5.00 (2 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Lesznowola

Kategoria: Gmina Grójec


Właściciele i majątek
Na początku XV wieku Lesznowola, wtedy pod nazwą Leśny Młyn, należała do Mikołaja Kota z Magnuszewa. Sprzedał on Leśny Młyn w 1422 roku braciom Wojciechowi i Mącimierzowi z Łowczewa. W 1468 roku Janusz, syn Wojciecha otrzymał prawo niemieckie dla Leśnego Młyna i Mirowic. Janusz, występujący również jako Jan, był chorążym czerskim, kuchmistrzem książęcym, sędzią ziemskim czerskim i warszawskim oraz starostą czerskim. Zmarł w 1472 roku pozostawiwszy żonę Barbarę i dzieci: Jana (Janusza) i Agnieszkę. W 1507 roku Leśny Młyn należał do Mikołaja z Obór. W 1527 roku miejscowość zaczęła być nazywana Leśną Wolą, a potomkowie Mikołaja przyjęli nazwisko Leśnowolskich. Mikołaj Oborski, był synem Marcina - starosty i sędziego czerskiego. Sam piastował urzędy starosty czerskiego, sędziego ziemskiego warszawskiego oraz cześnika zakroczymskiego. Z nieznanej żony pozostawił synów: Stanisława, Jakuba, Mikołaja i Marcina oraz córkę Małgorzatę. Części na Lesznowoli otrzymali: Małgorzata, Jakub i Stanisław. Małgorzata wyszła za mąż za Stanisława Górskiego h. Leszczyc, podsędka czerskiego. Stanisław między 1559 a 1574 rokiem poślubił Dorotę z Kiełpińskich. Po śmierci Małgorzaty majątek odziedziczył jej syn - Jakub Hieronim. W 1580 roku dobra należały do syna Jakuba - Jana, do syna Jakuba (brata Małgorzaty) - także Jana oraz do Hieronima, syna Stanisława (brata Małgorzaty). W XVII wieku dobra Lesznowola należały do Marcina Leśnowolskiego h. Pierzchała (Roch). Następnie poprzez małżeństwo jego córki Anny Leśnowolskiej h. Pierzchała (Roch) z Wawrzyńcem Rostworowskim h. Nałęcz, chorążym kaliskim, przeszły w ręce Rostworowskich.
Pod koniec XVII wieku Lesznowola należała do wnuka Wawrzyńca - Jana Wiktoryna Rostworowskiego h. Nałęcz. Jan Wiktoryn urodził się 17 stycznia 1678 roku jako syn Jacka Łukasza, chorążego liwskiego i Zofii ze Stadnickich h. Drużyna. W młodości został oddany przez ojca pod opiekę ciotecznego wuja, biskupa chełmińskiego - Kazimierza Jana Opalińskiego. Następnie uczył się u jezuitów w Toruniu, Warszawie oraz w Braniewie. Po osiągnięciu pełnoletności objął Lesznowolę, Głosków i Bochotnicę (lubelskie). W lipcu 1699 roku ożenił się z Salomeą Zbierzchowską, podkomorzanką łomżyńską, córką Zygmunta i Anny Babeckiej h. Cholewa. Jan Wiktoryn pełnił m.in. funkcje: posła, chorążyca liwskiego, podczaszego czerskiego, kasztelana wiskiego. Był współfundatorem kościoła w Kłoczewie. Z małżeństwa z Salomeą miał dziewięciu synów i trzy córki. Zmarł w 1742 roku, jego żona zmarła 12 kwietnia 1765 roku. Po śmierci ojca Lesznowolą objął Antoni Jan Rostworowski h. Nałęcz (II). W 1744 roku jego matka zrzekła się prawa dożywocia na dobrach na rzecz syna. W 1738 roku został po ojcu starostą czerskim. W 1762 roku został kasztelanem zakroczymskim. Poza Lesznowolą od 1758 roku posiadał Mirowice, a od 1766 roku Prażmów. Dzierżawił również Tarczyn i Komorniki. Ożenił się z Konstancją Lanckorońską h. Zadora, córką Wojciecha, kasztelana gostyńskiego, i Aleksandry Załuskiej h. Junosza. Para doczekała się trzech synów i trzech córek. Antoni Jan zmarł w Lesznowoli 21 lutego 1775 roku, przeżywszy 71 lat. Pochowany został w Prażmowie w rodzinnej kaplicy grobowej wymurowanej swoim staraniem.Jego żona zmarła 23 lutego 1777 roku. Po śmierci rodziców Lesznowola przypadła w spadku Franciszkowi Ksaweremu Rostworowskiemu, urodzonemu 23 grudnia 1749 roku. Franciszek ożeniony był z Izabelą Małachowską h. Nałęcz, córką Mikołaja i Marianny Ewy Męcińskiej h. Poraj. Z małżeństwa pozostawił czterech synów i trzy córki. Franciszek był członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji. 11 czerwca 1794 roku został powołany w skład Sądu Kryminalnego Księstwa Mazowieckiego. W czasach Księstwa Warszawskiego pełnił funkcję sędziego pokoju powiatu warszawskiego. Zmarł w Warszawie 19 maja 1816 roku, został pochowany obok żony - zmarłej 19 grudnia 1803 roku - w krużganku tamtejszego kościoła Reformatów. Po śmierci Franciszka Lesznowolę w spadku otrzymało sześcioro jego dzieci: Antoni, Mikołaj, Jan Nepomucen, Ewa, Anna i Rozalia. Siódme - syn Stanisław w listopadzie 1818 roku ustąpił swoją część braciom. W tym czasie w skład dóbr Lesznowola wchodziły wsie: Zakrzew, Mierowice, Mierowska Wieś, dezerta Chuda Wola, wieś Lisów i folwark Lisówek, a także dobra Brzumin zwane Pawłowice.
18 czerwca 1821 roku wskutek aktu działowego pomiędzy rodzeństwem jedynym właścicielem został Mikołaj Franciszek Józef Rostworowski h. Nałęcz (II). Mikołaj był kapitanem gwardii cesarsko-francuskiej, kawalerem Krzyża Legii Honorowej. 30 września 1821 roku poślubił w Warszawie Annę Dzieduszycką h. Sas, córkę Antoniego i Marianny Koźmińskiej h. Poraj. Małżeństwo doczekało się córki Justyny, urodzonej 3 czerwca 1825 roku. W tym czasie majątek Lesznowola był dzierżawiony przez Michała Blecha vel Blacha i jego małżonkę Elżbietę Bielecką, zmarłą w 1839 roku i pochowaną na cmentarzu powązkowskim w Warszawie. Mikołaj zmarł w 1855 roku.
26 czerwca 1850 roku dobra Lesznowola nabył bratanek Mikołaja - Feliks Rostworowski h. Nałęcz (II). W tym czasie w dobrach funkcjonowały dwa młyny wodne o pięciu kołach. Feliks był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Maria Chościak-Popiel h. Sulima, drugą zaś jej siostra Jadwiga. W 1861 roku od dóbr Lesznowola odłączone zostały dobra Brzumin. Po odłączeniu dobra Lesznowola zajmowały obszar 60 włók, 3 mórg i 209 prętów. Feliks w 1862 roku sprzedał dobra Lesznowola stając się posesorem dóbr Kozietuły.
27 października 1862 roku nabywcą dóbr za kwotę 600.000 złotych polskich zostaje Bronisław Bonawentura Wincenty Zieliński, syn Stanisława, sędziego apelacyjnego w Warszawie i Józefy Roszkowskiej. Bronisław urodził się w Mniszewie w Wielkim Księstwie Poznańskim. 14 czerwca 1857 roku w Strzelcach ożenił się z Joanną Franciszką Józefą Lesiewską, córką Jana, dziedzica dóbr Rataj i Pelagii z Lubańskich. Para miała jednego syna - Józefa. W tym czasie Bronisław był dziedzicem Łuszczanowa w okręgu gostyńskim. Joanna zmarła w Łuszczanowie 28 stycznia 1860 roku w wieku zaledwie 22 lat. Po jej śmierci Bronisław ożenił się z Katarzyną Marianną Walerią Szadkowską, urodzoną w Orątkach, córką Antoniego, dziedzica dóbr Orątki i Rozalii Werner h. Praca. Ślub miał miejsce 8 września 1861 roku w Żychlinie. Bronisław pełnił funkcję sędziego apelacyjnego. W 1875 roku został sędzią Sądu Pokoju w Grójcu.
W 1867 roku na skutek dekretu o uwłaszczeniu włościan majątek uszczuplił się o 439 mórg i 276 prętów. Dziesięć lat później jego rozległość wynosiła 651 mórg i 219 prętów. W 1874, w dobrach wybuchł wielki pożar, który pochłonął wszystkie zabudowania gospodarskie. W 1876 roku w dobrach zamknięto gorzelnię. W tym samym roku na skutek układu z włościanami w zamian za służebności leśne i pastwiskowe ci drudzy otrzymali 47,5 morgi gruntu ornego oraz 20 mórg lasu.
Katarzyna Zielińska zmarła 9 lipca 1881 roku. Bronisław zmarł w Józwowie 16 marca 1910 roku, w wieku 75 lat. Oboje pochowani zostali na warszawskich Powązkach.
12 marca 1876 roku właścicielem Lesznowoli został Kazimierz Tadeusz Adelt, urodzony w Warszawie 20 maja 1833 roku. Transakcja opiewała na kwotę 76.000 rubli. W momencie nabycia Lesznowoli był właścicielem Sadkowa. Kazimierz był synem Stanisława (kontrolera w Banku Polskim) i Julii Lewińskiej. W 1868 roku ożenił się w Warszawie z Klementyną Zandrowicz h. Zander. Para doczekała się czwórki dzieci: Kazimierza Dominika (1869), Zygmunta Józefa Apolinarego (1871), Zofii Klementyny Zuzanny (1873) – urodzonych w Sadkowie oraz Władysława Karola Henryka (1878) urodzonego w Lesznowoli. Kazimierz Adelt w 1855 roku ukończył Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa otrzymując patent na wykształconego gospodarza. W 1884 roku dobra składały się z folwarków Lesznowola i Zakrzew oraz wsi Chudowola. Folwark Lesznowola obejmował 207 mórg, w tym: 164 morgi gruntów ornych i ogrodów, 26 mórg łąk, 2 morgi lasu, 15 mórg placów i nieużytków. Posiadał 4 budynki murowane i 12 drewnianych. Zmarł w Warszawie 15 listopada 1912 roku, w wieku 79 lat. Pochowany został w grobie rodzinnym na warszawskich Powązkach.
3 września 1885 roku dobra Lesznowola od Adelta nabył za 33.000 rubli srebrem Julian Kosiński, jeden z najlepszych chirurgów w Polsce oraz w Europie.
Kosiński urodził się 16 listopada 1833 roku w Iwaniszkach, na Żmudzi, jako syn Franciszka i Barbary z Nożalskich. Szkołę średnią ukończył w Kiejdanach. Następnie studiował na akademii wojskowo-lekarskiej w Petersburgu, którą ukończył w 1858 roku otrzymawszy dyplom lekarza z medalem srebrnym. Pierwsze kroki w zawodzie stawiał jako lekarz wojskowy batalionu narwskiego. Do Warszawy przybył jako lekarz pułkowy. Po przyjeździe został mianowany ordynatorem Szpitala Ujazdowskiego, a Rada Lekarska Królestwa Polskiego przyznała mu stopień doktora medycyny. 20 stycznia 1862 roku otrzymał posadę prosektora w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie. Następnie wyjechał do Berlina i Paryża w celu dalszego szkolenia. Po dwóch latach, w 1869 roku wrócił do Polski i objął katedrę chirurgii operacyjnej w Szkole Głównej, którą prowadził do 1899 roku. W tym samym roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym uniwersyteckiej Kliniki Chirurgicznej, by w 1877 roku zostać profesorem zwyczajnym. Pracował kolejno w Szpitalu Dzieciątka Jezus oraz Szpitalu Świętego Ducha. 19 kwietnia 1870 roku poślubił Marię Salomeę Aleksandrę Hauke h. Bosak, urodzoną w Warszawie 22 lutego 1849 roku, córkę Aleksandra i Zofii z domu Hauke. Para doczekała się córki Zofii.
Julian Kosiński przyczynił się do powstania Pogotowia Ratunkowego w Warszawie, którego był wiceprezesem. Był jednym z założycieli Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego i pierwszym jego prezesem. W 1908 roku został prezesem Rady Towarzystwa Higieny Praktycznej im. Prusa. Przewodniczył Radzie Opiekuńczej Szkoły Ziemi Mazowieckiej. Ogłosił ponad sto prac naukowych. Był członkiem honorowym Towarzystwa Chirurgów Angielskich, a także członkiem komitetu Kasy Wsparcia dla wdów i sierot po lekarzach. Od 1907 roku stał na czele Związku Katolickiego w Warszawie. W sierpniu 1913 roku został złożony ciężką niemocą wewnętrzną, która z każdym dniem przybierała ostrzejszą formę. Kosiński odmówił poddania się operacji. W marcu 1914 roku do jego choroby doszło zapalenie oskrzeli. Dwa tygodnie później zmarł w Warszawie 24 marca 1914 roku, przeżywszy 81 lat. Pochowany został na warszawskich Powązkach. W jego pogrzebie brał udział prezydent Warszawy.
Od 28 czerwca 1899 roku majątek Lesznowola należał do brata Juliana - Aleksandra Franciszka Kosińskiego, ożenionego w Warszawie 20 maja 1880 roku z Aleksandrą Ludwiką Hauke h. Bosak - siostrą Marii Hauke. Para miała dwoje dzieci: syna - Aleksandra i córkę - Salomeę. Aleksander Franciszek Kosiński podobnie jak brat był doktorem medycyny. Zmarł w Lesznowoli 7 maja 1911 roku w wieku 84 lat. Pochowany został na cmentarzu w Worowie. Po Aleksandrze, w drodze spadku dobra odziedziczył jego syn, również Aleksander, ożeniony w 1912 roku z Jadwigą Małkowską h. Bombek, córką Konstantego i Heleny z Zachertów.
12 kwietnia 1918 roku Lesznowolę od Kosińskiego nabył mieszkający dotychczas w Kaniach, w powiecie chełmskim - Bolesław Rakowski, syn Henryka. Transakcja opiewała na kwotę 649.347 marek polskich.
1 marca 1920 roku dobra za 2.350.000 marek polskich nabył Stanisław Marian Aureliusz Piotrowski, ożeniony z Jadwigą z Czaykowskich. W tymże roku z dóbr wydzielono 7-morgową działkę należącą do Towarzystwa Grójeckiej Kolejki Dojazdowej. Po jej wydzieleniu majątek zajmował obszar 711 mórg i 103 pręty. W 1922 roku wydzielono kolejne działki: 162-morgową, dla osady Zakrzewska Wola i 24-morgową, dla osady Wola Mirowska. Po tym wydzieleniu majątek zajmował obszar 524 mórg i 126 prętów. Stanisław Piotrowski zmarł pomiędzy 1925 a 1927 rokiem.
W 1925 roku ostatnim właścicielem Lesznowoli został Konstanty Popiel. Za dobra zapłacił sumę 46.000 dolarów. W cenie zawarty był inwentarz żywy, który stanowiło: 20 koni fornalskich, 2 konie cugowe, 10 źrebaków, 24 krowy dojne, 11 jałówek, 3 maciory, 1 knur, 10 prosiąt, 2 wieprzki, 25 kur i 1 kogut oraz indyki i gęsi.
W 1926 roku majątek liczył 294 hektary. W latach 1938 i 1939 dobra były wystawione na licytację przymusową z powodu niespłaconych długów. Szczęśliwie dla Popiela nikt nie zdecydował się ich nabyć. W 1941 roku rozparcelowano 61 hektarów z majątku.

31 stycznia 1945 roku na mocy dekretu PKWN majątek został Konstantemu Popielowi odebrany. W chwili przejęcia liczył 231 hektarów, z czego 130 stanowiły grunty orne, 10 ogrody, 9 łąki, 50 lasy a 12,5 stawy. 4 sierpnia 1945 roku resztówkę majątku obejmującą obszar 36 hektarów przejął Resort Zdrowia i Opieki Społecznej Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy urządzając w dworze Zakład Opiekuńczy dla osób dotkniętych wojną. W jego skład wchodził dwór o 12 pokojach, spichlerz, obora, owczarnia, chlewnia, budynek tworzący kuźnię, stajnię i garaż - wszystkie z cegły, drewniane: stodołę, oborę i wozownię. Znajdował się również dom mieszkalny z cegły, posiadający 2 pokoje i czworak drewniany. Do resztówki należał także drewniany młyn jednopiętrowy z wysoką nadbudówką. Budynki folwarczne były w średnim stanie. 28 lutego 1947 roku zawaliła się obora. W 1950 stan zniszczenia czworaka szacowano na 90%. Rok później spichlerz przeznaczony był już do rozbiórki.
W 1951 roku w byłym już majątku ulokowany był Dom Opieki dla Dorosłych. Mieszkały w nim 52 osoby w wieku od 18 do 85 lat, w większości zatrudnione w gospodarstwie.

Obecnie dwór stanowi własność prywatną. Okazjonalnie odbywają się w nim imprezy okolicznościowe.


Zespół architektoniczno-parkowy
Budynek dworu powstał w drugiej połowie XIX wieku. Składa się z parterowego budynku oraz z wystawionej w późniejszym okresie piętrowej części z osobnym wejściem. Murowany, otynkowany z dachem dwuspadowym. Park dworski zajmuje obszar ponad 2,5 hektara. Od południa ulokowane są stawy rybne. Od strony północnej w latach 50-tych XX wieku wybudowano dom starców. W parku dworskim na niewielkim wzniesieniu znajduje się figura świętego Tadeusza z 3 ćw. XIX wieku. Figura posadowiona jest na marmurowym postumencie ryzalitowym. Obecny teren po dawnym folwarku zajmuje obszar 3,4 hektara. Znajduje się na nim kilka budynków gospodarczych z początku XX wieku, wybudowanych z cegły i kamienia.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Kurjer Warszawski 1839, 1843, 1855, 1857, 1860, 1875, 1876, 1884, 1911, 1912
  • Gazeta Warszawska 1801
  • Wiek 1874, 1883
  • Biesiada Literacka 1914
  • Dziennik Poznański 1914
  • Kronika Rodzinna 1914
  • Kurjer Poranny 1914
  • Nowa Gazeta 1914
  • Ognisko Rodzinne 1914
  • Przegląd Katolicki 1914
  • Świat 1914
  • Ziarno 1914
  • Ziemia Lubelska 1914
  • Zorza 1914
  • Rocznik Adresowy Królestwa Polskiego na Rok 1902. R. 3, Warszawa 1902
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V, Warszawa, 1884
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, Tom VIII, Lipsk 1841
  • Adam Boniecki, Herbarz polski, Warszawa
  • Tadeusz Jaroszewski, Waldemar Baraniewski, Po pałacach i dworach Mazowsza cz.1, Warszawa 1999
  • www.ipsb.nina.gov.pl

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park, spichlerz, budynek gospodarczy, figura św. Tadeusza
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Własność prywatna - wynajmowany na imprezy okolicznościowe
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 46/A/86 (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 22.10.1986 i 29.05.1995
Gminna ewidencja zabytków Dwór, park, spichlerz, budynek gospodarczy, figura św. Tadeusza
Dostępność obiektu Dostępny okazjonalnie (imprezy okolicznościowe)

Lokalizacja

Grójecka 1, 05-600, Lesznowola, Polska

Komentarze