Dwór Smoszewo

Kategoria: Gmina Zakroczym


Właściciele i majątek
Dobra Smoszewo w XVI wieku należały do Piotra Krajewskiego, żupnika zakroczymskiego, który prawa do nich otrzymał z nadania Anny Jagiellonki. Następnie Smoszewo było w posiadaniu Lasockich "znakomitej domowemi i publicznemi cnotami familii". Stało się to poprzez ślub dziedziczki Smoszewa, Mochłowa i Gumowskiej Woli - Jadwigi Krajewskiej, wdowy po Stanisławie Gulczewskim z Wacławem Lasockim h. Dołęga. Wacław, urodzony 17 lutego 1626 roku w Zakrzewie, był chorążym wyszogrodzkim, starostą siennickim, podkomorzym zakroczymskim, posłem na sejmy i marszałkiem Trybunału Koronnego. Zmarł w 1703 roku, został pochowany w Zakroczymiu. Majątek odziedziczył syn Wacława – Ludwik Antoni Lasocki, urodzony w 1655 roku w Smoszewie. Był on sekretarzem królewskim, podczaszym wyszogrodzkim, starostą zakroczymskim, posłem na sejmy. Jako major wojsk koronnych walczył w 1683 roku pod Wiedniem i Parkanami. W 1689 roku otrzymał nominację na pułkownika wojsk koronnych. Ożeniony z Cecylią Pląskowską. Zmarł w 1709 roku pozostawiwszy dwóch synów - Józefa i Dymitra. Smoszewo trafiło w ręce Dymitra Demetriusza Lasockiego h. Dołęga, cześnika i miecznika zakroczymskiego, wojskiego zakroczymskiego, posła i pisarza ziemskiego, sędziego wojskowego. Męża Maryanny Żórawskiej, z którą doczekał się syna Zygmunta. Zmarł w 1754 roku. Po jego śmierci dobra przeszły w ręce Zygmunta Lasockiego h. Dołęga, wojskiego mniejszego sierpskiego, wojskiego większego płockiego, z podstolego podczaszy raciążski, sędziego kapturowego. Ożenionego w 1759 roku w Chociszewie z Józefą Łaźniewską z Obór. W 1764 roku Zygmunt podpisał elekcję z ziemią zakroczymską. Zmarł 8 sierpnia 1817 roku w Radzanowie. Dobra smoszewskie przeszły w ręce jego syna - Jana Lasockiego h. Dołęga, Prefekta Departamentu Łomżyńskiego, radcy województwa mazowieckiego. Ożenionego z Julią Oborską, z którą miał dwie córki: Annę i Paulinę. Jan zmarł w Płocku 14 listopada 1821 roku i tam został też pochowany w grobie rodzinnym. Spadkobierczynią majątku została Anna Lasocka h. Dołęga zamężna z Pawłem Lasockim h. Dołęga, chorążycem płockim. W 1839 roku poprzez związek małżeński z Wincentym Józefem Gadomskim h. Rola majątek przechodzi w posiadanie Gadomskich. Wincenty Gadomski był absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Królewsko-Warszawskiego Uniwersytetu z 1822 roku, następnie Sędzią Trybunału Cywilnego Województwa Płockiego. Z opisu, który ukazał się w 1855 roku dowiadujemy się, iż

około dworu istnieje obszerny i starożytny sad z ogrodem owocowym dochodzącym samej Wisły. Są tu drzewa rozmaitego gatunku i wielkości na różnych wzgórzach i tarasach rosnące. Sama natura nadała przepyszny widok, układ i harmonię temu starożytnemu ogrodowi

a także:

jak z podań familijnych wiadomo, Jan Sobieski król Polski, polując ze świtą dworzan w dzisiejszej puszczy Kampinos, często odwiedzał Smoszewo i w jego pięknym ogrodzie nieraz obiadował.

Po śmierci Wincentego i Pauliny Gadomskich (po 1858 r.) majątek odziedziczyły ich dzieci. 18 listopada 1865 roku dobra na licytacji nabył od nich Jan Zieliński h. Świnka, ożeniony w 1861 roku z córką Wincentego i Pauliny – Anną Marią Józefą Gadomską h. Rola. Jan (urodzony w Warszawie 21 marca 1835 r.) kończył nauki w Warszawie. W 1854 roku ukończył wzorowo gimnazjum realne w Warszawie, a następnie Instytut Agronomiczny w Marymoncie. Następnie odbył podróż za granicą. Osiadłszy w kraju w 1861 roku sprzedał odziedziczone po rodzicach Szczytno i za uzyskane pieniądze nabył od rodzeństwa żony majątek Smoszewo, by prowadzić w nim gospodarstwo rolne.

Obdarzony od Opatrzności wyższemi zdolnościami, we wszystkich gałęziach nauk pracował z zamiłowaniem. Jako rolnik był wysoko wykształconym, pisywał wiele do pism rolniczych i był ich stałym korespondentem, a na wystawach rolniczych sędzią. Mechanika i inżynieria nie były mu obcemi, toteż sąsiadów zasilał swemi radami przy zakładaniu fabryk, a częstokroć sam plany robił i wykonania pilnował. Pasiekę u siebie założył, pszczelnictwa wszystkich wyuczył. Archeologią mocno się zajmował.

W 1887 roku Towarzystwo Archeologiczne Krakowskie mianowało go swym członkiem honorowym. Zmarł 27 września 1887 roku we włoskim Meranie i tam też został pochowany.
W 1875 roku w dobrach funkcjonował tartak parowy, a jego wyroby były sprzedawane w Składzie Materiałów Budowlanych na Pradze Warszawskiej, przy ulicy Wołowej. W 1886 roku dobra liczyly 1356 mórg, z czego na folwark Smoszewo przypadało 601 mórg (w tym 3 budynki murowane i 16 drewnianych), a na folwark Borzewo 755 mórg (1 budynek murowany i 4 drewniane). Przy dworze piękny ogród z cieplarniami. Wedle tradycyi miejscowej niektóre drzewa sadzone były ręką Michała Korybuta Wiszniowieckiego.

Po śmierci Jana Zielińskiego majątek (Smoszewo z przyległościami Wólka Smoszewska czyli Gumowska i Mochty oraz folwark Borzewo i Smoszewo B zwane także Jaworowo) ze względu na zaległość rat Towarzystwu Kredytowemu należnych, wystawione zostało na drodze publicznej licytacji na sprzedaż przymusową pierwszą w dniu 24 lutego 1889 r. Z powodu spełzłej pierwszej licytacji dla braku licytantów wystawione zostało w dniu 11 maja 1889 roku na sprzedaż przymusową drugą. Dobra na licytacji nabył był syn Jana - Jan Ignacy Józef Zieliński h. Świnka (zm. 05.04.1903 r.) wraz ze Stefanią Jaworowską z Łaźniewskich h. Prus (II - Wilczekosy) (żoną Ignacego Jaworowskiego). Jan - absolwent szkoły realnej Pankiewicza, następnie kształcił się na Politechnice Ryskiej, kolejno w Wiesbadenie w szkole chemicznej prof. Freseniusa, którego był asystentem. Po powrocie do kraju gospodarował w rodzinnym majątku w Smoszewie, później na dzierżawie donacyjnej w Wawrzyszewie pod Warszawą, gdzie prowadził jedno z lepszych gospodarstw przemysłowych podmiejskich.

W 1898 roku właścicielem dóbr był już Ignacy Jaworowski h. Lubicz, członek Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, właściciel okolicznych Trębek. Ignacy zmarł 5 listopada 1916 roku. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Po jego śmierci folwark w Smoszewie otrzymał w drodze spadkowej jego syn – Wiktor ożeniony z Wandą Matecką. W 1926 roku majątek liczył 504 hektary.

Dzisiejszy dwór w Smoszewie został wybudowany w 1938 roku dla Aleksandra Heimana-Jareckiego, senatora, Prezesa Związku Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim (1934-36), członka Zarządu Spółki Akcyjnej Wyrobów Bawełnianych "Wola" w Warszawie. Niestety senator nie zdążył długo nacieszyć się swoją posiadłością, po wybuchu II wojny światowej wyjechał do Francji, a po wojnie osiadł w Australii, gdzie zmarł w 1966 roku.

W czasie wojny w dworze mieściło się sanatorium dla niemieckich lotników. Lotnisko znajdowało się w pobliskim Kroczewie.

Po II WŚ, w 1945 roku w budynku mieścił się Zakład Wychowawczy "Nasz Dom" Robotniczego Towarzystwa Pomocy Dzieciom (do 1949 roku). Co najmniej od 1955 roku znajdował się tutaj Państwowy Dom Wczasów Dziecięcych, w którym w latach 60-tych Wojewódzka Przychodnia Higieny Szkolnej organizowała 6-tygodniowe turnusy logopedyczne (jesienią dla chłopców, wiosną dla dziewcząt). Na turnusach, oprócz nauki szkolnej, 3-4 razy w tygodniu prowadzono ćwiczenia logopedyczne. W 1960 roku w dworze wybuchł pożar, który strawił II piętro wraz z poddaszem. W wyniku remontu dobudowano wyżej ściany i zmieniono rodzaj dachu – stropodach. Zmieniło to znacząco pierwotny charakter budowli.

Następnie w dworze znalazło swoją siedzibę Szkolne Schronisko Młodzieżowe, prowadzone przez Kuratorium Oświaty. Na podstawie ustawy o samorządzie powiatowym Schronisko zostało przejęte w dniu 1 stycznia 1999 roku przez Starostwo Powiatowe w Nowym Dworze Mazowieckim.
Schronisko jako zakład budżetowy przynosiło straty finansowe, nie pomogło nawet wydzierżawienie części budynku (parter i blok żywieniowy) ośrodkowi dla uchodźców z Czeczenii. Wobec narastającego zadłużenia uchwałą Rady Powiatu Nowodworskiego zostało zlikwidowane 30 czerwca 2005 roku.

W 2006 roku (po drugim przetargu na sprzedaż nieruchomości) dwór przeszedł w ręce prywatne. Nowy właściciel rozebrał postawiony w 1960 roku dach i odtworzył go na kształt przedwojennego. Obecnie w dworze odbywają się imprezy kulturalne. Można w nim również zorganizować szkolenie, integrację czy wesele.

Cennym zespołem przyrodniczym jest park podworski o powierzchni 7 hektarów. Rosną tam okazałe modrzewie, graby i 400-letnia lipa.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1822, 1865, 1888, 1889, 1890, 1893
  • Metryka Koronna 135 w Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
  • Kurjer Warszawski 1821, 1853, 1875, 1898, 1916
  • Kurjer Kolejowy 1903
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.8, Warszawa 1911
  • Adam Boniecki, Herbarz polski, Warszawa
  • Gustaw Zieliński, Wiadomość historyczna o rodzie Świnków oraz rodowód pochodzącej od nich rodziny Zielińskich herbu Świnka. Część 2, Toruń 1881
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 10, Warszawa 1889
  • Pamiętnik Religijno-Moralny 1855
  • Wiek 1887
  • Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Zakroczym 2011
  • J.Błeszyński, D.Baczała, J.Binnebesel, Historyczne dyskursy nad pedagogiką specjalną, Łódź 2008
  • Kazimierz Szczerbatko, Zakroczym 940 lat, Zakroczym 2005
  • Biuletyn Informacji Publicznej Starostwa Powiatowego w Nowym Dworze Mazowieckim
Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Własność prywatna - wynajmowany na imprezy okolicznościowe
Rejestr zabytków Brak wpisu
Gminna ewidencja zabytków Dwór, park
Dostępność obiektu Dostępny okazjonalnie (imprezy okolicznościowe)

Lokalizacja

Smoszewo 5, 05-170, Smoszewo, Polska

Tel. kom.: 600 558 696
Strona www: www.smoszewo.pl
Email: biuro@smoszewo.pl

Komentarze