Dwór Gościeńczyce

Kategoria: Gmina Grójec


Właściciele i majątek
Gościeńczyce są gniazdem rodowym Gościeńskich h. Prus III, którzy byli właścicielami majątku w XV wieku. W 1471 roku doszło do podziału majątku po zmarłych Januszu i Janie. Gościeńczyce otrzymał syn Janusza – Jan.
Kolejno były w rękach Mianowskich, a następnie Górskich - poprzez małżeństwo Anny Mianowskiej z Abrahamem Sebastianem Górskim h. Nałęcz. Abraham jednak dosyć szybko zmarł. Anna Mianowska wyszła po raz drugi za mąż w 1533 roku za Stanisława Leśnowolskiego h. Pierzchała (Roch). Stanisław był starostą różańskim i makowskim, kasztelanem ciechanowskim, warszawskim i czerskim. Zmarł w 1565 roku, a dobra odziedziczył jego syn – Hieronim, cześnik warszawski, żonaty z Zofią Gościszewską. Kolejnym dziedzicem był ich jedyny syn (mieli też siedem córek) – Adam, cześnik warszawski, żonaty z Anną Parys h. Prawdzic. Adam umarł w 1619 roku, a wdowa wyszła po raz drugi za mąż za Waleriana Wilskiego. Po śmierci Adama dziedziczył Hieronim, chorąży czerski, żonaty z Krystyną Porębską, sędzianką ziemską zatorską. Para miała czterech synów: Franciszka, Kaziemierza, Michała i Stefana oraz córkę Elżbietę. Po śmierci Hieronima, Elżbieta zrzekła się majątku po ojcu. Od braci otrzymała klejnoty po ojcu. Czterej bracia sprzedali w 1673 roku Gościeńczyce Paprockim.

W XVIII wieku Gościeńczyce były własnością rodziny Puszet (Puget) herbu własnego. W 1782 roku urodził się tam Antoni Kajetan Puszet, oficer wojsk napoleońskich, powstaniec 1830/31.

W drugiej połowie XVIII wieku majątek Gościeńczyce należał do Antoniego Potkańskiego h. Brochwicz, posła i podkomorzego sandomierskiego, ożenionego z Ludwiką Rostworowską h. Nałęcz (II). Na początku XIX wieku dobra należały do bratanicy Ludwiki - Felicjanny Rostworowskiej h. Nałęcz (II) i jej męża - Adama Cieciszowskiego h. Pierzchała (Kolumna).

W 1822 roku Gościeńczyce zostają własnością astronoma, założyciela Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego - Franciszka Armińskiego. Armiński – żonaty z Karoliną Holly – nabył majątek przy finansowej pomocy swego szwagra – Franciszka, właściciela wsi Załęże Małe. Franciszek został rządcą w majątku. W dobrach często przebywał przyjaciel Franciszka Armińskiego – Kazimierz Brodziński, poeta epoki sentymentalizmu. Poznał tam swoją przyszłą żonę Wiktorię Holly, siostrę Karoliny. W lesie należącym do majątku miał Brodziński swoje ulubione drzewo, pod którym siadał. Była to samotna sosna, przypominająca kształtem lirę. Franciszek Armiński zmarł 14 stycznia 1848 roku w Warszawie. Pochowany został w katakumbach na cmentarzu powązkowskim w Warszawie.

W 1881 roku dobra Gościeńczyce składały się z folwarku i wsi Gościeńczyce oraz folwarku Stonawka. Folwark Gościeńczyce zajmował obszar 622 mórg, w tym: 438 mórg gruntów ornych i ogrodów, 41 mórg łąk, 51 mórg pastwisk, 64 morgi lasu i 28 mórg nieużytków. Posiadał 6 budynków murowanych i 15 drewnianych.

W 1902 roku majątek należał do Władysława Lesiewskiego h. Ogończyk. Był w jego rękach również w 1905 roku. W 1909 roku właścicielem dworu był Żyd Mordka Łęga. W 1918 roku dobra należały do Józefy Tęczyńskiej, której staraniem powstała Szkoła Powszechna w Gościeńczycach. W okresie międzywojennym majątek należał do Wisłockich i przemysłowca Watersheita.
Od 1942 roku dwór wraz z resztówką był własnością rodziny Książkiewiczów, również po wojnie pozostał w ich rękach. W 1950 roku właścicielem był Edward Książkiewicz.


Zespół architektoniczno-parkowy

Budynek dworu został zbudowany po połowie XIX wieku. Przekształcony w XX wieku. Murowany, z cegły, parterowy. Dach dwuspadowy, kryty blachą. W ogrodzie od 2010 roku znajduje się kamienna figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej. Pierwotnie ustawiona na filarze wschodniej pierzei muru okalającego dworski park. Na jej cokole wyryta jest data „1791”.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Przyjaciel Dzieci 1862
  • Rocznik Adresowy Królestwa Polskiego na Rok 1902. R. 3, Warszawa 1902
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.8, Warszawa 1911
  • Józef Korpała, Nieznane materiały dotyczące życia i twórczości Kazimierza Brodzińskiego, Archiwum Literackie T7, 1963
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich T2, Warszawa 1881
  • Spis telefonów warszawskiego okręgu poczty i telekomunikacji na rok 1950, Warszawa 1950
  • Zygmunt Rola-Stężycki, Zagadkowy posąg, 2012 (www.okolica.wgr.pl)
  • Adam Boniecki, Herbarz polski, Warszawa
  • Eryk Szubiński, Najstarsza karta z historii Mińska Mazowieckiego: W 600-lecie istnienia osady, Rocznik Mińsko-Mazowiecki T22 2014
  • Izabella Galicka, Hanna Sygietyńska, Katalog zabytków sztuki w Polsce Tom X, Warszawa 1971
  • Piotr Libicki, Marcin Libicki, Dwory i pałace wiejskie na Mazowszu, Poznań 2013
  • www.sp_uwieliny.mgk.pl

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park, zabudowania dworskie
Stan zachowania Częściowo odrestaurowany
Zastosowanie Własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 348/A (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 22.10.1986
Gminna ewidencja zabytków Dwór, park, młyn, zabudowania dworskie, budynek handlowy, mur i bramy murowane
Dostępność obiektu Niedostępny

Lokalizacja

05-600, Gościeńczyce, Polska

Komentarze