5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Zdunowo

Kategoria: Gmina Załuski


Właściciele i majątek
Pierwsze wzmianki o Zdunowie pochodzą z 1398 roku. Należało ono wtedy do Przybysława ze Zdunowa. W 1409 roku Zdunowo należało do Sylama ze Zdunowa, kuchmistrza książęcego, następnie podsędka ciechanowskiego (1416). W 1425 roku Sylam, już jako sędzia wyszogrodzki, sprzedał swój dział w Zdunowie Janowi z Orłowa za 50 kop i 5 groszy.
W drugiej połowie XV wieku część Zdunowa należała do Jakuba Łyczkowskiego h. Trzaska, ożenionego z Katarzyną Kinicką. Jakub pełnił funkcję starosty zakroczymskiego (1478-80), a także cześnika zakroczymskiego (1494). W swym testamencie z 25 lutego 1494 roku Zdunowo, Naborowo, Dłutowo i Naborowiec zapisał swej żonie na utrzymanie siebie i synów młodszych.

W drugiej połowie XVIII wieku Zdunowo należało do nieznanego z imienia Zembrzuskiego. W 1782 roku dobra od Zembrzuskiego nabył Tadeusz Czerski h. Rawicz. Tadeusz prawdopodobnie urodził się w 1743 roku. Był synem Wawrzyńca i Katarzyny Krzyżanowskiej. Swą karierę związał z wojskiem. W 1780 roku był porucznikiem kawalerii narodowej, w roku następnym otrzymał stopień pułkownika wojsk koronnych. W 1779 roku wykupił od Woronieckiego starostwo dźwinogrodzkie, które w 1783 roku odstąpił Potockiemu.
Na przełomie XVIII i XIX wieku był właścicielem Borek i Woli Osowińskiej w powiecie radzyńskim. W Borkach rozpoczął budowę klasycystycznego dworu, którą ukończył już po jego śmierci syn - Ferdynand.
W 1769 roku Tadeusz Czerski poślubił w Warszawie Agnieszkę Jaźwińską. Parze urodziło się troje dzieci: Ferdynand (zm. 20 października 1839 roku w Borkach), Marianna Elżbieta (zm. 18 kwietnia 1839 roku w Starej Wsi) i Filipina Katarzyna (ur. 30 kwietnia 1792 roku w Warszawie).
W 1813 roku w Borkach Tadeusz Czerski sporządził testament, w którym podzielił swój majątek między troje dzieci. Ferdynand otrzymał rodowe Borki, Sitno, Ossówno i dwie części we wsi Przytoczno, Mariannie przypadł folwark Tchórzewek i część we Wrzosowie, Filipina otrzymała Wolę Ossowińską i część we wsi Oszczepalin. Tadeusz Czerski zmarł w 1815 roku w Borkach.

W 1791 roku Tadeusz Czerski sprzedał Zdunowo wraz z Załuskami i Gostolinem Ludwikowi Felicjanowi (Feliksowi) Golańskiemu h. Jastrzębiec, synowi Łukasza (pisarza grodzkiego wałeckiego) i Adaminy Grabowskiej.
Ludwik Golański był podkomorzym Stanisława Augusta. Poślubił Teklę Okęcką, z którą miał syna Stefana. Ludwik zmarł w Gostolinie 26 marca 1831 roku, przeżywszy 80 lat.
Kilka lat przed śmiercią (co najmniej w 1825 roku) przekazał Zdunowo i Załuski swojemu synowi Stefanowi.

Stefan Golański urodził się 3 września 1795 roku w parafii Kamienica. 11 lutego 1823 roku poślubił w Kraszewie Mariannę Ojrzeńską, córkę Piotra (posesora dzierżawnego Ojrzenia) i Franciszki Tańskiej. Parze urodziło się co najmniej siedmioro dzieci: Waleria (ur. 8 listopada 1823 roku w Załuskach), Teofil Piotr (ur. 14 grudnia 1824 roku w Załuskach, zm. 18 lipca 1827 roku w Załuskach), Leopold Stefan (ur. 2 grudnia 1825 roku w Załuskach, zm. 6 czerwca 1826 roku w Załuskach), Adolf Jan Nepomucen (ur. 23 maja 1827 roku w Załuskach), Kwiryn (ur. 29 marca 1829 roku w Załuskach), Tekla (ur. 11 sierpnia 1831 roku w Zdunowie), Stefania Józefa (ur. 27 października 1834 roku w Zdunowie, zm. 25 kwietnia 1836 roku w Zdunowie).
Stefan Golański co najmniej w latach 1825-30 mieszkał w swym dworze w Załuskach. Być może w latach następnych przeniósł się do Zdunowa, gdyż dwoje jego dzieci urodziło się w Zdunowie (w 1831 i w 1834 roku).
Od 1820 roku w prasie co kilka lat pojawiały się ogłoszenia o zajęciu komorniczym i wydzierżawieniu mocno zadłużonych dóbr. W tymże roku folwarki Gostolin, Załuski i Zdunowo zajmowały obszar 168 włók. Uprawiano głównie żyto i pszenicę. Dochód majątków pochodził głównie z lasów, zajmujących obszar 90 włók. Uzyskiwano z nich hamburskie belki i rozmaity budulec zagraniczny i krajowy. W dobrach znajdowała się gorzelnia z browarem i wiatrakiem nowo postawionymi oraz dwie karczmy przy trakcie do Warszawy.

Około 1848 roku dobra Zdunowo i Załuski trafiły w ręce Aleksego Wincentego Jaworowskiego h. Lubicz.
Aleksy urodził się 16 lipca 1819 roku w Miszewku Strzałkowskim, jak syn Jana (posesora dzierżawnego Miszewka Strzałkowskiego i Stefanów) oraz Pulcherii Majkowskiej. 19 listopada 1840 roku poślubił w Woźnikach Józefę Leszczyńską h. Adwaniec, córkę Antoniego i Emilii Dębskiej h. Prawdzic (dziedziców dóbr Ciółkowo). Parze urodziło się co najmniej siedmioro dzieci: Antoni Jan (ur. 11 grudnia 1848 roku w Zdunowie), Helena (ur. w Zdunowie, zm. 19 lutego 1862 roku w Trębkach), Bronisław Anastazy (ur. 17 sierpnia 1857 roku w Trębkach), Ludwika Maria Izabela (ur. 25 sierpnia 1859 roku w Trębkach), Henryk Higin (ur. 11 stycznia 1861 roku w Trębkach), Ignacy i Tomasz.
Pierwsze dzieci Aleksego i Józefy rodziły się w Zdunowie i być może początkowo małżeństwo tam mieszkało, lecz z pewnością już w 1857 roku stałym miejscem ich pobytu były Trębki.
W 1885 roku folwark Zdunowo zajmował obszar 642 mórg, z czego grunty orne i ogrody 487 mórg, łąki 52 morgi, las 80 mórg a nieużytki 23 morgi. W folwarku znajdował się jeden budynek murowany oraz 21 drewnianych.
Aleksy Jaworowski zmarł 19 listopada 1891 roku w Zdunowie. Jego żona zmarła 12 czerwca 1896 roku w Nużewie. Oboje pochowani zostali na cmentarzu parafialnym w Kroczewie.

Po Aleksym właścicielem Zdunowa, Załusk i Stróżewa został jego syn - Tomasz.
Tomasz Jaworowski h. Lubicz żonaty był z Zofią Grodzką. Para miała córkę Wandę oraz synów, z których jeden miał na imię Stanisław.
Tomasz w swoich dobrach prowadził hodowlę owiec na dużą skalę. Kontynuował również wyrąb lasów. W 1903 roku jego żona czyniła starania o otwarcie w dobrach ochronki dla dzieci do lat 7 oraz sali rękodzieł dla dzieci w wieku od 7 do 12 lat.
Tomasz Jaworowski zmarł 22 marca 1904 roku, przeżywszy 61 lat. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Kroczewie. Jego żona zmarła w 1907 roku w Załuskach, przeżywszy 65 lat.

Po Tomaszu właścicielem Zdunowa został jego syn - Stanisław.
Stanisław Telesfor Jaworowski h. Lubicz urodził się 5 stycznia 1876 roku. 5 listopada 1904 roku poślubił Cecylię Mariannę Sokołowską h. Gozdawa, urodzoną 8 września 1880 roku w Grabowie, córkę Ignacego (właściciela Grabowa-Sulimy i Ciszew) oraz Marii Skrutkowskiej h. Juńczyk. Ślub odbył się w kościele Matki Bożej Łaskawej w Warszawie, a udzielił go ksiądz Zygmunt Chełmicki. Ze związku Stanisława i Cecylii urodziła się córka - Aniela.
13 października 1907 roku kościół w Kroczewie wizytował biskup płocki, a późniejszy arcybiskup mohylewski Apolinary Wnukowski. Biskupa, przy wybudowanej specjalnie na tą okazję i przyozdobionej bramie triumfalnej, oprócz proboszcza kroczewskiego witali dziedzice Kroczewa - Kazimierz Czarnowski, Trębek - Ignacy Jaworowski oraz Zdunowa - Stanisław Jaworowski. Wszyscy z małżonkami. Jak pisała ówczesna prasa: opustoszały dwory, fabryki i chaty. Następnego dnia biskup udzielił sakramentu bierzmowania 400 osobom. Po sumie całe duchowieństwo gościło w dworze kroczewskim.
Stanisław Jaworowski był zapalonym myśliwym. W Zdunowie często odbywały się polowania. W listopadzie 1911 roku na odbytym polowaniu w 14 strzelb ustrzelono 200 sztuk zwierzyny. Królem polowania z wynikiem 34 sztuk został Abramowicz, właściciel dóbr Niewikla.
W 1921 roku w folwarku Zdunowo znajdowało się 7 budynków mieszkalnych. Zamieszkiwały go 192 osoby, 93 mężczyzn i 99 kobiet. Wszyscy byli wyznania rzymsko-katolickiego.
Stanisław Jaworowski zmarł 10 marca 1922 roku, przeżywszy zaledwie 46 lat. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Kroczewie. Niecały rok później (15 stycznia 1923 roku) w Zdunowie zmarła jego teściowa Maria Skrutkowska.

Po śmierci Stanisława majątek otrzymała jego córka - Aniela
.
Aniela urodziła się prawdopodobnie w 1911 roku. Jako nieletnia nie mogła nim zarządzać. Jej opiekunem przydanym został Stanisław Gregorowicz h. Lubicz, mąż Wandy Jaworowskiej (siostry ojca). Po uzyskaniu pełnoletności Aniela poślubiła Piotra Domańskiego, urodzonego w 1907 roku). Piotr poległ w kampani wrześniowej w 1939 roku. Został pochowany na warszawskich Powązkach, w grobie rodzinnym Sokołowskich.
Aniela prawdopodobnie emigrowała do Wielkiej Brytanii.

Po II WŚ, na mocy dekretu o reformie rolnej, majątek Zdunowo został przejęty przez Skarb Państwa. Po odebraniu rodzinie Domańskich stacjonowały w nim wojska radzieckie, a następnie Wojsko Polskie. W 1948 roku ulokowano w nim Państwowy Dom Dziecka i szkołę podstawową. Z obiema tymi instytucjami związane było małżeństwo Tomaszewskich. Stanisław był kierownikiem domu dziecka i szkoły, natomiast jego małżonka - Stefania była nauczycielką. Dom dziecka i szkołę zlikwidowano w 1954 roku, a dwór został zasiedlony przez dzikich lokatorów. Zostali oni usunięci w latach 1957-58. Dwór przeszedł wtedy remont na potrzeby nowo utworzonej dwuletniej Zasadniczej Szkoły Ogrodniczej. Jej dyrektorem był Ryszard Pawłowski. Kolejnym, a zarazem ostatnim dyrektorem był Mieczysław Kliś. Równolegle przy szkole funkcjonował internat. Szkoła funkcjonowała do 1979 roku, gdy dwór przejął Kombinat Rolny w Nacpolsku. Od tego momentu rozpoczął się proces dewastacji budynku. W czerwcu 1989 roku dwór został zakupiony przez małżeństwo Włodzimierza Muchę (znanego architekta, twórcy modernizacji Starej Papierni w Konstancinie-Jeziornej) i Julitę Tarnowską. Patrząc na zdjęcia dworu z 1992 roku można wysnuć wniosek, iż małżeństwo nie przystąpiło do remontu. Takowy rozpoczął się z pewnością w 2001 roku, gdy dwór nabyli Ireneusz Kostrzewa i Robert Procyszyn. Niestety w roku następnym pożar dachu zahamował remont. Niezrażeni tym faktem właściciele kontynuowali go. Dwór otrzymał nowy dach, zostały wymienione stropy, stolarka okienna. Odnowiono również elewację.
W kwietniu 2005 roku dwór zakupili obecni właściciele - państwo Małgorzata i Dariusz Chwiejczakowie. Dokończyli oni remont budynku dworskiego. Odtworzone zostało reprezentacyjne wejście oraz taras ogrodowy. Wymienili stropy nad piwnicami. Dwór otrzymał nowe klatki schodowe, parkiety i dekoracje sztukatorskie. Jako architekt krajobrazu, właścicielka przywróciła dawne założenie parkowe. Usunięto młode samosiewy, posadzono liczne kolekcjonerskie gatunki drzew, objęto leczeniem pomniki przyrody, zrewaloryzowano zabytkową aleję lipową, pogłębiono stawy i umocniono linię brzegową. Teren został ogrodzony i otrzymał nową secesyjną bramę. W 2009 roku państwo Chwiejczakowie zostali laureatami Konkursu Zabytek Zadbany za przeprowadzenie rewaloryzacji Pałacu w Zdunowie z pocz. XX w. z adaptacją na cele hotelowo-konferencyjne.

Ciekawostka:
W 2011 roku w dworze kręcono serial Rezydencja.

Zespół architektoniczno-parkowy
Dwór w Zdunowie został wzniesiony w 1910 roku dla Stanisława i Cecylii Jaworowskich. Tadeusz Jaroszewski projekt budynku przypisuje wiedeńskiemu atelier architektonicznemu Fellner & Helmer. Budynek został zbudowany w duchu neobarokowym, z wyraźnymi elementami secesji we wnętrzach. Murowany z cegły i otynkowany. Parterowy z piętrową częścią środkową, która jest wyraźnie wyodrębniona i zwieńczona falistym szczytem. Podpiwniczony z mieszkalnym poddaszem. Nad częścią piętrową dach czterospadowy, nad parterową łamany. W całości pokryty blachą. Od frontu znajduje się dwukolumnowy ganek poprzedzający wejście. Zachowały się resztki parku krajobrazowego z aleją lipową. W latach 1973-94 18 lip rosnących w alei uschło bądź przewrócił je wiatr.


© Jacek Szyszko 2020


Więcej zdjęć w Galerii


Źródła:

  • Kurjer Warszawski 1839, 1891, 1896, 1898, 1904, 1922, 1923
  • Gazeta Warszawska 1820, 1823, 1825
  • Gazeta Polska 1830, 1891, 1904
  • Dziennik Warszawski 1867
  • Kronika Rodzinna 1903
  • Słowo 1904, 1907, 1911
  • Obwieszczenia Publiczne 1922, 1933
  • Dziennik Urzędowy Województwa Ciechanowskiego 1994
  • Adam Boniecki, Herbarz polski
  • Kasper Niesiecki, Herbarz Polski T.3, Lipsk 1839
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.3, Warszawa 1906
  • Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 1, M. st. Warszawa Województwo warszawskie
  • Regesty zapisek najstarszego rejestru kancelarii ks. Janusza I (1414-1426)
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV, Warszawa 1895
  • Andrzej Chojnacki, Tadeusz Czerski (1743-1815) w Radzyński Rocznik Humanistyczny 16/2 2018
  • www.palaczdunowo.pl
Zespół Dworski
Skład zespołu Dwór, park, czworaki
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Ośrodek hotelarsko-konferencyjny
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego A-186
Data wpisu do rejestru zabytków 01.06.1980
Dostępność obiektu Dostępny

Lokalizacja

Zdunowo 50, 09-142, Zdunowo, Polska

Telefon: (23) 661 98 00
Strona www: www.palaczdunowo.pl

Komentarze