5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Krysk

Kategoria: Gmina Naruszewo


Właściciele i majątek
Krysk to gniazdo rodowe rodziny Kryskich, po raz pierwszy wzmiankowane w 1388 roku. Od 1449 roku na skutek działu dóbr pomiędzy braćmi - Ninogniewem Kryskim h. Prawdzic oraz Pawłem - Krysk znalazł się w rękach Ninogniewa, chorążego zakroczymskiego, podsędka płockiego, wojewody płockiego. Następnie należał kolejno do Ninogniewa II (kasztelana wiskiego, wojewody płockiego) i Jana Kryskich. W 1536 roku nastąpił podział dóbr między trzech braci, synów Jana: Jakuba, Jerzego oraz Stanisława. Krysk wraz z Olszynami przypadły Jakubowi – podczaszemu zakroczymskiemu. Następnie poprzez związki małżeńskie majątek przeszedł w ręce Nakwaskich. Prawdopodobnie stało się to za sprawą małżeństwa Wojciecha Nakwaskiego, wojskiego, a następnie cześnika wyszogrodzkiego z Barbarą Kryską. Kolejnymi właścicielami byli: syn Wojciecha – Jan, następnie syn Jana – Hieronim. Po Hieronimie dziedzicem dóbr Krysk został jeden z jego czterech synów – Józef, z stolnika chorąży wyszogrodzki, starosta ciechanowski, podkomorzy wyszogrodzki, kasztelan rawski. Trzykrotnie żonaty – z Magdaleną Płochocką, Magdaleną Jelec oraz Eleonorą Potocką. Z tą pierwszą posiadał córkę – Salomeę Nakwaską. Poprzez małżeństwo Salomei z Maciejem Sołtykiem, kasztelanem warszawskim, w 1771 roku Krysk przeszedł w ręce Sołtyków. Maciej Sołtyk zmarł 2 stycznia 1780 roku w Krysku i tam został pochowany. Salomea zmarła w dwa lata wcześniej, również w Krysku.

W latach 20-tych XIX wieku dobra Krysk i Drochowo były w posiadaniu Franciszka Małowieskiego h. Gozdawa (sędziego pokoju w Płocku), a po jego śmierci 15 kwietnia 1825 roku do syna - Michała Małowieskiego, Radcy Komitetu w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim Guberni Płockiej (do co najmniej 1854 r.). Michał Małowieski zmarł 11 lipca 1883 roku w Dreźnie, gdzie spędził ostatnie 20 lat swojego życia. Przeżył 88 lat.

W 1858 roku właścicielem dóbr Krysk był już Leon Kozłowski, sędzia gminny. W 1861 roku założył on ochronkę dla dzieci włościan, opłacając też nauczyciela. Żona dziedzica Kryska ufundowała nową ambonę w miejscowym kościele.

W 1880 roku Krysk należał do Kazimierza Karczewskiego. Trzy lata później folwark wraz z wsiami Krysk i Drogowo liczył 745 mórg, w tym: 559 mórg gruntów ornych i ogrodów, 125 mórg łąk, 1 morgę pastwisk, 20 mórg lasu i 40 mórg nieużytków i placów. Znajdowało się w nim 18 budynków murowanych i 30 drewnianych.

W 1893 roku dobra należały do Henryka Kadłubowskiego. Były w jego posiadaniu co najmniej do 1903 roku.

Kolejnym właścicielem, od co najmniej 1917 roku był Adolf Pomian-Racięcki. Majątek w 1926 roku liczył 466 hektary. Adolf zmarł 16 października 1933 roku, przeżywszy 72 lata. Pochowany został na miejscowym cmentarzu. Majątek w 1928 roku należał już do jego syna Wiesława.

W latach trzydziestych majątek należał do rodziny Dąbrowskich i pozostawał w ich rękach do 1940 roku, kiedy to zostali wysiedleni. W okresie okupacji dwór pozostawał zajęty przez Niemców.

27 sierpnia 1945 roku we dworze rozpoczęła swoją działalność szkoła podstawowa.


Zespół architektoniczno-parkowy
Budynek dworu został wybudowany prawdopodobnie w końcu XVIII wieku. Drewniany i otynkowany, posadowiony na ceglanej podmurówce. Parterowy, na planie wydłużonego prostokąta, nakryty dachem czterospadowym. Od frontu drewniana trójosiowa sionka poprzedzająca wejście, zwieńczona trójkątnym szczytem.
Na terenie parku dworskiego znajdują się pomniki przyrody - dąb szypułkowy oraz jesion wyniosły.

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1826, 1832, 1893
  • Kurjer Warszawski 1852, 1854, 1858, 1883, 1933
  • Czytelnia Niedzielna 1861
  • Wiek 1878
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T.4, Warszawa 1883
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Adressbuch für Industrie, Handel und Landwirtschaft, Berlin 1917
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa 1926, 1928
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.8 i T.12, Warszawa 1911 i 1915
  • Barbara Sas, Genealogia Feliksa v. Szczęsnego Kryskiego, kanclerza wielkiego koronnego, Rocznik Mazowiecki 24 2012
  • Jakub Chojnacki, Wojewodowie płoccy od XII wieku do 1793 roku, Notatki Płockie 20/4-83 1975
  • Rejestr pomników przyrody stanowionych przez Wojewodę Mazowieckiego
  • Informacje uzyskane od Pana Adama Pszczółkowskiego
  • www.ipsb.nina.gov.pl
  • www.spkrysk.naruszewo.pl

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park
Stan zachowania Zniszczony
Zastosowanie Funkcje mieszkalne
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego park A - 180
Data wpisu do rejestru zabytków 01.03.1976
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Krysk 28, 09-152, Krysk, Polska

Komentarze