Dwór Wola Gołkowska

Kategoria: Gmina Piaseczno


Właściciele i majątek
Pierwsza wzmianka o Woli Gołkowskiej pochodzi z 1468 roku. W 1476 roku Bolesław V nadał  Andrzejowi Karskiemu h. Jastrzębiec, sędziemu ziemskiemu płockiemu, przywilej prawa chełmińskiego na Gołkowo i dwie wsie zw. Wola. Żonaty z Katarzyną z Mniszewa, miał dwóch synów – Jana i Andrzeja.
Jan, skarbnik warszawski, żonaty z Elżbietą z Nadarzyna, otrzymawszy Gołków, przybrał nazwisko Gołkowski. W 1505 roku sprzedaje - z prawem odkupu - dobra Gołków z Wolą Gołkowską i Kałami Stanisławowi Stańczykowi mieszczaninowi warszawskiemu. W 1526 roku syn Jana – Jakub odkupuje dobra od Stańczyka. Na przełomie XVI i XVII wieku dobra były w posiadaniu Krzysztofa Gołkowskiego, wojskiego warszawskiego i starosty ostrołęckiego. Po nim odziedziczył je jego syn Piotr Gołkowski. Ten 21 sierpnia 1634 roku donuje dobra Gołków, Wola Gołkowska i Kaleń Zygmuntowi Opackiemu, staroście piaseczyńskiemu i podkomorzemu warszawskiemu.
W 1853 roku Wola Gołkowska wraz z Kałami zostały wyłączone z dóbr Gołków. Nabył je wtedy za 28181 rubli srebrem Teofil Konstanty Aleksander Moldenhawer h. wł., późniejszy właściciel dóbr Faszczyce, ożeniony z Anielą Krzyżanowską. Konstanty został w 1866 roku mianowany Sędzią Pokoju Okręgu Błońskiego. Zmarł 3 kwietnia 1880 roku w dobrach Grudów, które należały do jego córki Emili Sabiny Celińskiej. Miał wtedy 69 lat. Pochowany został na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
Kolejnym właścicielem w 1856 roku została Ludwika z Grabkowskich Szaniawska. Jednak nie była w stanie zapłacić pełnej sumy i majątek zajął komornik z przeznaczeniem na licytację. Z opisu folwarku dowiadujemy się, że stał w nim dwór z ogrodem, oficyna, stajnie z wozowniami i obora murowane oraz stodoła, kuźnia i chlewy drewniane, a także gołębnik na słupie drewnianym kryty gontem.

W 1860 roku dobra Wola Gołkowska obejmowały obszar 62 włók i 18 mórg. Zabudowania gospodarskie w Woli Gołkowskiej były masiv murowane, pod gontem i dachówką, na folwarku Kały zaś zabudowania drewniane pod gontem w dobrym stanie. Wtedy to na licytacji nabył je Andrzej Wesołowski. Dwa lata później odsprzedał je Władysławowi Chojnackiemu, który posiadał je do co najmniej 1866 roku. Kolejnym właścicielem został Adam Edward Rozdeiczer ożeniony w 1868 roku z Lucyną Józefą Gryżewską, który w 1870 roku sprzedał majątek Aleksandrze Cieleckiej.
W następnych latach dobra często zmieniały właścicieli. W 1875 roku nabył je Karol Wendorf, który rok później sprzedał je Albertowi Klejfowi. Ten sprzedał je w następnym roku Józefowi Szwarcenbergowi. Następnie, od 1878 roku, były w rękach Karola Kurzyjamskiego, żonatego z Józefą Mętlewicz, zmarłego 8 stycznia 1883 roku w wieku 56 lat. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
W 1884 roku Wola Gołkowska należała do Artura Szaniawskiego. W 1886 roku do Bogdana Brokhauzena. W 1887 roku folwark Wola Gołkowska zajmował obszar 651 mórg, w tym: grunty orne i ogrody 468 mórg, łąki 61 mórg, pastwiska 16 mórg, lasów 97 mórg i 9 mórg nieużytków. Znajdowało się w nim 5 budynków murowanych i 10 drewnianych.
W 1889 roku właścicielami byli małżonkowie Teodor i Franciszka Jaskułowscy. Dwa lata później nabył je Henryk Kotłubaj, lekarz weterynarii, hodowca i pionier sztucznego unasieniania zwierząt w Polsce. Był również prezesem warszawskiego Towarzystwa Weterynaryjnego, prezesem Towarzystwa Rybackiego, wydawcą i redaktorem Rolnika i hodowcy. Kotłubaj zmarł w 1911 roku, w wieku 60 lat.

W 1913 roku właścicielem majątku Wola Gołkowska był Robert Niewiarowski, ożeniony z Stefanią Maszewską, córką Adama Maszewskiego znakomitego pedagoga, poety i tłumacza. Ślub odbył się w kościele w Nadarzynie. Majątek w dwudziestoleciu międzywojennym przeszedł na własność Stefana Kindlera, potomka osadników niemieckich.
W sierpniu 1944 roku dwór zostal zajęty przez dzieci z Domu ks. Boduena ewakuowane z oddziału Zakładu w Klarysewie. W dworze zostaly ulokowane dzieci starsze (5-6 letnie), młodsze ewakuowano do dworu w pobliskim Głoskowie. Personel medyczny i pomagające mu siostry szarytki zajęły zabudowania gospodarcze. Dzieci opuściły ostatecznie dwór pod koniec września 1945 roku.

Po II WŚ majatek został znacjonalizowany. Od lat 80-tych XX wieku znajduje się w rękach prywatnych.

Zespół architektoniczno-parkowy
Dwór wzniesiony w 2 połowie XVIII wieku. Przekształcony prawdopodobnie w 1843 roku, potem ponownie po II wojnie światowej. Parterowy, z piętrową częścią środkową, ryzalitowi wysuniętą. Murowany, tynkowany, częściowo boniowany. Od frontu nowszy ganek na dwóch kolumnach. Wokół dworu pozostałości parku krajobrazowego wraz z 2 stawami oraz dom ogrodnika z 1843 roku. Budynki stajni i czworaka, rozebrano w latach 80-tych XX wieku.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1866
  • Kurjer Warszawski 1860, 1880, 1883, 1911, 1913
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.4, Warszawa 1907
  • Ewa i Włodzimierz Bagieńscy, Drugie szkice z dziejów Piaseczna i okolic, Piaseczno 2008
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Adam Słomczyński, Dom ks. Boduena 1939-1945, Warszawa 1975
  • Dokument, w którym Piotr Gołkowski donuje dobra dziedziczne Gołkowo, Wola Gołkowska i Kaleń w ziemi warszawskiej Zygmuntowi Opackiemu, podkomorzemu warszawskiemu, Warszawa 21 VIII 1634 r. (www.repcyfr.pl)
  • Informacje uzyskane od Pana Bronisława Popkowicza
  • Waldemar Baraniewski, Tadeusz S. Jaroszewski, Klasycystyczny luksus, Gazeta Stołeczna nr 828

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, dom ogrodnika, park ze stawami
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego A - 1629
Data wpisu do rejestru zabytków 10.06.1997
Dostępność obiektu Niedostępny

Lokalizacja

05-503, Wola Gołkowska, Polska

Komentarze