metrów kwadratowych. W chwili sprzedaży Antonina Dziewulska mieszkała w Podkowie Leśnej, Franciszek Zieliński zaś w Warszawie, przy ulicy Łomżyńskiej. W 1957 roku działka Zielińskiego miała powierzchnię 17 hektarów i 8.842 metrów kwadratowych, a działka Antoniny Dziewulskiej powierzchnię 3.981 metrów kwadratowych. Antonina zmarła 20 października 1973 roku, pochowana została obok męża. Wnuczka Antoniny i Stefana - Małgorzata Dziewulska poślubiła znanego aktora, Adama Ferency.

W latach 60. XX wieku właścicielem pałacu był Ryszard Reiff, były redaktor naczelny Słowa Powszechnego, późniejszy przewodniczący Stowarzyszenia PAX i członek Rady Państwa. W 1963 roku odsprzedał on Ojrzanów Stowarzyszeniu. Według niektórych źródeł odsprzedał majątek PAX-owi z trzykrotnym zyskiem, za co był zły na niego Bolesław Piasecki. Według innych umowa była sfingowana i chodziło o uchronienie majątku przed upaństwowieniem.

Nie wiadomo, która wersja jest prawdziwa, wiadomo za to, iż w latach późniejszych powstał tam Ośrodek Szkoleniowy Zjednoczonych Zakładów Gospodarczych Sp. z o.o. (wynalazcy popularnego płynu do mycia naczyń Ludwik), które przekształciły się w 1990 roku w Inco-Veritas Sp. z o.o.

W 2011 roku pałac został zakupiony przez osobę prywatną, wyremontowany i przystosowany do funkcji hotelowych. Odbywają się tam przyjęcia okolicznościowe, sezonowo działa również restauracja.


Zespół architektoniczno-parkowy
W rejestrze zabytków jako datę powstania pałacu określa się 1902 rok. Jednak na planie z 1899 roku widnieje już budynek o dzisiejszym kształcie. Wtedy właścicielem był adwokat Julian Tyszka. To on wydzielił z majątku działkę z ośrodkiem nazwaną Willa Ojrzanów. Z kolei na mapie z 1883 roku widać w miejscu dzisiejszego pałacu budynek o innym kształcie. Potomkowie rodziny Dziewulskich utrzymują, iż dzisiejszy pałac został dla nich wybudowany przez Władysława Marconiego. Wydaje się, że Marconi przebudował jedynie pałac (willę) wybudowaną dla Tyszki. 

Pałac jest murowany z cegły i otynkowany, parterowy, podpiwniczony, z mieszkalnym poddaszem. Elewacja frontowa 11-osiowa z posiadająca piętrową część centralną zwieńczoną trójkątnym szczytem z oculusem. Przed częścią piętrową umieszczony jest czterokolumnowy portyk toskański wznoszący balkon piętra, otoczony żeliwną balustradą. Elewacja frontowa posiada dwa skrajne, jednoosiowe ryzalitami dekorowane boniowaniem narożnym. Do prawej elewacji bocznej dostawiona jest jednoosiową, prostokątną przybudówka. W latach 1962-63 dobudowano lewe skrzydło wg projektu Jerzego Kabulskiego. Skrzydło te zostało przebudowane po 2011 roku. W 1968 roku odrestaurowano ogrodzenie z muru. W 1986 roku wyremontowano i odmalowano elewację pałacu.
Park zajmuje powierzchnię 13,5 hektara, z czego 0,5 hektara stanowią wody. W parku znajdują się dwa stawy, które w 1970 roku poddano renowacji.


© Jacek Szyszko 2019


Więcej zdjęć w Galerii


Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1802, 1809, 1826, 1854
  • Kurjer Warszawski 1822, 1824, 1850, 1866, 1887, 1893, 1902, 1904, 1907, 1914
  • Warszawska Gazeta Policyjna 1849
  • Dziennik Warszawski 1851, 1865, 1870, 1874
  • Tygodnik Ilustrowany 1859, 1877, 1914
  • Gazeta W. Xięstwa Poznańskiego 1863
  • Gazeta Polska 1866
  • Kurjer Codzienny 1871, 1876, 1887
  • Kronika Rodzinna 1905, 1906
  • Czas 1907, 1914
  • Ogrodnik 1913
  • Nowa Gazeta 1914
  • Dzień Dobry 1933
  • Oswald Balzer, W sprawie sankcyi statutu mazowieckiego pierwszego z roku 1532, Kraków 1900
  • Adam Boniecki, Herbarz polski
  • Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej R.13, Poznań 1891
  • Michał Kuran, Hagiograficzny wizerunek świątobliwej wdowy Doroty Barzi - konstruowanie wzorców osobowych w kazaniu o. Adama Makowskiego Roczna i wieczna pamiątka
  • Karyna Andrzejewska, Urban… byłam jego żoną, Gdańsk 1993
  • Katarzyna Ossowska-Kulińska, Peregrynacja do Ziemi Świętej: rzecz o motywacji Jana Goryńskiego do odbycia pielgrzymki w Meluzyna. Dawna Literatura i Kultura nr 1/2018
  • Roczna y wieczna pamiątka Iaśnie Wielmożney y Miłościwey Paniey, Iey Mci P. Dorothy z Oyźrzanowa Barżyney, Woiewodziney Krakowskiey. W kościele S. Barbary od Oycow Professow Societatis Jesu, 10 dnia kwietnia wznowiona y z kathedry kaznodzieyskiey przy Mszy żałobney wsławiona, Kraków 1614
  • Jan Nepomucen Bobrowicz, Dodatek do Herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego obejmujący dalsze rodowodowe wiadomości niektórych familji
  • Encyklopedyja powszechna T. 19, 1865
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Internetowy Polski Słownik Biograficzny
  • Audycja radiowa Piotra Łosia w Radio dla Ciebie z 01.12..2018 roku, Rody i rodziny Mazowsza: Natansonowie i Dziewulscy
Zespół Pałacowy
Skład zespołu Pałac, park
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Konferencje, szkolenia, uroczystości
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 605
Data wpisu do rejestru zabytków 28.07.1983
Dostępność obiektu Dostępny okazjonalnie

Lokalizacja

Tarczyńska 1, 96-321, Ojrzanów, Polska

Tel. kom.: 608 275 448
Strona www: www.palac-ojrzanow.pl
Email: kontakt@palac-ojrzanow.pl

Komentarze