0.00 (0 głosów)

Ocena

ocena

Pałac Wiązowna

Kategoria: Gmina Wiązowna


Właściciele i majątek
Barokowy pałac wybudowano w 1787 roku dla Marii Karoliny ks. Radziwiłłowej z domu Lubomirskiej h. Drużyna, miecznikowej litewskiej, bohaterki romansu z francuskim pisarzem Bernardinem de Saint-Pierre, rozwiedzionej żony Karola Stanisława Radziwiłła, zwanego Panie Kochanku.
Pałac wybudowano na skarpie, u podnóża której zaprojektowano ogród w stylu angielskim. Za czasów Lubomirskich pełnił rolę letniego salonu, bywali w nim ludzie nauki i sztuki.
Po śmierci księżnej w 1795 roku dobra wiązowskie odziedziczył jej siostrzeniec - Jan Alojzy Potocki h. Pilawa (Złota), który trzy lata później odsprzedał cały majątek za kwotę 150.000 talarów pruskich Josephowi Christianowi Heinrichowi von Maltzan, Freiherr zu Wartenberg und Penzlin. Joseph Maltzan umiera w 1805 roku, a majątek zostaje podzielony pomiędzy jego synów. Pałac w Wiązownie trafia w ręce Georga Ferdinanda Friedricha von Maltzan, Reichsfreiherr zu Wartenberg und Penzlin.
Podczas wojny polsko-austriackiej, przez kilka dni w maju 1809 roku w pałacu stacjonował książę Józef Poniatowski. W dniu 6 maja 1809 roku w Wiązownie wydał odezwę „Do Polaków w zaborze austriackim”:
Polacy! Ziomkowie! My już dawniej zyskaliśmy niepodległość, jesteśmy Polakami, idźcie za naszym przykładem, niesiemy Wam hasło wolności i swobody. Przyłóżcie się do wielkiego wskrzeszenia ojczyzny!
W 1817 roku Ferdinand sprzedał swoją część majątku Michałowi Rydeckiemu z Warszawy. Gdy ten zmarł 28 sierpnia 1824 roku, majątek został podzielony. Połowę otrzymała wdowa - Bogumiła Krysińska, drugą część - Tekla, Teofila i Julian Rydeccy. Bogumiła zmarła 30 grudnia 1848 roku. Pochowana została na warszawskich Powązkach. Sukcesorzy Michała Rydeckiego nie radzili sobie z zarządzaniem i część majątku ruchomego (meble mahoniowe, lustra, obrazy, porcelana, książki) zostały wystawione na publiczną licytację 4 października 1825 roku
Dwa lata później cały majątek wiązowski zostaje wystawiony na sprzedaż. Z opisu dowiadujemy się, iż we wsi znajduje się pałac mieszkalny, pawilony cztery, ogrody fruktowe dwa, warzywnych pięć, promenada angielska, folwark z pomieszkaniem, holendernią, stodołami i spichlerzem murowanym, oraz maszynami do młócenia
i sieczki, gorzelnia, browar, mielcuch murowane, młyn koński, młyn wodny i tartak, austeryi dwie, fabryka sukienna, owczarnia, mostów trzy z prawem pobierania opłaty mostowego
.
13 października 1827 roku dobra na licytacji nabył Tadeusz Antoni hr. Mostowski h. Dołęga (Minister Spraw Wewnętrznych i Policji Królestwa Polskiego). Po jego śmierci w 1842 roku majątek był dzierżawiony, a następnie poprzez licytację w 1844 roku trafił w ręce Rozalii z Rozenthalów Kempner (wdowy po Jakubie Joachimie Kempnerze, jednym z najzamożniejszych mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego) i jej synów (Aleksandra i Edwarda). Rozalia zmarła 23 czerwca 1881 roku,  spoczywa na cmentarzu żydowskim w Warszawie. W 1846 roku wspólnikiem Rozalii i współwłaścicielem majątku zostaje Seweryn hr. Uruski, który otworzył 1 stycznia 1847 roku mleczarnię na warszawskim Sewerynowie, gdzie oferował mleczywo pochodzące z majątku Wiązowna.
W 1857 roku dobra kupują Stanisław Brykczyński h. Gwiaździcz (Sędzia Pokoju okręgu włodawskiego od 1855 roku) i jego żona Wanda hr. Zamoyska h. Jelita. Wraz z kupnem wprowadzili oni zakaz polowania na ptactwo i zwierzynę w dobrach Wiązowna. Stanisław Brykczyński zmarł po krótkiej chorobie 28 marca 1859 roku w Sichowie, majątku Potockich.
Jeszcze w tym samym roku nowym właścicielem pałacu stał się Julian Władysław Michał Domański h. Larysza. Urodzony w Warszawie, był synem Juliana i Anny Racheli Wolskiej. Ożeniony z urodzoną w Wilnie Stefanią Teofilą Jurkowską. Ich ślub odbył się 18 listopada 1853 roku w warszawskim kościele pw. św. Krzyża. Zmarł 15 stycznia 1865 roku. Stefania zmarła 19 stycznia 1919 roku. Oboje pochowani są na cmentarzu powązkowskim w Warszawie. W 1862 roku dobra ziemskie Wiązowna obejmowały włók 372, morgów 22, prętów kw: 5, znajdowały się w nich wzniosły pałac, oficyn murowanych piętrowych trzy, prawie wszystkie inne zabudowania gospodarkie murowane, a pod niemi piwnic 30 przepysznych, park z wiekuistemi drzewami, ogród owocowy z oranżerią obmurowany. W latach 1864-1877 majątek został rozparcelowany. W 1867 roku liczył już tylko 236 włók. Pałac w tym czasie liczył sobie 22 pokoje.
9 listopada 1870 roku za zaleganie w opłacie rat dobra przeszły na własność Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W 1871 roku trafiły w ręce Franciszka Jaroszyńskiego, a w 1880 roku dobra nabywają bracia Józef Jan i Karol Jan Szlenkierowie. W majątku urządzają letnisko. Sam pałac należał do Józefa, a willa "Mieczysławów" do Karola.
W 1905 roku pałac zmienia właściciela. Zostaje nim Szymon Neuman, bankier urodzony w 1855 roku w Częstochowie. Dokonuje on przebudowy budynku w stylu eklektycznym. Pałac staje się jego letnią willą. W tym czasie wybudowano również nowy trójkondygnacyjny dom folwarczny dla rządcy i pracowników, w którego parterze urządzono posterunek policji państwowej (obecnie Urząd Gminy).
Szymon, ożeniony z Florą z domu Cohn, co najmniej od 1903 roku prowadził w Warszawie Dom Bankowy Szymon Neuman. Od sierpnia 1907 roku Dom Bankowy mieścił się przy ulicy Włodzimierzowskiej (ob. Traugutta), w kamienicy nabytej za 160.000 rb od spadkobierców Blumenfelda. W 1910 roku Szymon Neuman sprzedał swój Dom Bankowy Łódzkiemu Bankowi Kupieckiemu, zachowując miejsce w zarządzie. Od co najmniej 1897 roku Szymon zasiadał w zarządzie Akcyjnego Towarzystwa Przemysłowego Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau i Loewenstein". W latach 1899-1903 zasiadał w zarządzie Towarzystwa Kolejki Podjazdowej Jabłonna-Wawer, następnie swoje prawa i obowiązki przelał na Stefana księcia Lubomirskiego. W 1903 roku założył ze wspólnikami Przędzalnię i Tkalnię Juty "Warta" S.A. w celu eksploatacyi zakładów przędzalnianych i tkackich w Częstochowie, oraz wyrabiania płótna i wosków z lnu, juty, konopi i t.p. Był członkiem Rady, a następnie wiceprezesem Towarzystwa Starachowickich Zakładów Górniczych S.A. Do 1926 roku był członkiem Rady Nadzorczej Spółki Akcyjnej Towarzystw Ubezpieczeń "Port". Był także akcjonariuszem spółki powołanej do budowy filharmonii warszwskiej.
Szymon Neuman zmarł 30 marca 1927 roku w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.
Po jego śmierci majątek Wiązowna był zarządzany przez wdowę Florę Neuman (zm. 14 maja 1941 roku w Warszawie) oraz ich syna Tadeusza Neumana. W latach 30-tych chleb wiejski (dla Znawców i Amatorów) z majątku Wiązowna był dostarczany do I-rzędnych firm warszawskich. W tym czasie majątek Wiązowna liczył 66 hektarów, Mieczysławów - również należący do rodziny liczył 50 hektarów.
Tadeusz, urodzony 15 maja 1891 roku, żonaty był z Zuzanną z Goldfederów. Ukończył studia w Monachium na wydziale architektury uzyskując tytuł inżyniera. Już w 1918 roku został wybrany do Rady Nadzorczej Towarzystwa Starachowickich Zakładów Górniczych S.A., stając się w latach 30-tych XX wieku ich dyrektorem. W latach 20-tych pełnił funkcję zastępcy dyrektora Towarzystwa budowy i eksploatacji dróg żelaznych dojazdowych w Pańswie Polskim, a także zastępcy w zarządzie Akcyjnego Towarzystwa Przemysłowego Zakładów Mechanicznych "Lilpop, Rau i Loewenstein". Po śmierci swojego ojca został członkiem zarządu Przędzalni i Tkalni Juty "Warta" S.A.
Żona Tadeusza - Zuzanna zginęła w 1943 roku na Pawiaku w Warszawie. Tadeusz zmarł w Warszawie 5 maja 1962 roku. Oboje pochowani są w grobie rodzinnym na warszawskich powązkach.
W 1936 roku Juliusz Gardan robił w pałacu zdjęcia do swojego filmu "Trędowata", a w 1937 roku Konrad Tom do filmu "Ułan księcia Józefa".
We wrześniu 1939 roku, w opuszczonym przez właścicieli pałacu znajdowała się kwatera Grupy Operacyjnej gen. Władysława Andersa. W latach 1942-44, w pałacu kwaterowali Niemcy, pracujący przy budowie fortyfikacji w pobliskich lasach.
Od 1947 roku w pałacu mieściła się szkoła rolnicza, od 1951 roku ośrodek szkoleniowy ZMP, a od 1956 był użytkowany przez Urząd Rady Ministrów PRL jako ośrodek kolonijny. W tym czasie URM wyremontował zdewastowany budynek. W 1981 roku rezydencję przejął od URM Urząd Gminy w Wiązownie, urządzając w niej ośrodek zdrowia, aptekę, przedszkole i szkołę podstawową dla klas 1-3. W 1998 roku spadkobiercy Neumanów odzyskali pałac, po czym w maju tego samego roku sprzedali go Polskiej Grupie INTERIM Sp. z o.o. Od tego czasu stoi opuszczony.

Na terenie parku znajduje się pomnik przyrody - dąb szypułkowy.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Strategia Rozwoju Lokalnego Gminy Wiązowna na lata 2014-2021
  • Tygodnik Petersburski: gazeta urzędowa Królestwa Polskiego 1855
  • Kurier Warszawski 1846, 1857, 1859, 1861, 1900, 1901, 1907, 1918, 1927, 1931
  • Gazeta Warszawska 1825, 1827, 1844, 1862, 1867, 1872
  • Przemysł i Handel 1923, 1929
  • Tygodnik Handlowy 1926, 1927
  • Friedrich von Maltzan, Lebensbilder aus dem Geschlechte Maltzan, Rostock 1871
  • Krzysztof Oktabiński, Z dziejów letniej rezydencji Lubomirskich w Wiązownie, Linia Otwocka 2005
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Rejestr pomników przyrody stanowionych przez Wojewodę Mazowieckiego


Zespół Pałacowo-parkowy
Skład zespołu Pałac, park, budynek administracyjny
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Opuszczony
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 1230
Data wpisu do rejestru zabytków 18.08.1983
Dostępność obiektu Niedostępny

Lokalizacja

Lubelska 34, 05-462, Wiązowna, Polska

Komentarze