5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Jurki

Kategoria: Gmina Pniewy


Właściciele i majątek
Jurki po raz pierwszy były wzmiankowane w 1435 roku (wtedy jako Wola Przeczławska), przy okazji sprzedaży wsi. Mikołaj z Ulińca sprzedał ją swemu ojcu Janowi z Rosochowa. W 1440 roku Marcisz z Ulińca na skutek podziału dóbr z ojcem Janem z Rosochowa otrzymuje Uliniec i Przeczławską Wolę. W 1444 roku Jan i Florian sukcesorzy Jana z Rosochowa sprzedali Janowi Ryszkowi z Wilczysk swe dziedzictwo (Wolę Przeczławską) z wyłączeniem młyna, sadzawki i lasu oddzielonego znakami. Trzy lata później Jan i Florian bracia z Rosochowa sprzedali całą swoją część młyna zwanego Leśny z lasami i dąbrowami przy tymże młynie Marcinowi z Ulińca za 54 kopy groszy. W 1512 roku wieś - już pod nazwą Wola Uliniecka - należała do szlachcica Jerzego Ulinieckiego, a w 1527 do Jana Jurkowica.
W 1784 roku Jurki nabył Jan Borysławski h. Śreniawa, szambelan dworu polskiego. Ożeniony 21 września 1766 roku w kościele Świętego Krzyża w Warszawie z Anielą Owsianą, córką Feliksa - cześnika wilkomierskiego. Borysławski sprzedał jednak szybko swe dobra Pruszakowi (w 1788 roku).
23 maja 1808 roku od Aleksandra Pruszaka dobra Jurki wraz z wsiami Wola Jurkowska i Zamłynie nabyło małżeństwo Samuel i Małgorzata z Oknińskich Kamińscy. Małgorzata urodziła się w 1780 roku jako córka Franciszka i Anny. W 1797 roku w Żychlinie poślubiła Samuela Kamińskiego. Parze urodziło się co najmniej pięcioro dzieci: Antoni (ur. w 1799 roku), Jan (zm. w 1803 roku), Piotr (ur. w 1804 roku), Felicjan i Karolina. Samuel Kamiński zmarł 26 kwietnia 1817 roku. Po jego śmierci połowa dóbr przypadła żonie, a drugą połowę odziedziczyły dzieci: Antoni, Felicjan i Karolina.
Najstarszy - Antoni był dwukrotnie żonaty. Po śmierci swej pierwszej żony wziął ślub z Ludwiką Dunin, córką Franciszka i Agnieszki. Ślub odbył się 3 sierpnia 1842 roku w Bąkowie Górnym. Prawdopodobnie najmłodsza, Karolina urodziła się w Jurkach około 1811 roku. 18 kwietnia 1833 roku wzięła w Warszawie ślub z Piotrem Frydrychem, synem Jana i Apolonii z Wenclów. Piotr Frydrych urodził się w Siemieniu na Podlasiu. Początkowe nauki pobierał w szkole wojewódzkiej lubelskiej. Następnie ukończył studia na wydziale architektury na Uniwersytecie Warszawskim. Pracował z Corazzim przy budowie Teatru Wielkiego w Warszawie. W 1827 roku wydał mapę generalną cesarstwa moskiewskiego w Europie i Azji wraz z Królestwem Polskim. W 1832 roku wszedł do Komisji Przychodów i Skarbu jako adiunkt budowniczy przy Adolfie Schutzu, po którym objął posadę radcy budowniczego w 1845 roku. W pałacu tejże Komisji dobudował skrzydło, w którym mieściło się archiwum i kasa główna. W latach 1840-41 przebudował pałac dyrekcji mennicy przy ul. Bielańskiej w Warszawie. W 1849 roku został wysłany na koszt skarbu do Niemiec, Belgii i Francji celem zwiedzenia wzorowych rzezalni. Owocem tych podróży był projekt rzezalni jaka stanęła na Solcu. Do innych jego projektów należą: budynek Prokuratorii Królestwa, hotel Victoria - oba  w Warszawie, kościół ewangelicki w Ozorkowie. W 1873 roku otrzymał dyplom honorowy na wystawie wiedeńskiej za projekt szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie.
Piotrowi i Karolinie urodziło się co najmniej siedmioro dzieci: Natalia Marianna (1834), Teodora Łucja (1837), Kamila Apolonia (1838), Władysław Sylwester (1840), Aniela Maria (1842), Katarzyna Maria (1846), Józef Bronisław (1852). Kamila wyszła za mąż za słynnego polskiego malarza - Wojciecha Gersona. Po jej śmierci w 1864 roku, Gerson poślubił jej siostrę - Natalię.
W 1822 roku na żądanie pełnoletniego już Antoniego doszło do podziału majątku. Nie mogąc podzielić dóbr między wszystkich spadkobierców Samuela, wystawiono je na licytację.
Dobra Jurki 23 lipca 1822 roku podczas publicznej sprzedaży nabyła za 84.000 złotych polskich Józefa Skulska. Józefa Balbina Skulska - córka Adama (pisarza ziemskiego) i Barbary Zajączkowskiej, dziedziców Skuł - była dwukrotnie zamężna. Pierwszym jej mężem był Franciszek Dzierzbicki h. Topór, syn Szymona - wojewody łęczyckiego. Urodzony 12 listopada 1766 roku w Kaskach, był wojewodzicem łęczyckim, a od 1794 roku sędzią ziemiańskim w województwie warszawskim. W 1787 roku był właścicielem Kalenia i Żabiej Woli. Małżeństwo to jednak nie przetrwało i zakończyło się rozwodem. Józefa po raz drugi wyszła za mąż w Warszawie 9 sierpnia 1810 roku za Franciszka Ludwika Jacquesa dit Richarda, kapitana wojsk francuskich odznaczonego Orderem Narodowym Legii Honorowej, pochodzącego z Metz.
Po śmierci Józefy Skulskiej (7 października 1832 roku) dobra Jurki wraz z wsiami Wola Jurkowska i Zamłynie w drodze spadku przypadły jej dwóm synom z pierwszego małżeństwa: Sewerynowi (majorowi wojska polskiego) i Adamowi Dzierzbickim. Ci wystawili je na publiczną licytację. Z opisu licytacyjnego dowiadujemy się, iż w dobrach istniały wtedy: dwór, oficyna, folwark, dwie stodoły, spichlerz, wozownie, stajnie, chlewy, młyn i browar. Wszystkie te zabudowania były drewniane, w większości podmurowane. Grunta żytnie, łąki i bór wystarczający na wszelkie potrzeby miejscowe, trzymające rozległości w ogóle około włók chełmińskich 43.
Franciszek Richard po śmierci Józefy Skulskiej ożenił się ponownie z Melanią Eudalią Cauchoir. Zmarł w Warszawie 28 stycznia 1844 roku.
W 1850 oraz 1851 roku dzierżawcą dóbr Jurki był Julian Paweł Marcin Kapliński. Julian ożenił się 5 lipca 1851 roku w Skierniewicach z Józefą Szyndler. Józefa, urodzona 19 marca 1834 roku w Karnicach (ob. gmina Puszcza Mariańska), była córką Józefa, dziedzica dóbr Karnice, oraz Ewy Spiskiej. Julian rok później był już dzierżawcą Sadkowa Szlacheckiego, a w 1854 Jastrzębi (majątku swoich rodziców), której następnie stał się właścicielem. Julian Kapliński zmarł w Warszawie w 1880 roku.
W 1866 roku właścicielem dóbr Jurki był Edward Werner, urodzony 4 marca 1826 roku. Zmarł 11 listopada 1885 roku w wieku 60 lat. Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
Od 7 grudnia 1882 roku Jurki należały do Ignacego Jaroszewskiego, a od 17 marca 1895 do Witolda Zielińskiego. 28 stycznia 1899 roku za 36.500 rubli nabył je Maksymilan Luxemburg, dyrektor Warszawskiego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń od Nieszczęśliwych Wypadków, mąż Ludwiki. Ludwika w 1902 roku odnowiła kapliczkę znajdującą się nieopodal dworu.
W latach dwudziestych XX wieku majątek Jurki był w rękach Henryka i Róży z Abramskich Borensteinów. Henryk, urodzony 8 maja 1873 roku w Przedborsku, w powiecie konińskim, był synem Mojżesza i Matli ze Znamierowskich. W 1923 roku próbował zmienić swoje nazwisko na Boreński. Róża zmarła 20 lutego 1922 roku. Została pochowana na cmentarzu w Grójcu.
W 1909 roku nad majątkiem Jurki przeszła trąba powietrzna przewracając stodołę i inne zabudowania gospodarskie, łamiąc i niszcząc zarówno budynki, jako też i znajdujące się w nich maszyny.
Folwark Jurki w 1926 roku liczył 252 hektary. Drugim właścicielem ziemskim, posiadającym 242 hektary był Pankowski.
Po II wojnie światowej majątek Jurki został rozparcelowany. Budynki dworskie wraz z 14 hektarami ziemi przeznaczone zostały na powstały w 1945 roku zakład opiekuńczy, prowadzony przez siostry benedyktynki samarytanki Krzyża Chrystusowego. Powstał on na skutek działań wojennych w 1944 roku. Chłopcy w wieku przedszkolnym z zakładu w Pruszkowie, którym opiekowały się siostry, zostali ewakuowani do wsi Jeziora w powiecie grójeckim, gdzie znaleźli schronienie w budynku szkoły. Po wojnie szkoła wznowiła swą działalność i tak dzieci trafiły do dworu w Jurkach. Z Jurek wracały po ukończeniu I oddziału do zakładu w Pruszkowie. W 1948 roku na skutek zarządzenia władz, w Jurkach powstała szkoła specjalna od II oddziału wzwyż. W 1953 roku powstał Państwowy Zakład Wychowawczy w Jurkach. Obecnie w dworze funkcjonuje Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, od 1994 roku noszący imię Matki Wincenty Jadwigi Jaroszewskiej (założycielki zgromadzenia benedyktynek samarytanek).


Zespół architektoniczno-parkowy
Budynek dworu został wybudowany w końcu XIX wieku. W elewacji frontowej ryzalit zwieńczony trójkątnym szczytem, oraz sionka niosąca taras. W elewacji ogrodowej ryzalit piętrowy, w którego dolnej kondygnacji znajdują się półkoliście zamknięte okna, pomiędzy którymi umieszczone są jońskie pilastry. Piętrowy (piętro zostało dobudowane po II WŚ), boniowany, z dachem dwuspadowym. W dawnej sali balowej z dawnego wystroju zachowała się sztukateria, żyrandol oraz dwa kominki. Wyremontowany w 1992 roku.
Park przydworski został założony w połowie XIX wieku. Główna część spacerowa o charakterze naturalistycznego parku krajobrazowego, została założona wokół zespołu połączonych ze sobą stawów na tyłach dworu (południowa część parku). Część ta porośnięta jest zwartym, wielowarstwowym drzewostanem, głównie olszowym, wzbogaconym jesionami, dębami, modrzewiami oraz grabami. W jej południowo-zachodniej części znajduje się pozostałość alei obwodnicowej, obsadzonej grabami, biegnącej wokół dużego stawu. Z pierwotnych elementów zachowała się we frontowej części założenia aleja kasztanowców o pomnikowych rozmiarach, prowadząca do dworu. Prowadzi ona wzdłuż głównej osi północ-południe i pokrywa się z osią środkową budynku dworu.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Korrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne 1792
  • Gazeta Kraiowa 1794
  • Dziennik Powszechny 1832
  • Gazeta Warszawska 1833, 1866, 1888, 1892
  • Kurjer Warszawski 1850, 1885, 1906, 1922, 1923
  • Głos Warszawski 1909
  • Herbarz polski Kaspra Niesieckiego powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 3, Lipsk 1839
  • Adam Boniecki, Herbarz polski T. 2, Warszawa 1900
  • Rocznik Adresowy Królestwa Polskiego na Rok 1902 R. 3, Warszawa 1902
  • Spis alfabetyczny obywateli ziemskich Królestwa Polskiego ze wskazaniem ostatniej stacji pocztowej, Warszawa 1909
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, edycja elektroniczna
  • Joachim Bar, Rozwój stanów doskonałości w Polsce, VI Początki zgromadzenia sióstr bernardynek samaratynek w Prawo Kanoniczne 10/1-2, 1967
  • www.mwkz.pl
  • www.soswjurki.edupage.org

Zespół dworsko-parkowy
Skład zespołu dwór, park, stajnia, obora
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 381/A (dwór) i 621/14 (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 30.03.1988 (dwór) i 04.06.2014 (park)
Gminna ewidencja zabytków dwór, park, stajnia, obora
Dostępność obiektu dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Jurki 34, 05-652, Jurki, Polska

Telefon: (48) 668-64-16
Strona www: soswjurki.edupage.org

Komentarze