5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Jurki

Kategoria: Gmina Pniewy


Właściciele i majątek
Jurki po raz pierwszy były wzmiankowane w 1435 roku (wtedy jako Wola Przeczławska), przy okazji sprzedaży wsi. Mikołaj z Ulińca sprzedał ją swemu ojcu Janowi z Rosochowa. W 1440 roku Marcisz z Ulińca na skutek podziału dóbr z ojcem Janem z Rosochowa otrzymuje Uliniec i Przeczławską Wolę. W 1444 roku Jan i Florian sukcesorzy Jana z Rosochowa sprzedali Janowi Ryszkowi z Wilczysk swe dziedzictwo (Wolę Przeczławską) z wyłączeniem młyna, sadzawki i lasu oddzielonego znakami. Trzy lata później Jan i Florian bracia z Rosochowa sprzedali całą swoją część młyna zwanego Leśny z lasami i dąbrowami przy tymże młynie Marcinowi z Ulińca za 54 kopy groszy. W 1512 roku wieś - już pod nazwą Wola Uliniecka - należała do szlachcica Jerzego Ulinieckiego, a w 1527 do Jana Jurkowica.
W 1784 roku Jurki nabył Jan Borysławski h. Śreniawa, szambelan dworu polskiego. Ożeniony 21 września 1766 roku w kościele Świętego Krzyża w Warszawie z Anielą Owsianą, córką Feliksa - cześnika wilkomierskiego. Borysławski sprzedał jednak szybko swe dobra Pruszakowi (w 1788 roku).
Na początku XIX wieku dobra należały do Tomasza Tadeusza Pruszaka h. Leliwa, syna Józefa i Elżbiety z Piaskowskich. Tomasz poświęcił się służbie wojskowej. Przed 1764 rokiem uzyskał stopień podpułkownika dragonii, by w tymże roku otrzymać nominację na pułkownika. Po pierwszym rozbiorze przeniósł się na stałe do Warszawy, gdzie był właścicielem pałacu przy ulicy Marszałkowskiej. Po śmierci ojca został - 11 kwietnia 1775 -  roku mianowany kasztelanem gdańskim. Za swe zasługi został odznaczony Orderem Św. Stanisława (1776) oraz Orderem Orła Białego (1780). Dobiegający końca swych dni Tomasz Pruszak, będąc bezdzietnym kawalerem, zaczął rozglądać się za osobą, której mógłby przekazać swój majątek. Wybór padł na bratanka - Aleksandra Pawła Pruszaka, syna Józefa i Perpetui Trembeckiej h. Brochwicz. Aktem darowizny z 3 maja 1808 roku przekazał bratankowi swój majątek. Trzynaście dni później zmarł w Warszawie (16 maja 1808 roku).
23 maja 1808 roku od Aleksandra Pruszaka dobra Jurki wraz z wsiami Wola Jurkowska i Zamłynie nabyło małżeństwo Samuel i Małgorzata z Oknińskich Kamińscy. Już wcześniej dzierżawili oni od Tomasza Pruszaka te dobra. Obiecał im również je sprzedać, jednak jego śmierć pokrzyżowała te plany. Dopiero bratanek dokończył transakcję.
Małgorzata Oknińska urodziła się w 1780 roku jako córka Franciszka i Anny. W 1797 roku w Żychlinie poślubiła Samuela Kamińskiego. Parze urodziło się co najmniej pięcioro dzieci: Antoni (ur. w 1799 roku), Jan (zm. w 1803 roku), Piotr (ur. w 1804 roku), Felicjan i Karolina. Samuel Kamiński zmarł w Jurkach 26 kwietnia 1817 roku w wieku 62 lat. Po jego śmierci połowa dóbr przypadła żonie, a drugą połowę odziedziczyły dzieci: Antoni, Felicjan i Karolina.
Najstarszy - Antoni był dwukrotnie żonaty. Po śmierci swej pierwszej żony wziął ślub z Ludwiką Dunin, córką Franciszka i Agnieszki. Ślub odbył się 3 sierpnia 1842 roku w Bąkowie Górnym. Prawdopodobnie najmłodsza, Karolina urodziła się w Jurkach około 1811 roku. 18 kwietnia 1833 roku wzięła w Warszawie ślub z Piotrem Frydrychem, synem Jana i Apolonii z Wenclów. Piotr Frydrych urodził się w Siemieniu na Podlasiu. Początkowe nauki pobierał w szkole wojewódzkiej lubelskiej. Następnie ukończył studia na wydziale architektury na Uniwersytecie Warszawskim. Pracował z Corazzim przy budowie Teatru Wielkiego w Warszawie. W 1827 roku wydał mapę generalną cesarstwa moskiewskiego w Europie i Azji wraz z Królestwem Polskim. W 1832 roku wszedł do Komisji Przychodów i Skarbu jako adiunkt budowniczy przy Adolfie Schutzu, po którym objął posadę radcy budowniczego w 1845 roku. W pałacu tejże Komisji dobudował skrzydło, w którym mieściło się archiwum i kasa główna. W latach 1840-41 przebudował pałac dyrekcji mennicy przy ul. Bielańskiej w Warszawie. W 1849 roku został wysłany na koszt skarbu do Niemiec, Belgii i Francji celem zwiedzenia wzorowych rzezalni. Owocem tych podróży był projekt rzezalni jaka stanęła na Solcu. Do innych jego projektów należą: budynek Prokuratorii Królestwa, hotel Victoria - oba  w Warszawie, kościół ewangelicki w Ozorkowie. W 1873 roku otrzymał dyplom honorowy na wystawie wiedeńskiej za projekt szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie.
Piotrowi i Karolinie urodziło się co najmniej siedmioro dzieci: Natalia Marianna (1834), Teodora Łucja (1837), Kamila Apolonia (1838), Władysław Sylwester (1840), Aniela Maria (1842), Katarzyna Maria (1846), Józef Bronisław (1852). Kamila wyszła za mąż za słynnego polskiego malarza - Wojciecha Gersona. Po jej śmierci w 1864 roku, Gerson poślubił jej siostrę - Natalię.
W 1822 roku na żądanie pełnoletniego już Antoniego doszło do podziału majątku. Nie mogąc podzielić dóbr między wszystkich spadkobierców Samuela, wystawiono je na licytację.
Z opisu licytacyjnego znamy wygląd dworu i folwarku. Dwór był drewniany, na podmurowaniu z bali rżniętych. Jego dach był pokryty gontem. Po wejściu do środka, po lewej stronie znajdowały się dwa pokoje, garderoba, alkowa i sionka. Po prawej zaś również dwa pokoje, alkowa, kaplica i sionka. Po wyjściu z sieni na wprost znajdowała się kuchnia z piecem, dwoma oknami i posadzką ceglaną. Obok dworu znajdowała się drewniana oficyna. Zabudowania folwarczne tworzyły dwie stodoły, spichlerz, wozownia na cztery bryki, stajnia na dwanaście koni z komórką na obrok, obora na sto sztuk bydła z sieczkarnią, chlewy, młyn o dwóch kołach i browar. Rozległość dóbr z przyległościami wynosiła 36 włók, 5 mórg i 59 prętów.
Dobra Jurki 23 lipca 1822 roku podczas publicznej sprzedaży nabyła za 84.000 złotych polskich Józefa Skulska. Józefa Balbina Skulska - córka Adama (pisarza ziemskiego) i Barbary Zajączkowskiej, dziedziców Skuł - była dwukrotnie zamężna. Pierwszym jej mężem był Franciszek Dzierzbicki h. Topór, syn Szymona - wojewody łęczyckiego. Urodzony 12 listopada 1766 roku w Kaskach, był wojewodzicem łęczyckim, a od 1794 roku sędzią ziemiańskim w województwie warszawskim. W 1787 roku był właścicielem Kalenia i Żabiej Woli. Para doczekała się trzech synów: Adama, Michała i Seweryna. Seweryn - podobnie jak Adam - urodził się w Warszawie. Swe życie związał z wojskiem. W 1808 roku wstąpił do 1 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego. Odbył kampanie 1809 i 1812 roku. W tej ostatniej został ranny i wzięty do niewoli. Wrócił do kraju w 1814 roku, nadal służąc w wojsku. W 1830 roku otrzymał znak honorowy za 20 lat nieskazitelnej służby oficerskiej. W powstaniu listopadowym był majorem w 3 Pułku Strzelców Konnych. Następnie został internowany przez Austriaków we Lwowie. Do Warszawy wrócił w 1832 roku, ponowił przysięgę wierności carowi, lecz niedługo po tym wyjechał do Rudnik w powiecie rawskim. 25 lipca 1823 roku w Dmosinie poślubił Klementynę Przeździecką h. Pierzchała (Roch III), córkę Tadeusza (dziedzica Lubiankowa) i Tekli z Rościszewskich. Para miała trzech synów: Zygmunta Tadeusza (ur. 28.07.1824), Edwarda Józefa (ur. 08.08.1825) i Józefa Janusza (01.07.1827-16.03.1871). Wszyscy rodzili się w Lubiankowie. Seweryn Dzierzbicki zmarł w Warszawie 11 lipca 1833 roku w wieku 45 lat.
Małżeństwo Józefy Skulskiej i Franciszka Dzierzbickiego nie przetrwało próby czasu i zakończyło się rozwodem. Józefa po raz drugi wyszła za mąż w Warszawie 9 sierpnia 1810 roku za Franciszka Ludwika Jacquesa dit Richarda, kapitana wojsk francuskich odznaczonego Orderem Narodowym Legii Honorowej, pochodzącego z Metz. Józefa zmarła 7 października 1832 roku w wieku 57 lat, dobra Jurki wraz z wsiami Wola Jurkowska i Zamłynie w drodze spadku przypadły jej dwóm synom z pierwszego małżeństwa: Sewerynowi i Adamowi Dzierzbickim. Wdowiec - Franciszek Richard ożenił się z Melanią Eudalią Cauchoir. Zmarł w Warszawie 28 stycznia 1844 roku.
Seweryn i Adam Dzierzbiccy wystawili majątek na publiczną licytację. Z opisu licytacyjnego dowiadujemy się, iż w dobrach istniały wtedy: dwór, oficyna, folwark, dwie stodoły, spichlerz, wozownie, stajnie, chlewy, młyn i browar. Wszystkie te zabudowania były drewniane, w większości podmurowane. Grunta żytnie, łąki i bór wystarczający na wszelkie potrzeby miejscowe, trzymające rozległości w ogóle około włók chełmińskich 43.
Licytacja odbyła się 22 marca 1833 roku. Wygrał ją Józef a Copertino Cichocki. Za dobra zapłacił sumę 76.230 złotych polskich. Józef Cichocki urodził się w Troszynie jako syn Ignacego i Julianny z Brzozowskich. Pełnił funkcję marszałka jednego z powiatów w gubernii kijowskiej. W ciągu swego życia - prawdopodobnie na handlu - dorobił się znacznej fortuny. Oprócz majątków ziemskich w Królestwie, był właścicielem dużej kamienicy w Warszawie przy ulicy Leszno. Kamienica ta wybudowana została dla jubilera królewskiego - Fryderyka Jacobsona. Cichocki ożenił się z Anną Filipecką h. Rawicz, urodzoną w 1788 roku w Warszawie, córką Józefa i Anny Gautier. Dom małżeństwa Cichockich na Lesznie w równym stopniu odznaczał się staropolską gościnnością, jak i zupełnie wyjątkową muzykalnością. Józef Cichocki był miłośnikiem muzyki, sam grał biegle na flecie. Był wydawcą pisma poświęconego muzyce. W poniedziałkowe wieczory urządzał w swym domu zebrania muzykalne, które dla wielu kompozytorów były bodźcem do pisania muzyki instrumentalnej. Bywali w nim również zagraniczni kompozytorzy. Najsłynniejszym bywalcem wieczorów muzycznych u Cichockich był jednak Fryderyk Chopin. Grywał on czasem z Anną Cichocką na cztery ręce na fortepianie, bądź gdy ona grała - przewracał jej nuty. Przypisuje się Chopinowi skomponowanie specjalnie dla Cichockiego wariacji E-dur na temat z Kopciuszka Rossiniego na flet i fortepian.
Józef Cichocki był posiadaczem olbrzymiej kolekcji nut, z której Chopin chętnie korzystał. W 1838 roku wydał drukiem 10 psalmów Mikołaja Gomółki. Był także mecenasem mniej zamożnych artystów, a także resursy kupieckiej. Zmarł w swym domu 2 września 1845 roku w wieku 62 lat. Msza żałobna odbyła się w kościele kapucynów. Licznie przybyli artyści odegrali Requeim Mozarta. W tym samym domu - 23 sierpnia 1849 roku zmarła jego małżonka, przeżywszy 62 lata. Została pochowana w katakumbach na warszawskich Powązkach.
Po śmierci Józefa Cichockiego na mocy testamentu dobra Jurki przeszły na własność jego żony. Ta sprzedała je 5 kwietnia 1846 roku za sumę 130.000 złotych polskich Walentemu Bedlińskiemu.
Walenty Bedliński był synem Wojciecha Bedlińskiego h. Wieniawa (pułkownika wojsk polskich, Radcy Województwa Mazowieckiego, zastępcy Marszałka Zgromadzeń Obywatelskich Powiatu Czerskiego) i Elżbiety (Elizy) Crutta (Greczynki, córki dygnitarza na dworze królewskim, posła do Turcji w misjach dyplomatycznych i tłumacza języków wschodnich). Mając 12 lat i uczęszczając do 4 klasy szkoły w Skierniewicach odebrał z rąk Generalnego Komisarza i Prezydenta Eforatu szkół Księstwa Łowickiego - Gleta znaczne premium za zdane znakomicie egzaminy. Uroczystość odbyła się 24 lipca 1809 roku w obecnym Pałacu Prymasowskim w Skierniewicach. Następnie Walenty ukończył Wydział Prawny na Uniwersytecie Warszawskim. Był czynnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie. Zanim nabył Jurki był właścicielem Skurowa. 24 października 1821 roku ożenił się w Goszczynie z Felicjanną Ciborowską h. Pielesz, córką Antoniego (nadleśniczego ekonomii Goszczyn) i Marianny z Obrąpalskich. Para doczekała się sześciu córek, które urodziły się w Skurowie: Elżbiety Delfiny, Julianny Joanny, Adelajdy Marianny, Wiktorii Pelagii, Józefy Teofilii, Emilii Łucji.
Elżbieta urodziła się 15 listopada 1822 roku. Kształciła się w domu generała Dobieckiego, gdzie wpoiła głębokie uczucie patriotyzmu. 30 września 1842 roku wyszła za mąż za Stanisława Brunona Piotrowskiego, dziedzica dóbr Strzyże w okręgu pułtuskim. Stanisław urodził się w 1808 roku. Otrzymał wykształcenie czysto wojskowe i ukończył szkołę podchorążych w Warszawie. Następnie służył pod Wielkim Księciem Konstantym w batalionie saperów, po czym przeniósł się do kawalerii i służył przy ułanach. Brał czynny udział w nocy listopadowej, a następnie jako oficer wojsk polskich w powstaniu listopadowym. Został ranny w bitwie pod Grochowem. Po upadku powstania podał się do dymisji i osiadł w majątku Strzyże, w guberni płockiej. Od tego czasu oddał się pracy ziemiańskiej. Brał czynny udział w pracach Towarzystwa Rolniczego w Warszawie. Około 1845 roku zakupił dobra Czerwona w guberni radomskiej. W dobrach tych przeżył powstanie styczniowe biorąc w nim udział pod względem duchowym i materialnym, co w znacznej mierze przyczyniło się do ruiny majątku Piotrowskich. W powstaniu w randze kapitana w oddziale Dionizego Czachowskiego brał udział najstarszy syn Stanisława i Elżbiety - Konrad. Piotrowscy dostarczali powstańcom żywności oraz udzielali gościny. Gdy wiadomość o tym doszła do władz rosyjskich Stanisław został aresztowany i pieszo poprowadzony do Radomia. Po drodze bito go kolbami. W Radomiu postanowiono zesłać go na Sybir. Uratować go mogło wpłacenie okupu w wysokości 3.000 rubli. Piotrowski nie posiadał jednak tak dużej sumy. Z pomocą dziedzicowi przyszli chłopi. Za dobrodziejstwo uwłaszczenia złożyli wyznaczoną kwotę, umożliwiając Piotrowskiemu powrót do Czerwonej. Stanisław Piotrowski zmarł w swym majątku 30 maja 1873 roku. Elżbieta zmarła 2 października 1908 roku w Chryplinie (obecnie Ukraina), w domu swego syna - Stanisława. Pochowana została na cmentarzu w Stanisławowie.
Kolejna córka Walentego Bedlińskiego - Julianna urodziła się 18 lutego 1824 roku. 10 listopada 1840 roku w Lewiczynie wzięła ślub z Józefem Jakubem Kaplińskim, urodzonym w Warszawie, synem Eliasza i Salomei z Naimskich. Józef był posesorem dóbr Kadłubska Wola.
Adelajda urodziła się 6 grudnia 1825 roku. 11 lutego 1849 roku w Jeziórce wzięła ślub z wdowcem, Ignacym Manugiewiczem, urodzonym w Warszawie, synem Szymona i Marianny z Sierakowskich. W 1862 roku była już wdową.
Wiktoria urodziła się 17 listopada 1827 roku. 24 kwietnia 1852 roku w Potworowie wzięła ślub z wdowcem, Janem Nepomucenem Wrońskim, podsekretarzem Rządu Gubernialnego Radomskiego. Jan, urodzony w Bilczy, był synem Ignacego i Agnieszki z Marczewskich. Józefa urodziła się 21 marca 1833 roku. Wyszła za mąż za Felicjana Radlińskiego. Najmłodsza Emilia urodziła się 19 kwietnia 1834 roku. Wyszła za mąż 28 czerwca 1857 roku we wsi Kowala. Jej wybrankiem został Teodor Kochen, urzędnik Rządu Gubernialnego Radomskiego.
Niedługo cieszył się Walenty Bedliński z posiadania dóbr - 23 grudnia 1847 roku zmarł w wieku 50 lat. Po jego śmierci dobra przypadły sześciu córkom. Felicjanna Bedlińska po śmierci męża mieszkała w Przęsławicach (1849), następnie w Grabowej (1852), Radomiu (1853-54) i Czerwonej (1862).
10 czerwca 1849 roku Adelajda już wówczas Manugiewicz odsprzedała swoją część dóbr Leopolowi Ciborowskiemu. Suma transakcji opiewała na kwotę 11.000 złotych. W roku następnym - 8 czerwca - Leopold odkupił za 4.950 rubli części od kolejnych trzech sióstr - Elżbiety, Julianny i Wiktorii.
W 1850 oraz 1851 roku dzierżawcą dóbr Jurki był Julian Paweł Marcin Kapliński - brat męża Julianny z Bedlińskich Kaplińskiej. Julian ożenił się 5 lipca 1851 roku w Skierniewicach z Józefą Szyndler. Józefa, urodzona 19 marca 1834 roku w Karnicach (ob. gmina Puszcza Mariańska), była córką Józefa, dziedzica dóbr Karnice, oraz Ewy Spiskiej. Julian rok później był już dzierżawcą Sadkowa Szlacheckiego, a w 1854 Jastrzębi (majątku swoich rodziców), której następnie stał się właścicielem. Julian Kapliński zmarł w Warszawie w 1880 roku.
Leopold Ciborowski był bratem Felicjanny. Urodził się w Kadłubskiej Woli. Studiował w Sekcji Miernictwa i Architektury na Wydziale Nauk i Sztuk Pięknych Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Zanim nabył części w Jurkach był właścicielem dóbr Wysoka w okręgu czerskim. Po sprzedaży dóbr Jurki był właścicielem dóbr Trablice. Zmarł jako kawaler w Warszawie 28 lipca 1867 roku.
30 czerwca 1853 roku współwłasność Ciborowskiego nabył Edward Fryderyk Werner. Zapłacił za nią 118.453 złote polskie. W kwocie zawierał się inwentarz żywy i martwy, który stanowiło: 326 owiec, 28 jagniąt, 16 krów, buhaj, 12 wołów, 4 konie fornalskie z zaprzęgiem, 6 wozów, sieczkarnia i młocarnia. Cały obszar dóbr wynosił wtedy 28 włók i 25 mórg.
Edward Fryderyk Werner h. Miron urodził się w Warszawie 4 marca 1826 roku jako syn Karola i Karoliny z Gebethnerów. 28 czerwca 1862 roku wziął w Warszawie ślub z Marią Gertrudą Saenger. Maria urodziła się 24 grudnia 1839 roku. W akcie małżeństwa napisano, iż jej rodzice są nieznani.
Niedługo po zakupie 4/6 części dóbr Jurki Edward odkupił (15 lipca 1853 roku) współwłasność Józefy Bedlińskiej za 3.116 rubli srebrem. Ostatnią - szóstą część - odkupił od Emilii Bedlińskiej za 11.000 złotych w dniu 6 czerwca 1855 roku, stając się jedynym właścicielem majątku.
W 1866 roku na skutek dekretu o uwłaszczeniu włościan od dóbr odłączono 144 morgi i 287 prętów.
Edward Werner zmarł 11 listopada 1885 roku w wieku 59 lat. Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie. Jego żona zmarła 15 paźdzernika 1921 roku. Pochowana została przy mężu.
9 października 1873 roku właścicielem majątku został Władysław Rogójski h. Brochwicz. Zapłacił za niego 45.000 rubli srebrem. Władysław był synem Mateusza i Katarzyny z Grudzińskich. Prawdopodobnie urodził się w Dąbrowie (pow. opoczyński), gdzie jego ojciec był dzierżawcą majątku. Co najmniej w latach 1861-73 był właścicielem majątku Tomczyce. 19 sierpnia 1874 roku poślubił w Warszawie Paulinę z Ostrowskich Czaszyńską. Jeszcze tego samego roku parze urodził się w Warszawie syn - Feliks Urban. W następnym roku urodziła im się córka - Leokadia (zmarła w 1880 roku). 7 sierpnia 1881 roku Władysław Rogójski sprzedał dobra Jurki za 39.500 rubli srebrem, zostawiając sobie jednak osadę młynarską Zamłynie - Ignacemu Jaroszewskiemu h. Zagłoba. Rogójski po sprzedaży dóbr zamieszkał w Sarnowie w gubernii płockiej. 7 grudnia 1882 roku osada młynarska Zamłynie została wyłączona z dóbr Jurki.
Ignacy Jaroszewski urodził się w Pokrzywnicy 8 września 1847 roku. Był synem Wincentego, dziedzica Porzywnicy Wielkiej i Małej, oraz Florentyny Rudowskiej h. Prus (II - WIlczekosy). Ukończył wydział prawny w Szkole Głównej, a następnie na Uniwersytecie Warszawskim, ze stopniem kandydata praw. Po ukończeniu studiów poświęcił się rolnictwu będąc najpierw dzierżawcą Kosiorowa (par. Szyszki), a następnie prowadząc gospodarstwo w Jurkach, które w momencie zakupu obejmowało obszar 590 mórg. 17 maja 1875 roku w Żmijewie Kościelnym poślubił Helenę Gumowską, urodzoną w Gumowie (par. Sulerzyż) w dniu 22 stycznia 1855 roku, córkę Ignacego i Emilii Łepkowskiej. Parze w 1876 roku urodziła się w Kosiorowie córka - Mieczysława.
Ignacy przez dziewięć lat pełnił funkcję sędziego gminnego I okręgu powiatu grójeckiego. Niepowodzenia majątkowe zmusiły go do rozstania się z Jurkami. Spłaciwszy wierzycieli poszedł szukać chleba u innych. Sprzedał Jurki 8 maja 1890 roku Józefie z Targowskich Zielińskiej, żonie Juliana Zielińskiego. Kwota transakcji wyniosła 25.265 rubli srebrem. Po śmierci Dehnela został administratorem dóbr Sterdyń u Ludwika Górskiego. Zmarł tamże 11 września 1895 roku w wieku 46 lat.

Józefa Targowska urodziła się w Sarniej Woli jako córka Józefa, dziedzica dóbr Tworki i Kociszew i Balbiny Zawadzkiej. 7 kwietnia 1861 roku wzięła w Lewiczynie ślub z Julianem Zielińskim h. Ciołek, urodzonym w Warszawie 15 lutego 1833 roku, synem Wincentego, pisarza sądu apelacyjnego i Ludwiki Swieszewskiej h. Grabie. W chwili ślubu Julian był dziedzicem Turowic. Para miała syna Witolda Józefa Wincentego, urodzonego w Turowicach, który 17 marca 1895 roku odkupił dobra od matki za sumę 45.000 rubli srebrem. 4 czerwca 1891 roku w Warszawie Witold wziął ślub z Zofią Marią Wandą Marczewską h. Prawdzic, córką Ludwika Kajetana Floriana i Wandy Katarzyny Mrozowskiej h. Nałęcz. W 1895 roku parze urodził się syn - Wacław Ludwik Julian.
Po trzech latach - 18 listopada 1898 roku - Jurki kupił ojciec Zofii - adwokat Ludwik Kajetan Florian Marczewski h. Prawdzic, syn Erazma i Maksymy Garczyńskiej h. wł. Ludwik urodził się w Warszawie 31 stycznia 1842 roku. Ukończył prawo na jednym z uniwersytetów rosyjskich. Po ukończeniu studiów powrócił do Warszawy, gdzie w 1868 roku otrzymał nominację na patrona przy Trybunale Warszawskim. Po upływie kilku lat komisja sprawiedliwości mianowała go adwokatem przy sądzie apelacyjnym. Po reformie sądowej w 1876 roku został adwokatem przysięgłym. W odrodzonej zaś Polsce ponownie został adwokatem przy sądzie apelacyjnym w Warszawie. Po powstaniu Towarzystwa Kredytowego w Warszawie pełnił funkcję jego sekretarza, a od 1906 roku wiceprezesa Komitetu tego Towarzystwa.
W 1870 roku poślubił w Warszawie Wandę Katarzynę Mrozowską h. Nałęcz, urodzoną tamże 28 kwietnia 1853 roku, córkę Józefa Juliana (magistra farmacji) i Julii Elsner. Poza Zofią para miała jeszcze jedną córkę - Janinę, ożenioną z Ludwikiem Spiessem. W 1928 roku oboje Państwo Marczewscy ciężko zachorowali. Choroby swe znosili w domu, lecz w różnych pokojach. Wanda zmarła 15 maja 1928 roku. Obie córki nie chcąc smucić ojca zataiły przed nim ten fakt. Niecały miesiąc później (10 czerwca) zmarł Ludwik. Umierając, nie wiedząc o śmierci żony, prosił córki o pozdrowienie małżonki. Oboje pochowani są na warszawskich Powązkach.

28 stycznia 1899 roku za 36.500 rubli nabył je Maxymilan Luxenburg, syn Ignacego i Anny Eidelszain. Maxymilian był neofitą, który przyjął wyznanie ewangelicko-augsburskie w 1890 roku. 30 września tego samego roku poślubił w Warszawie Ludwikę Józefę Smosarską, urodzoną 24 listopada 1852 roku we wsi Gąba, córkę Józefa (dziedzica wsi Gąba) i Matyldy Ludwiki Sztok.
Maxymilian w młodości poświęcił się sprawie ubezpieczeń społecznych. Napisał na ich temat wiele rozpraw i artykułów, brał udział w kongresach międzynarodowych im poświęconych. W 1906 roku przebywał na kongresie w Petersburgu, gdzie brał udział w naradach nad projektem prawa robotniczego i obowiązkowego ubezpieczenia robotników. Ustawa ta weszła w życie w 1913 roku, a Luxenburg wydał ją w języku polskim wraz ze streszczeniami ustaw kasy chorych i ubezpieczeń od wypadków. Był założycielem i wieloletnim dyrektorem Warszawskiego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń od Wypadków. Był także dyrektorem Wzajemnego Towarzystwa Ogniowego Wisła.
11 lipca 1904 roku wydzierżawił od Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża grunt przy ulicy Senatorskiej w Warszawie. Wzniósł tam słynną Galerię Luxenburga - pasaż handlowy, w którym mieścił się m.in. teatr i kino. W latach 20. XX wieku chciał wznieść wielki Łuk Triumfalny przy rogatce Jerozolimskiej na pamiątkę wkroczenia tą drogą pierwszych wojsk legionowych. Materiał na tą budowlę chciał pozyskać z rozbiórki soboru znajdującego się na Placu Saskim. Śmierć jednak przerwała jego plany.
Trzy lata po nabyciu dóbr Jurki w dworze wybuchł pożar. 22 marca 1902 roku o godzinie 1 w nocy zapaliło się poddasze. Niestety pożar zaprószony przez domowników strawił cały budynek. Straty szacowano na 3.000 rubli. Niezrażony tym faktem Maxymilian Luxenburg wybudował nowy dwór. Jego poświęcenie przez miejscowego proboszcza Ezechiela Napieralskiego odbyło się 23 sierpnia 1903 roku. Tego samego dnia poświęcono też nową kapliczkę, wystawioną przez żonę Maxymiliana. Po uroczystości odbyły się wiejskie dożynki.
24 lipca 1908 roku Luxenburg uległ wypadkowi. Tego dnia ze swoim stangretem jechał szosą krakowską. Tuż za lasem sękocińskim konie przestraszyły się jadących drogowych walców parowych i poniósłszy, przewróciły do rowu pojazd, którym jechał Luxenburg. Ten upadł na kamień przydrożny i uległ bolesnemu poranieniu lewej nogi oraz potłuczeniu całego ciała. Stangret doznał jedynie lekkich potłuczeń. Maxymiliana Luxemburga po opatrzeniu ran w Tarczynie, przewieziono do Jurek.
W 1909 roku nad majątkiem Jurki przeszła trąba powietrzna przewracając stodołę i inne zabudowania gospodarskie, łamiąc i niszcząc zarówno budynki, jako też i znajdujące się w nich maszyny.
17 czerwca 1909 roku Luxemburg sprzedał dobra Pawłowi Sabinowi i Kamilli Celestynie Winnickim za cenę 49.000 rubli. Trawiony od dłuższego czasu chorobą serca, na którą leczył się od kilku lat za granicą, po pewnej poprawie uległ jej w Warszawie. Po nowym nawrocie niemocy rozstał się z życiem 9 grudnia 1925 roku w wieku 62 lat. Pochowany został na cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.

Paweł Sabin Winnicki był synem Józefa i Marii z Zambrzyckich. 16 kwietnia 1891 roku poślubił w Warszawie Kamillę Celestynę Dytkowską, córkę Błażeja i Kamilli Krzykowskiej h. Junosza. W 1896 roku parze urodziła się w Warszawie córka - Wanda Leonia Franciszka. Kamilla Winnicka zmarła w 1941 roku. Pochowana została w grobie rodzinnym na warszawskich Powązkach.
8 sierpnia 1912 roku Jurki za 59.000 rubli kupił od Winnickich Edward Walerian Kajetan Baczyński h. Sas, syn Mieczysława Waleriana Aleksandra i Matyldy Joanny z Brzezińskich. Urodził się  26 września 1888 roku w Jabłonnie (ob. powiat lubelski), majątku swego ojca. Podczas I Wojny Światowej dwór w Jurkach znacznie ucierpiał. Straty szacowano na 30.240 marek. Edward Baczyński sprzedał zniszczone wojną Jurki 5 marca 1918 roku. Kupiła je za 300.000 marek Dina z Mokotowów Szein, córka Mordki, żona Lejzora Szeina. W momencie sprzedaży wielkość majątku wynosiła 459 mórg i 226 prętów. Po upływie roku (13 marca 1919 roku) Dina Szein sprzedała majątek ze znacznym zyskiem (420.000 marek) Róży (Ruchli) z Abramskich Borenstein, córce Herszka i Hendli, żonie Henryka. Henryk (Hejnoch), urodzony 8 maja 1873 roku w Przedborsku, w powiecie konińskim, był synem Mojżesza i Matli ze Znamierowskich. 12 września 1919 roku Róża Borenstein odsprzedała ¼ niepodzielnej części swych dóbr Izraelowi Diemantowi vel Djamentowi za sumę 105.000 marek.
Róża zmarła w Jurkach 20 lutego 1922 roku. Została pochowana na cmentarzu w Grójcu. Zgodnie z jej testamentem jej część majątku przypadła w udziale mężowi. W roku następnym Henryk Borenstein uzyskał zgodę na zmianę nazwiska na Boreński. Ożenił się również po raz drugi. Jego wybranką została Zofia Maria Zawadzka, urodzona w 1897 roku w Warszawie.
29 września 1925 roku Boreński sprzedał swą część (¾) za 25.000 dolarów Nikodemowi Michałowi Pankowskiemu h. Gozdawa z Łodzi. Nikodem był synem Polikarpa i Marii. 7 sierpnia 1902 roku w Łodzi poślubił Stefanię Anielę Frendenberg, córkę Emila Karola i Pauliny Rozalii Gusman. 1 lipca 1933 roku Michał Pankowski wydzierżawił od Izraela Diemanta na 4 lata jego część dóbr. Jednak nie minęło pół roku, a swoją część (¾) sprzedał w dwóch równych częściach Szymonowi Lejbowi Strauchowi z Niechcic i małżeństwu Urejowi i Franciszce z Konów Gliklichom z Warszawy. Transakcja miała miejsce 16 grudnia 1933 roku, a jej kwota wynosiła 135.000 złotych. Po niej własność dóbr Jurki wyglądała następująco: 2/8 części należały do Izraela Diemannta, 3/8 do Szymona Lejba Straucha i 3/8 do małżonków Gliklich. Nowi nabywcy przejęli prawa i zobowiązania 4-letniej dzierżawy ¼ części dóbr należącej do Diemanta. Po jej upływie zawarli nową 3-letnią umowę.

6 lutego 1945 roku majątek Jurki został przejęty na cele reformy rolnej.  Jego obszar wynosił 258 hektarów, z czego grunty orne zajmowały 178 hektarów, łąki 48 hektarów, a stawy 7 hektarów. Protokółem z dnia 20 maja 1946 roku na podstawie zarządzenia Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych budynki dworskie wraz z 14 hektarami ziemi przeznaczone zostały zakład opiekuńczy, prowadzony przez siostry benedyktynki samarytanki Krzyża Chrystusowego. Powstał on na skutek działań wojennych w 1944 roku. Chłopcy w wieku przedszkolnym z zakładu w Pruszkowie, którym opiekowały się siostry, zostali ewakuowani do wsi Jeziora w powiecie grójeckim, gdzie znaleźli schronienie w budynku szkoły. Po wojnie szkoła wznowiła swą działalność i tak dzieci trafiły do dworu w Jurkach. Z Jurek wracały po ukończeniu I oddziału do zakładu w Pruszkowie.
Stan przejmowanych budynków był “mniej niż średni”. Na skutek huraganu, jaki miał miejsce w lutym 1946 roku ⅓ dachu w dworze była uszkodzona. Stan oficyny był zły, uszkodzona była dachówka i brakowało ośmiu okien. W stanie określonym jako zły były również: stajnia, chlewy, szopa, obora, stodoła, spichrz i kurnik. W stanie średnim była kuźnia, obora, szopa drewniana. Parcelanci zaś zajęli dwa czworaki, chlew i piwnicę.
W 1947 roku Zakład przejął 10-hektarową działkę opuszczoną przez jednego parcelanta. W 1948 roku na skutek zarządzenia władz, w Jurkach powstała szkoła specjalna od II oddziału wzwyż. W 1953 roku powstał Państwowy Zakład Wychowawczy w Jurkach. 15 lipca przejął on od Sióstr zarząd i majątek Zakładu Wychowawczego prowadzonego przez siostry. W 1969 roku Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego zrezygnowało z prowadzenia przy Zakładzie gospodarstwa rolnego, wobec czego majątek uszczuplił się o niemal 17 hektarów. Obecnie w dworze funkcjonuje Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, od 1994 roku noszący imię Matki Wincenty Jadwigi Jaroszewskiej (założycielki zgromadzenia benedyktynek samarytanek).

Zespół architektoniczno-parkowy
Budynek dworu został wybudowany w 1903 roku dla Maxymiliana Luxenburga. W elewacji frontowej znajduje się ryzalit zwieńczony trójkątnym szczytem, oraz sionka niosąca taras. W elewacji ogrodowej zaś ryzalit piętrowy, w którego dolnej kondygnacji znajdują się półkoliście zamknięte okna, pomiędzy którymi umieszczone są jońskie pilastry. Budynek piętrowy (piętro zostało dobudowane w latach 1946-48), boniowany, z dachem dwuspadowym. W dawnej sali balowej z dawnego wystroju zachowała się sztukateria, żyrandol oraz dwa kominki. Wyremontowany w 1992 roku.
Park przydworski został założony w połowie XIX wieku. Główna część spacerowa o charakterze naturalistycznego parku krajobrazowego, została założona wokół zespołu połączonych ze sobą stawów na tyłach dworu (południowa część parku). Część ta porośnięta jest zwartym, wielowarstwowym drzewostanem, głównie olszowym, wzbogaconym jesionami, dębami, modrzewiami oraz grabami. W jej południowo-zachodniej części znajduje się pozostałość alei obwodnicowej, obsadzonej grabami, biegnącej wokół dużego stawu. Z pierwotnych elementów zachowała się we frontowej części założenia aleja kasztanowców o pomnikowych rozmiarach, prowadząca do dworu. Prowadzi ona wzdłuż głównej osi północ-południe i pokrywa się z osią środkową budynku dworu.

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Korrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne 1792
  • Gazeta Korrespondenta Warszawskiego y Zagranicznego 1822
  • Gazeta Kraiowa 1794
  • Dziennik Powszechny 1832
  • Gazeta Codzienna 1833
  • Gazeta Warszawska 1809, 1822, 1833, 1866, 1888, 1892
  • Kurjer Warszawski 1833, 1845, 1846, 1849, 1850, 1857, 1862, 1866, 1879, 1885, 1902, 1906, 1908, 1910, 1912, 1922, 1923, 1925, 1928
  • Tygodnik Literacki literaturze, sztukom pięknym i krytyce poświęcony 1838
  • Wiek 1875
  • Gazeta Narodowa 1879
  • Kurjer Codzienny 1879
  • Gazeta Sądowa Warszawska 1888, 1928
  • Biesiada Literacka 1895
  • Słowo 1895
  • Gazeta Rolnicza 1899
  • Gazeta Polska 1903
  • Kronika Rodzinna 1903
  • Przegląd Poranny 1908
  • Głos Warszawski 1909
  • Czerwony Krzyż 1922
  • Robotnik 1925
  • Rozwój 1928
  • Dziennik przyjęcia i pobytu nadzwyczajnego posła Porty Ottomańskiej do Stanisława Augusta, Warszawa 1860
  • Karol Kucz, Pamiętniki miasta Warszawy z roku 1853. T. 1, Warszawa 1854
  • Aleksander Medyński, Konrad Korwin Piotrowski kapitan z oddziału Dyonizego Czachowskiego, Brody 1913
  • Teodor Jeske-Choiński, Neofici polscy materyały historyczne, Warszawa 1905
  • Herbarz polski Kaspra Niesieckiego powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 3, Lipsk 1839
  • Adam Boniecki, Herbarz polski T. 2, Warszawa 1900
  • Rocznik Adresowy Królestwa Polskiego na Rok 1902 R. 3, Warszawa 1902
  • Spis alfabetyczny obywateli ziemskich Królestwa Polskiego ze wskazaniem ostatniej stacji pocztowej, Warszawa 1909
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, edycja elektroniczna
  • Joachim Bar, Rozwój stanów doskonałości w Polsce, VI Początki zgromadzenia sióstr bernardynek samaratynek w Prawo Kanoniczne 10/1-2, 1967
  • www.mwkz.pl
  • www.ipsb.nina.gov.pl
  • www.soswjurki.edupage.org

Zespół dworsko-parkowy
Skład zespołu dwór, park, stajnia, obora
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 381/A (dwór) i 621/14 (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 30.03.1988 (dwór) i 04.06.2014 (park)
Gminna ewidencja zabytków dwór, park, stajnia, obora
Dostępność obiektu dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Jurki 34, 05-652, Jurki, Polska

Telefon: (48) 668-64-16
Strona www: soswjurki.edupage.org

Komentarze