4.50 (4 głosów)

Ocena

ocena
4.50

Dwór Drozdy

Kategoria: Gmina Tarczyn


Właściciele i majątek
Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana jest w 1406 roku, gdy Wojciech, biskup poznański przeznaczył dochody w Drozdach dla kościoła parafialnego w Tarczynie na utrzymanie wikariusza wieczystego, ustanowionego w zastępstwie prepozyta kapituły warszawskiej. W 1415 jako właściciel wymieniany jest Janusz z Drozdów. W 1427 roku następuje dział między Januszem z Manów i Mikołajem z Jeżewic, wskutek którego Drozdy i część Jeżewic leżącą ku Drozdom otrzymał Mikołaj.
Z 1485 roku pochodzi wzmianka o tym, iż książę Bolesław V zwalnia od płacenia kar sądowych Jana z Jeżewic i Drozdów. W tym samym roku książę zmniejszył czynsz książęcy z Drozdów i Jeżewic do 6 groszy. W 1517 roku Jan z Jeżewic, chorąży zakroczymski sprzedał z prawem odkupu czynsz roczny 4 grzywny groszy w półgroszkach z Jeżewic, Drozd i Kruszewia za 40 kóp groszy w półgroszkach Stanisławowi Dąbrówce, podpiskowi zakroczymskiemu, altaryście na ołtarz patronatu szlachetnego Wojciecha Wysokińskiego w kościele w Czersku. W 1519 roku ten sam Jan z Jeżewic sprzedał z prawem odkupu czynsz roczny 5 grzywien groszy w półgroszkach z Jeżewic, Drozd i Kruszewia za 50 kóp groszy w półgroszkach Mikołajowi z Mirowic, dziekanowi płockiemu, prepozytowi kapituły warszawskiej. W 1543 roku dziedzicem Drozdów był Rafał Jeżewski, drugi syn Jana z Jeżewic. Rafał pełnił funkcję podsędka warszawskiego. Był mężem Katarzyny z Rudna, córki Jakuba, z którą miał córkę Annę.
W pierwszej połowie XVII wieku Drozdy i Nosy należały do Kazimierza Bielskiego h. Prawdzic, syna Stanisława i Zofii Szczuki. Kazimierz był regentem grodzkim lubelskim, pisarzem grodzkim lubelskim (1688), cześnikiem łomżyńskim (1693), warszawskim (1694) i łukowskim (1718), w końcu  podczaszym łukowskim (1720).  Był dwukrotnie żonaty:  z Katarzyną Michowską, z którą miał syna Jana oraz z wdową Konstancją z Brodowskich h. Łada. Po śmierci Kazimierza to właśnie Jan stał się właścicielem Drozdów i Nosów. 8 maja 1734 roku Jan poślubił w Tarczynie Franciszkę Zaleską, córkę Józefa i Elżbiety z Rostkowskich, z którą miał co najmniej pięcioro dzieci: Grzegorza Stanisława, Zofię Katarzynę, Joannę, Floriana Jana i Felicjana Pawła. W 1739 roku Jan był również właścicielem części Załusk w ziemi wiskiej. Zmarł przed 1748 rokiem.
W 1793 roku dobra Drozdy z częścią Cisówka na Jezierzanach były podzielone na dwie części. Jedną z nich posiadała Joanna z Bielskich Jezierska, żona Szymona Stanisława z Gołąbków, subdelegata grodzkiego lubelskiego. Drugą zaś Józef Mikołaj Michał Franciszek Łastowiecki h. Larysza. Józef urodził się w 1772 roku. Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Aniela Brodowska, z którą miał syna Klemensa Antoniego Józefa Jana. Z drugą żoną - Teklą Borowską miał synów: Maksymiliana i Jana Jakuba oraz córkę Józefę.
Joanna z Bielskich h. Prawdzic była córką Jana, podczaszego łukowskiego i Franciszki Zaleskiej. W 1792 roku została  wprowadzona do Nosowa. Wraz ze swym mężem Szymonem mieli co najmniej trzech synów: Michała, Konstantego i Walentego. Joanna zmarła jako wdowa w Drozdach 11 kwietnia 1817 roku mając 83 lata.
Dnia 11 czerwca 1793 roku część Joanny Jezierskiej nabył jej syn - Konstanty z Gołąbków Jezierski. Część majątku należącą do Łastowieckiego Konstanty nabył kilka miesięcy później - 22 sierpnia, wchodząc w posiadanie całości dóbr Drozdy.
Konstanty pełnił funkcje prezesa rady województwa mazowieckiego, sędziego pokoju powiatu i miasta Warszawy Wydziału II, członka dozoru szkół wojewódzkich. Był również posłem na sejm. 24 czerwca 1829 roku wydzierżawił Drozdy wraz z młynem wodnym na 3 lata Józefowi Pieczkowskiemu. Kontrakt dzierżawy zobowiązywał Pieczkowskiego do pokrycia dworu nowym gontem, położenia podłóg, wstawienia okien, a także wyrestaurowania zdezelowanej stodoły w pierwszym roku dzierżawy. W latach następnych miał wybudować wozownię, stajnię i spichlerz. W tych latach Konstanty był również właścicielem dóbr Suchodół, w których mieszkał. Zmarł 27 grudnia 1831 roku w wieku 66 lat. Pochowany został w kościele w Rembertowie.

22 maja 1830 roku dobra Drozdy nabył za 75.000 złotych Zygmunt Herrisch, liwerant i negocjator, dziedzic dóbr Nosy. Pochodził on z austriackiego miasta Loschitz. Był synem Salomona (Mateusza) i Rebeki z Ehrenfestów. 2 października 1817 roku poślubił w Warszawie Johannę Neumark, urodzoną w Nowym Mieście, córkę Salomona Samsona i Brauny z Dawidowiczów. Para nie miała dzieci. Joanna była współdziedziczką dóbr Turska oraz wieczystą posiadaczką dóbr Komorniki. Wkrótce po zakupie Drozdów Zygmunt zmarł, przeżywszy zaledwie 41 lat. Stało się to 5 sierpnia 1830 roku w Warszawie. Być może miała na to wpływ upadłość finansowa Herrischa ogłoszona w lipcu 1830 roku. Kilkanaście dni po śmierci inwentarz z majątku Komorniki, składający się z koni, wołów, krów, owiec, siana i zboża został sprzedany na licytacji publicznej na poczet spłaty długów. Jego żona zmarła w Komornikach 5 czerwca 1837 roku, w wieku 49 lat.
Po śmierci Herrischa dobra zostały wystawione na licytację publiczną. Nabył je 10 stycznia 1833 roku za kwotę 60.000 złotych Jan Nepomucen Łastowiecki h. Larysza. Jan Nepomucen urodził się w 1794 roku. W 1828 roku w Warszawie poślubił wdowę Ludwikę z Orłowskich (jej pierwszym mężem był Aleksander Duparg, podsekretarz w Komisji Rządowej Wojny, zmarły w 1824 roku). Ludwika urodziła się 25 sierpnia 1807 roku w Warszawie, jako córka Joachima i Barbary. Para doczekała się dziesięciorga dzieci: Kornelii (ur. 31 marca 1834 roku w Warszawie), Józefy Antoniny (ur. 6 września 1835 roku w Warszawie), bliźniąt - Lucyny Ludwiki (ur. 29 czerwca 1837 roku w Warszawie) i Pauliny (ur. 29 czerwca 1837 roku w Warszawie, zm. 34 marca 1898 roku), Kazimierza (ur. 4 marca 1839 roku w Drozdach, zm. 9 sierpnia 1839 roku w Drozdach), Henryka (ur. 5 lipca 1841 roku w Warszawie), Jana Nepomucena Władysława (ur. 16 maja 1842 roku w Drozdach, zm. 12 września 1887 roku w Warszawie), Stefana Władysława (ur. w Warszawie), Marii Sabiny i Ludwika.
Jan Nepomucen Łastowiecki pełnił funkcję patrona przy Trybunale Cywilnym Województwa Mazowieckiego. W 1827 roku otrzymał nominację na adwokata przy Sądzie Apelacyjnym. W 1850 roku był obrońcą przy Warszawskich Departamentach Rządzącego Senatu. W 1845 roku jego gospodarstwo opierało się na hodowli owiec.
12 października 1855 roku zmarła, w wieku 51 lat, w Warszawie żona Jana Nepomucena - Ludwika. Pochowana została w katakumbach na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Jan zmarł 23 maja 1878 roku. Pochowany został na Powązkach.
16 czerwca 1861 roku nowym właścicielem majątku został Konstanty Richter. Za dobra zapłacił sumę 15.100 rubli srebrem. Konstanty Richter (pisany czasem Rychter) przed zakupem Drozdów był właścicielem dóbr Nadolna w okręgu brzezińskim. Po upływie niespełna roku od zakupu - 1 czerwca 1862 roku - sprzedał Drozdy Janowi Apolinaremu Milkowskiemu. Suma transakcji wyniosła 21.000 rubli srebrem. Rozległość dóbr liczyła 17 włók i 15 morgów.
Milkowski zanim nabył Drozdy mieszkał w Starokrzepicach (ob. powiat kłobucki). W 1855 roku poślubił na Jasnej Górze Bronisławę Dąbrowską, z którą miał syna Bolesława Ludwika (ur. 14 lipca 1863 roku w Drozdach). Przed nabyciem majątku Drozdy był dzierżawcą dóbr rządowych. 20 listopada 1868 roku Drozdy zostały zajęte przez komornika. Milkowski swoje kłopoty tłumaczył brakiem odpowiedniego kapitału obrotowego, przy zmianie stosunków włościańskich. Po sprzedaży dóbr (1870) przez dwa lata administrował nieodległym majątkiem Michrów, należącym do Sosnowskiego. Następnie wyjechał do Cesarstwa Rosyjskiego, gdzie zarządzał majątkami położonymi w guberni riazańskiej, należącymi do Koszelewa - dyrektora Komisji Skarbu w Królestwie. W 1874 roku powrócił do kraju. W 1877 roku mieszkał w Piotrkowie, gdzie prowadził kancelarię adwokacką specjalizującą się w sprawach włościańskich. Prowadził też sprawy kasacyjne w czasowej komisji włościańskiej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Petersburgu. Był również obrońcą w Prokuratorii Generalnej. Zmarł w Piotrkowie 17 listopada 1898 roku w wieku 69 lat. Pochowany został na tamtejszym cmentarzu.
6 czerwca 1870 roku majątek Drozdy z karczmą we wsi włościańskiej Marjanka nabył Franciszek Brenert. Zapłacił za niego 23.108 rubli i 95 kopiejek. Majątek obejmował wówczas obszar 15 włók 12 mórg i 54 prętów. Jego inwentarz stanowiły: byk, 20 krów, 11 cieląt, 9 sztuk jałowizny, 18 koni, 3 źrebaki, 2 świnie, młocarnia, sieczkarnia, młynek do zboża, 2 wozy na żelaznych osiach i 5 na drewnianych, 8 pługów, magiel do bielizny, 4 pary sań, 2 bryczki do jazdy. Dwór w tym czasie był drewniany, o jednym kominie, słomą kryty. Obok niego stała oficynka murowana o jednym kominie blaszanym, gontami kryta oraz dom murowany, słomą poszyty, w szczycie którego znajdowały się dwie facjatki mieszkalne. Na folwark składały się: kurniki drewniane, spichrz i wozownia z drzewa, słomą poszyte, murowana owczarnia połączona ze stajnią, obora, dwie stodoły, trzy szopy, gołębnik. Przed gumnami znajdował się dziedziniec niebrukowany. Drugi dziedziniec znajdował się między dworem a ogrodem. Ogród był owocowo-warzywny. Rosło w nim 160 sztuk drzew owocowych oraz 40 sztuk krzewów. W majątku znajdował się również drewniany młyn wodny, przy którym znajdował się dom z kamienia i cegły oraz stodółka. Młyn dzierżawiony był przez Walentego Fornalskiego. We wsi Marjanka znajdowała się karczma z kuźnią oraz chlewy. Karczmarzem w tamtym czasie był Walenty Orłowski.
Franciszek Brenert h. Wyssogota urodził się października 1831 roku w Warszawie, jako syn Antoniego i Joanny Korcen. Był aptekarzem warszawskim. Półtora roku po zakupie Drozdów Franciszek sprzedał je. Być może wpływ na to miała ciężka choroba. Zmarł młodo, w wieku 41 lat, kilka miesięcy po sprzedaży majątku (w 1872 roku). Pochowany został na warszawskich Powązkach.
4 grudnia 1871 roku Drozdy nabył za sumę 22.000 rubli srebrem Juliusz Jaeger. Był on żonaty z Józefiną z Granzowów, córką Anieli. Zmarł po ciężkiej chorobie 15 lutego 1886 roku w wieku 39 lat. Józefina zmarła 17 listopada 1934 roku w wieku 83 lat. Oboje pochowani zostali na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.
25 września 1875 roku Drozdy od Jaegera nabyła Ludwika z Borków, primo voto Kroll, secundo voto Łazucka, tertio voto Gierymska. Za dobra zapłaciła sumę 30.000 rubli srebrem.
Ludwika Anna Bork (Borg) urodziła się w Płocku, jako córka Jana i Ludwiki z Knińskich. Była wyznania ewangelickiego. Jej pierwszym mężem był Fryderyk Kroll, z którym rozwiodła się 16 października 1835 roku. Po raz drugi wyszła za mąż 25 lutego 1843 roku. Jej mężem został Piotr Józef Łazucki, urodzony w Warszawie 11 lutego 1812 roku, katolik, majster siodlarski, syn kupca Józefa Grzegorza i Franciszki z Sommerów. Ślub odbył się w Warszawie. Para doczekała się syna - Augusta Bartłomieja Ludwika, urodzonego w Warszawie 24 lutego 1849 roku. W momencie zakupu Drozdów Ludwika Łazucka była już wdową. W 1876 roku była żoną Andrzeja Gierymskiego. W tym też roku (27 czerwca) przepisała majątek na swojego syna, zachowując prawo do dożywotniego użytkowania całych dóbr. Zarząd nad majątkiem na czas dożywocia pozostał przy Ludwice. Ludwika Gierymska zmarła w Warszawie 1 maja 1888 roku.
W 1885 roku łączna rozległość dóbr wynosiła 462 morgi i 54 pręty z czego m.in. 4 morgi stanowiły ogrody, 371 mórg grunty orne, 44 łąki, 16 lasy, a 4 wody. W sierpniu 1886 roku w folwarku wybuchł duży pożar. Jego ofiarą padło 19 koni, 35 sztuk bydła i 40 owiec. Zgorzały również budynki gospodarskie. W pożarze zginął również 60-letni pastuch Orzechowski, którego zwęglone zwłoki znaleziono w gruzach.
Po śmierci matki majątkiem oficjalnie zaczął zarządzać August. 7 kwietnia 1873 roku poślubił on Eugenię Wendorff h. Wierzba, urodzoną w Warszawie, córkę Feliksa i Józefy Oknińskiej. Ślub odbył się w Warszawie. Para prawdopodobnie nie miała dzieci. Adoptowała jednak Leona Bigoszyńskiego.
W 1897 roku August Łazucki pełnił funkcję pisarza hipotecznego w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim. W tymże to roku został nagrodzony przez Cesarza za urządzenie hipoteczne majątku cesarskiego Ostrowy (Kłobuck). Nagrodą był wysokiej wartości pierścień z brylantem. W 1898 roku Łazucki pełnił funkcję wiceprezesa Piotrkowskiego Towarzystwa Cyklistów. Mimo, iż na co dzień mieszkał w Piotrkowie, Łazucki mocno przyczynił się do rozwoju majątku. W 1894 roku przyłączył do dóbr las nazywany Kącik lit. A o obszarze 139 morgów i 299 prętów. W 1898 roku założył hodowlę ryb na 300 morgach oraz cegielnię. W 1900 roku gazety rozpisywały się o prześlicznym parku, do którego przyjeżdżali warszawiacy urządzający wycieczki rozrywkowe po okolicach podmiejskich. W parku tym, w jego najpiękniejszym miejscu, zasadzono w 1898 roku jesion, na pamiątkę setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. W 1904 roku wybudowano młyn wodny walcowy.
Majątku nie omijały też klęski. W 1899 roku grad zniszczył zboże na polach, a trwająca 3 godziny nawałnica przerwała groble na stawach niszcząc, niedawno założoną kosztem kilku tysięcy rubli, hodowlę karpi.
Poza pracą w sądzie August Łazucki miał również swoje hobby - astronomię. Jako astronom-amator oraz członek-korespondent Towarzystwa Astronomicznego w Paryżu i Brukseli, propagował tę dziedzinę nauki podczas odczytów prowincjonalnych. W 1903 roku odbył serię odczytów ilustrowanych 200 obrazami niknącemi, stałemi i ruchomymi w Piotrkowie, z których dochód przeznaczył na Towarzystwo Dobroczynności. W 1904 roku ze swymi odczytami wystąpił w warszawskiej Filharmonii. August Łazucki zmarł w Piotrkowie 12 lipca 1905 roku, w wieku 56 lat. Jego żona zmarła 23 stycznia 1920 roku. Oboje pochowani zostali na warszawskich Powązkach.
Po trwającym ponad rok postępowaniu spadkowym - 5 września 1906 roku właścicielem dóbr Drozdy został adoptowany syn Augusta i Eugenii - Leon Bigoszyński-Łazucki. Leon urodził się 25 października 1881 roku jako syn Kasjana i Emilii Boryś. W 1906 roku ukończył Akademię Rolniczą w Dublanach. 21 maja 1909 roku w Tarczynie poślubił Eugenię Szyłkiewicz, córkę Kazimierza i Aleksandry z Degintyszów. Para doczekała się co najmniej jednej córki - Hanny (ur. w 1913 roku w Drozdach, zm. 1 lutego 1987 roku). Eugenia w 1919 roku była właścicielką dóbr Henryków.
W 1911 roku wskutek dobrowolnego układu z włościanami za zrzeczenie się przysługujących serwitutów Bigoszyński-Łazucki zapisał włościanom grunt o obszarze 5 dziesięcin i 1397 sążni. Po tym uszczupleniu obszar majątku wynosił 580 mórg i 145 prętów.
W 1922 roku majątek mógł pochwalić się lokomobilą firmy Lanz. W 1923 roku na sprzedaż wystawione zostało wewnętrzne urządzenie młyna. W 1925 roku na wydzierżawienie czekał 25-morgowy sad owocowy. W 1929 roku oberwanie chmury nad majątkiem spowodowało przerwanie wszystkich grobli i stawideł, a tym samym zniszczenie 13 stawów rybnych.
28 kwietnia 1933 roku Leon Bigoszyński-Łazucki sprzedał Spółce Przemysłowo-Rolniczej Drozdy Sp. z o.o. 231,94 hektarów ze swego majątku Drozdy, a także część należących do niego dóbr Komorniki, osady Borkowszczyzny, osadę młynarską i dobra Świętochów. Łączna cena sprzedanych gruntów wyniosła 300.000 złotych. Po sprzedaży dobra Drozdy zajmowały obszar 93,56 hektarów. W latach 1934-36 z majątku wydzielono kilkanaście kolonii. W 1934 roku Bigoszyński-Łazucki posiadał jedynie 41,34 hektara majątku. Był ostatnim właścicielem przed wybuchem II WŚ. Leon zmarł w Warszawie 12 marca 1962 roku, jego żona, Eugenia 1 czerwca 1970 roku. Oboje pochowani zostali na warszawskich Powązkach.

Po II WŚ w majątku powstało Państwowe Gospodarstwo Rybne Drozdy. Obecnie w części dworu znajdują się mieszkania komunalne. Druga część jest opuszczona.

Zespół architektoniczno-parkowy
Obecny dwór w Drozdach został wybudowany pod koniec XIX wieku dla rodziny Łazuckich. W latach późniejszych był kilkakrotnie przebudowywany, wskutek czego zatracił swe cechy stylowe. Murowany z cegły i otynkowany. Bryła składa się z dwóch części: parterowej i piętrowej. W obu częściach znajduje się poddasze nakryte dachem dwu- i czterospadowym, krytym blachą. W elewacji bocznej znajduje się czterokolumnowy portyk wspierający balkon na wysokości piętra. W części piętrowej, na wysokości parteru, zdobiony boniowaniem pasowym. Na terenie dawnego parku dworskiego rośnie pomnik przyrody - buk pospolity. Nieopodal dworu znajduje się kapliczka wystawiona przez Augusta Łazuckiego w 1898 roku.


© Jacek Szyszko 2019


Więcej zdjęć w Galerii


Źródła:

  • Kurjer Warszawski 1826, 1827, 1830, 1832, 1837, 1845, 1855, 1867, 1872, 1886, 1898, 1900, 1902, 1903, 1904, 1905, 1922, 1923, 1925, 1934
  • Gazeta Polska 1827, 1877, 1903
  • Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznanskiego 1832
  • Dziennik Powszechny 1833
  • Dziennik Urzędowy Gubernii Radomskiej 1848
  • Kurjer Codzienny 1868, 1886, 1899
  • Dziennik Warszawski 1869
  • Wiek 1875, 1878, 1903
  • Słowo 1897, 1905
  • Tydzień 1898
  • Gazeta Świąteczna 1899
  • Gazeta Kaliska Informacyjno-Anonsowa 1900
  • Głos 1900
  • Tygodnik Rolniczy 1906
  • Zorza 1929
  • Adam Boniecki, Herbarz Polski, Warszawa
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park, rządcówka, budynki gospodarcze
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Mieszkania
Rejestr zabytków Brak
Gminna ewidencja zabytków Dwór, park
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Spacerowa 8, 05-555, Drozdy, Polska

Komentarze