5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Wola Gołkowska

Kategoria: Gmina Piaseczno


Właściciele i majątek
Pierwsza wzmianka o Woli Gołkowskiej pochodzi z 1468 roku. W 1476 roku Bolesław V nadał  Andrzejowi Karskiemu h. Jastrzębiec, sędziemu ziemskiemu płockiemu, przywilej prawa chełmińskiego na Gołkowo i dwie wsie zw. Wola. Żonaty z Katarzyną z Mniszewa, miał dwóch synów – Jana i Andrzeja.
Jan, skarbnik warszawski, żonaty z Elżbietą z Nadarzyna, otrzymawszy Gołków, przybrał nazwisko Gołkowski. W 1505 roku sprzedaje - z prawem odkupu - dobra Gołków z Wolą Gołkowską i Kałami Stanisławowi Stańczykowi mieszczaninowi warszawskiemu. W 1526 roku syn Jana – Jakub odkupuje dobra od Stańczyka. Na przełomie XVI i XVII wieku dobra były w posiadaniu Krzysztofa Gołkowskiego, wojskiego warszawskiego i starosty ostrołęckiego. Po nim odziedziczył je jego syn Piotr Gołkowski. Ten 21 sierpnia 1634 roku donuje dobra Gołków, Wola Gołkowska i Kaleń Zygmuntowi Opackiemu, staroście piaseczyńskiemu i podkomorzemu warszawskiemu.
W pierwszej ćwierci XVIII wieku Gołków, Wola Gołkowska i Kały należały do Zygmunta Boratiniego h. własnego, syna Tytusa Liwiusza i Teresy Bronisławy Opackiej h. Prus (córki Zygmunta). Zygmunt ożeniony był z Marianną Piasecką. W 1722 roku sprzedał dobra Ludwice Marii z Morsztynów Bielińskiej, marszałkowej koronnej.
Na początku XIX wieku dobra należały do Tomasza Michała Dangla h. Dangiel i jego żony Zofii Anny Krause. Dangel urodził się w Pasewalk w 1742 roku. Około 1768 roku przyjechał do Warszawy, gdzie założył niewielki zakład. Dzięki pracowitości rozwinął go w wielką fabrykę powozów zatrudniającą prawie 300 osób. Zaliczała się ona do najsławniejszych w Europie. Sejm Czteroletni w uznaniu zasług nadał Tomaszowi szlachectwo i herb. W 1798 roku otrzymał także szlachectwo pruskie z baronią. Dangel dorobił się wielkiego majątku. W samej Warszawie miał kilka domów, posiadał również dobra Falenty, Raszyn i Gołków. Zmarł 21 lutego 1808 roku w Warszawie. Pochowany został na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie. Jego żona zmarła 8 września 1816 roku.
W chwili śmierci Tomasz pozostawił dwóch synów i siedem córek. Na skutek działów rodzinnych Wola Gołkowska z przyległościami w 1818 roku trafiły w ręce barona Tomasza Adama Dangla h. Dangiel, urodzonego w Warszawie 1 kwietnia 1791 roku. 6 lutego 1817 roku poślubił w Sobikowie hrabinę Krystynę Beatę de Salisch, córkę Karola kapitana wojsk pruskich i Krystyny Beaty Stencel. Tomasz był czynnym członkiem loży masońskiej Astrea. Zmarł we Wrocławiu w 1857 roku. Jego żona zmarła 9 maja 1883 roku.
W 1853 roku Wola Gołkowska wraz z Kałami zostały wyłączone z dóbr Gołków. 28 sierpnia 1854 roku nabył je za 28.181 rubli srebrem oraz 7 i pół kopiejek Teofil Konstanty Aleksander Moldenhawer h. wł., ówczesny dzierżawca dóbr Jeżewice, a późniejszy właściciel dóbr Faszczyce - siostrzeniec Tomasza Adama Dangla. Obszar majątku wynosił wtedy 62 włóki miary nowopolskiej 18 mórg i 81 prętów. 22 listopada 1842 roku w Warszawie poślubił Anielę Krzyżanowską h. Świnka, córkę Antoniego i Scholastyki z Węgrzynowiczów. Aniela zmarła 10 sierpnia 1852 roku, pochowana została na warszawskich Powązkach. Konstanty został w 1866 roku mianowany Sędzią Pokoju Okręgu Błońskiego. Zmarł 3 kwietnia 1880 roku w dobrach Grudów, które należały do jego córki Emili Sabiny Celińskiej. Miał wtedy 69 lat. Pochowany został na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
Kolejnym właścicielem - 16 czerwca 1856 roku - została Ludwika z Grabkowskich Szaniawska h. Jastrzębiec, wdowa po Antonim, właścicielka dóbr Ceteń i Werówka. Kwota transakcji wynosiła 47.224 rubli srebrnych i 35 kopiejek. W cenie zawierał się inwentarz żywy: 52 krowy dojne, 25 wołów roboczych, 8 sztuk młodzieży rogatej i 10 koni fornalskich oraz martwy: zboże, siano i bryczka. Jednak nie była w stanie zapłacić pełnej sumy i majątek zajął komornik z przeznaczeniem na licytację. Ludwika zmarła w Warszawie w 1891 roku. Z opisu folwarku dowiadujemy się, że stał w nim dwór murowany, parterowy z facjatą o trzech kominach i dachem krytym gontem. W parterze z frontu okien sześć i facjata o trzech oknach przed którymi balkon z galerią drewnianą. W szczycie od południa okien dwa, od tyłu okien trzy, w przystawce murowanej okien dwa i drzwi szklane. Do dworu przylegała murowana piwnica. W tyle dworu kuchnia murowana z cegły pod dachem z gontów, o jednym kominie. Za dworem rozciągał sie ogród fruktowy, żerdziami ogrodzony, w którym rosło 200 sztuk drzew. Naprzeciwko dworu, w dziedzińcu znajdowała się parterowa, murowana oficyna z dachem krytym dachówką karpiówką. Ponadto w folwarku znajdowały się murowane stajnie z wozowniami, stodoła z drzewa, murowana holendernia, dachówką kryta, kuźnia, chlew i chlewek drewniane, a także gołębnik na słupie drewnianym kryty gontem. Była również karczma drewniana z drewnianym zajazdem, którą dzierżawił Franciszek Niemkiewicz. Inwentarz żywy stanowiły: 24 woły robocze, 12 koni i 60 krów. Martwy zaś: dwie młóckarnie Evansa, sieczkarnia, 5 wozów parokonnych. W 1860 roku dobra Wola Gołkowska nadal obejmowały obszar 62 włók i 18 mórg. Zabudowania gospodarskie w Woli Gołkowskiej były masiv murowane, pod gontem i dachówką, na folwarku Kały zaś zabudowania drewniane pod gontem w dobrym stanie. Wtedy to na licytacji publicznej w drodze subhastacji w dniu 18 listopada nabył je Andrzej Wesołowski płacąc za nie 31.501 rubli srebrem. 5 maja 1862 roku odsprzedał je za 60.375 rubli srebrem Władysławowi Michałowi Chojnackiemu. Kontrakt obejmował również inwentarz żywy: 11 koni, 23 woły robocze, 33 krowy dojne, 1 buhaja, 398 owiec starych, 16 tryków, 271 jagniąt. W tym samym roku dobra Kały zostały odłączone od dóbr Wola Gołkowska. Po sprzedaży dóbr Wesołowski zamieszkał w Warszawie przy ulicy Twardej. Był także właścicielem nieruchomości przy ulicy Krochmalnej.
Władysław Chojnacki urodził się w Jankowicach jako syn Maksymiliana i Praksedy z Kamockich. Zanim stał się właścicielem Woli Gołkowskiej był dziedzicem Boskiej Woli (ob. gmina Stromiec). 14 lutego 1860 roku w Żelaznej (ob. gmina Skierniewice) wziął ślub z Eleonorą Turobojską h. Bończa, urodzoną w Jankowicach córką Mikołaja i Karoliny z Krapaczów, dziedziców dóbr Rzędków. Po sprzedaży Woli Gołkowskiej zamieszkał w dobrach Brzozowie w Okręgu Rawskim. W 1874 roku, już jako wdowiec poślubił w Warszawie Wandę Teresę Pinińską h. Jastrzębiec.
Kolejnym właścicielem - 20 czerwca 1866 roku - został Edward Adam Rozdajczer, zamieszkały w Warszawie przy ulicy Chmielnej. Edward urodził się 1 grudnia 1841 roku w Kościelcu (ob. gmina Mycielin). Jego rodzicami byli August (dziedzic Kościelca) i Aleksandra Łubieńska h. Pomian. Z przyczyny słabości zdrowia ochrzczono go po 16 dniach i tylko z wody i w domu prywatnym. Chrzest w kościele odbył się dopiero w dniu 13 czerwca 1855 roku, gdy miał już 14 lat. 25 czerwca 1868 roku wziął ślub w miejscowości Wolskie z Lucyną Józefą Gryżewską, córką Wiktora i Józefy z Cywińskich. Obszar dóbr w momencie zakupu wynosił 22 włóki, 13 morgów i 52 pręty, zaś ich cena - 33,658 rubli srebrem i 65 kopiejek. W marcu 1867 roku została utworzona nowa wieś Władysławów, która od tej chwili należała do dóbr Wola Gołkowska. W tym samym czasie na skutek dekretu O uwłaszczeniu włościan w Królestwie Polskim majątek uszczupli się o obszar 824 mórg i 12 prętów.
17 lipca 1870 roku Rozdajczer sprzedał Wolę Gołkowską za 34.308 rubli srebrem i 75 kopiejek Aleksandrze z Rudowskich Cieleckiej, żonie Józefa, zamieszkałej w Warszawie przy ulicy Chmielnej. Cielecka kontynuowała współpracę nawiązaną przez Rozdajczera z fabryką cukru w Józefowie, z którą został podpisany kontrakt na dostawę buraków.
W następnych latach dobra często zmieniały właścicieli. 9 maja 1875 roku nabył je za 39.210 rubli srebrem Karol Wendorf (właściciel dóbr Umień). Dobra obejmowały obszar 21 włók 23 mórg i 155 prętów. 26 lipca 1876 roku za 40.000 rubli srebrem sprzedał je Albertowi Klejfowi. Klejf był przemysłowcem warszawskim. Zanim kupił Wolę Gołkowską, był właścicielem Mazanowa (ob. gmina Józefów nad Wisłą). Dobra sprzedał jeszcze w tym samym roku (21 grudnia) roku Józefowi Szwarcenbergowi. Następnie, od 15 czerwca 1878 roku, były w rękach Karola Kurzyjamskiego. Nabył on je za sumę 51.550 rubli. Karol, syn Karola i Marianny z Paradowskich, 25 sierpnia 1856 roku wziął ślub w Łęczycy z Józefą Mętlewicz. Józefa zmarła 11 września 1878 roku w wieku 38 lat. W 1879 roku ożenił się po raz drugi. W Płocku poślubił Marię Ludwikę Duvé, córkę Piotra i Ludwiki z Charzewskich. Karol zmarł 8 stycznia 1883 roku w wieku 56 lat. Maria zmarła 31 marca 1900 roku. Wszyscy troje pochowani zostali na warszawskich Powązkach. Po śmierci Karola dobra odziedziczyła szóstka jego dzieci z pierwszego małżeństwa: Józefa Zenobia, Zofia, Aleksander, Helena, Sylwester i Mieczysław. Majątek został wystawiony na licytację w dniu 6 marca 1884 roku, na której nabył go za cenę 39.000 rubli Artur Ewaryst Ludwik Szaniawski h. Junosza, urodzony 26 października 1847 roku w Warszawie, syn Teofila i Marianny Molskiej. W 1874 roku poślubił w Warszawie Jadwigę Modestę Chmielowską h. Jastrzębiec, córkę Wojciecha i Józefy z Borzysławskich. Szaniawski "po chwili" (30 czerwca 1884 roku) sprzedał dobra Antoniemu Madalińskiemu, synowi Wojciecha.
19 czerwca 1886 roku od Madalińskiego folwark nabył za 57.000 rubli Bogdan Franciszek Tadeusz (de) Brockhusen, syn Zygmunta i Cecyli Gronau. Dwa lata wcześniej poślubił w Warszawie Marię Anielę Oranowską, córkę Jana i Leonidy Brześciańskiej. W 1887 roku folwark Wola Gołkowska zajmował obszar 651 mórg, w tym: grunty orne i ogrody 468 mórg, łąki 61 mórg, pastwiska 16 mórg, lasów 97 mórg i 9 mórg nieużytków. Znajdowało się w nim 5 budynków murowanych i 10 drewnianych.
28 czerwca 1889 roku właścicielami zostali, płacąc 60.000 rubli, małżonkowie - Teodor, syn Ignacego i Franciszka z Wiśniewskich, córka Michała - Jaskułowscy. Dwa lata później (2 lipca 1891 roku) nabył je Henryk Kotłubaj, syn Edwarda i Teodory Lemieszewskiej, żonaty z Ludwiką z domu Kotłubaj. Henryk był lekarzem weterynarii, hodowcą i pionierem sztucznego unasieniania zwierząt w Polsce. Był również prezesem warszawskiego Towarzystwa Weterynaryjnego, prezesem Towarzystwa Rybackiego, wydawcą i redaktorem Rolnika i hodowcy. Za majątek zapłacił 70.000 rubli. Kotłubaj zmarł w 1911 roku, w wieku 60 lat. Po jego śmierci majątek otrzymało w drodze spadku w dniu 13 lutego 1912 roku troje jego dzieci: Henrietta Helena Morawska (ur. w Warszawie w 1883 roku), Zygmunt oraz Janusz.
2 września 1913 roku właścicielem majątku Wola Gołkowska, płacąc 16.000 rubli, został Robert Niewiarowski, ożeniony z Stefanią Maszewską, urodzoną 2 stycznia 1874 roku w Warszawie, córką Adama Maszewskiego znakomitego pedagoga, poety i tłumacza i Walerii z Buchowskich h. Sas. Ślub odbył się w kościele w Nadarzynie. Majątek w dwudziestoleciu międzywojennym przeszedł na własność Stefana Kindlera, potomka osadników niemieckich.
W sierpniu 1944 roku dwór zostal zajęty przez dzieci z Domu ks. Boduena ewakuowane z oddziału Zakładu w Klarysewie. W dworze zostaly ulokowane dzieci starsze (5-6 letnie), młodsze ewakuowano do dworu w pobliskim Głoskowie. Personel medyczny i pomagające mu siostry szarytki zajęły zabudowania gospodarcze. Dzieci opuściły ostatecznie dwór pod koniec września 1945 roku.

Po II WŚ majatek został znacjonalizowany. Od lat 80-tych XX wieku znajduje się w rękach prywatnych.

Zespół architektoniczno-parkowy
Dwór wzniesiony w 2 połowie XVIII wieku. Przekształcony prawdopodobnie w 1843 roku, potem ponownie po II wojnie światowej. Parterowy, z piętrową częścią środkową, ryzalitowi wysuniętą. Murowany, tynkowany, częściowo boniowany. Od frontu nowszy ganek na dwóch kolumnach. Wokół dworu pozostałości parku krajobrazowego wraz z 2 stawami oraz dom ogrodnika z 1843 roku. Budynki stajni i czworaka, rozebrano w latach 80-tych XX wieku.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1866
  • Kurjer Warszawski 1860, 1880, 1883, 1911, 1913
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.4, Warszawa 1907
  • Ewa i Włodzimierz Bagieńscy, Drugie szkice z dziejów Piaseczna i okolic, Piaseczno 2008
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Adam Słomczyński, Dom ks. Boduena 1939-1945, Warszawa 1975
  • Dokument, w którym Piotr Gołkowski donuje dobra dziedziczne Gołkowo, Wola Gołkowska i Kaleń w ziemi warszawskiej Zygmuntowi Opackiemu, podkomorzemu warszawskiemu, Warszawa 21 VIII 1634 r. (www.repcyfr.pl)
  • Informacje uzyskane od Pana Bronisława Popkowicza
  • Adam Boniecki, Herbarz polski T.4, Warszawa 1901
  • Eugeniusz Szulc, Cmentarz Ewangelicko-Augsburski w Warszawie, Warszawa 1989
  • Waldemar Baraniewski, Tadeusz S. Jaroszewski, Klasycystyczny luksus, Gazeta Stołeczna nr 828

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, dom ogrodnika, park ze stawami
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego A - 1629
Data wpisu do rejestru zabytków 10.06.1997
Dostępność obiektu Niedostępny

Lokalizacja

05-503, Wola Gołkowska, Polska

Komentarze