5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Pałac Młochów

Kategoria: Gmina Nadarzyn


Właściciele i majątek
W XV i XVI wieku właścicielami Młochowa wraz z Młochówkiem, Młochowską Wolą, Daniewicami, Grudowem, Zaborowem, Starą Wsią, Krakowianami i Pławami była rodzina Młochowskich herbu Belina. Na początku XVII wieku majątek Młochów przeszedł w ręce Petrykowskich.

Maciej Leon Sobolewski z Piętek h. Ślepowron, który posiadał dziedziczne dobra Żabieniec i Garbatki, w 1761 roku zakupił Młochów z przyległościami w powiecie błońskim za 40 tys. złp. i 100 dukatów. Maciej Sobolewski był posłem na sejmy, kasztelanem i wojewodą warszawskim. Urodzony w Piętkach 6 listopada 1724 roku, ożeniony z Ewą Szydłowską h. Lubisz, zmarł w Warszawie 2 lipca 1804 roku. Pochowany został w katakumbach na warszawskich Powązkach. Dobra Młochów przekazał synowi Walentemu 3 października 1795 roku. Walenty Faustyn Sobolewski h. Ślepowron (ur. w 1765 r.) był starostą warszawskim, posłem na Sejm Czteroletni, senatorem Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, ministrem sprawiedliwości i członkiem prezydującym Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego. Ożeniony z Izabelą Grabowską h. Ciołek. W Młochowie urządził rezydencję, z parkiem i oranżeriami, a do zarządu dóbr zaangażował poleconego przez Jana Kwileckiego w r. 1814 zarządcę, który wprowadził spore zmiany w gospodarce. Zmarł 4 czerwca 1831 w Warszawie. Został pochowany w kościele św. Krzyża. W swym testamencie zapisał dożywocie żonie. 13 marca 1837 roku zawarty został układ majątkowy między wdową po Walentym, a jedną z ich córek – Aleksandrą, o prawie do użytkowania przez nią pałacu w Młochowie i zabudowań gospodarczych.
Aleksandra w 1825 roku poślubiła Józefa Ignacego Walentego hr. Kwileckiego h. Śreniawa (Byliny). Józef Kwilecki urodził się 10 lutego 1791 roku. W młodości służył w wojsku Księstwa Warszawskiego i odbył kampanie jako adiutant generała Fiszera, później odznaczył się walecznie w sztabie Marszałka Xcia Neufchatel i Wagram. W kraju był Członkiem Komisji Umorzenia Długu Krajowego i Opiekunem Szpitala Dzieciątka Jezus. Był szambelanem dworu króla pruskiego, kawalerem orderów: św. Anny, Orła Pruskiego, Legii Honorowej, Virtuti Militari, Orła Czerwonego II klasy, św. Włodzimierza. Zmarł w Warszawie 3 listopada 1860 roku. Jego zwłoki w bogatej trumnie wiezione były na sześciokonnych marach. Msza żałobna odbyła się w warszawskim kościele św. Krzyża.
W 1835 roku w dobrach Młochów propinacja liczyła 10 karczm.
Aleksandra zmarła 16 grudnia 1878 roku. Została pochowana w warszawskim kościele św. Krzyża. Dwanaście lat później, na wyspie na stawie w parku wystawiono figurę Matki Boskiej. Na cokole został umieszczony napis „Pamięci Aleksandry z Sobolewskich Kwileckiej 1798-1878” oraz „O Maryjo bez grzechu poczęta, pod Twoją obronę uciekamy się”. Po śmierci Aleksandry dobra Młochów przeszły w ręce jej córki - Marii Apolonii Katarzyny hr. Kwileckiej h. Śreniawa (Byliny) i jej męża (ślub odbył się 30 maja 1852 roku) Jana Kazimierza Zawiszy-Kieżgajło h. Łabędź. Maria urodziła się 9 grudnia 1830 roku. Była matroną niepospolitych zalet umysłu i serca. Czynnie brała udział w akcjach charytatywnych. Zmarła w Warszawie 5 czerwca 1910 roku. Pochowana została w katakumbach kościoła św. Krzyża w Warszawie. Jej mąż – Jan Zawisza był znanym archeologiem, współzałożycielem Muzeum Przyrodniczo-Rolniczego w Warszawie, fundatorem konserwacji kolumny Zygmunta III Wazy. Od 1863 roku był właścicielem Pałacu Przebendowskich w Warszawie. W 1874 roku wydał książkę Poszukiwania archeologiczne w Polsce. W 1878 roku kupił dobra Ojców, był pierwszym badaczem tamtejszych jaskiń. Zmarł w swoim pałacu 22 lutego 1887 roku. Pochowany został w kościele św. Krzyża w Warszawie.
W 1878 roku do dóbr Młochów przyłączono majątek Czubin. Zakupiony folwark odznaczał się wyborną ziemią, gospodarstwo jednak było prowadzone słabo. Grunta zachwaszczone, źle uprawne, obsiewy liche. Słowem z każdego kawałka gruntu widniała intencja sprzedaży.
W 1887 roku park przypałacowy został przeprojektowany przez jednego z najważniejszych twórców założeń ogrodowych w Polsce przełomu XIX i XX wieku – Waleriana Kronenberga. Z opisu z 1894 roku możemy dowiedzieć się, iż Młochów zalicza się do najwspanialszych rezydencji magnackich, posiada obszerny park, obejmujący 40 morgów gruntu, w którym mieszczą się trzy stawy, połączone mostem murowanym. Park młochowski okolony jest murem od bramy wjazdowej. Droga wysadzana drzewami prowadzi przed staroświecki pałac i budynek dla służby. Przed frontonem pałacu rozciąga się obszerny trawnik, ozdobiony pięknemi kobiercami kwiatowemi. Z opisu dowiadujemy się również o świeżo założonym sadzie, rozciągającym się na kilkomorgowej przestrzeni, przy którym mieści się oranżeria i cieplarnia.
Majątku nie omijały nieszczęścia. W 1895 roku w dobrach wybuchł pożar, skutkiem którego spłonęły stodoły (w 1904 roku Młochów posiadał już własne sikawki). W 1897 roku burza przewróciła półtora tysiąca drzew w lasach majątku, wyrządziła również spore straty w parku angielskim. W 1906 roku bandyci napadli na dom leśniczego dóbr Młochów, Antoniego Szmela, torturując rodzinę ukradli cztery ruble. W 1910 roku ponownie napadnięto na folwark Młochów, z tą różnicą, iż tym razem po gorącej walce napad odparto. W tych czasach administratorem dóbr był urodzony w Dambach w Alzacji Leonard Wagner, weteran armii francuskiej.
Po śmierci Marii Kwileckiej w 1910 roku Młochów otrzymała jej córka - Magdalena Zawisza-Kieżgajłło h. Łabędź zamężna od 1906 roku z księciem Mikołajem Rafałem Radziwiłłem h. Trąby. Mikołaj był kapitanem rezerwy w 52 p. dragonów wojsk rosyjskich, uczestnikiem wojen: burskiej, bałkańskiej i japońskiej. Małżeństwo nie trwało zbyt długo, Mikołaj zginął 30 listopada 1914 roku w bitwie pod Mallwischken. Miał wtedy 34 lata. Małżeństwo to stało się przyczyną odseparowania od społeczeństwa polskiego, gdyż Mikołaj, obnoszący się ze swym rusofilstwem i chłopomaństwem, był bojkotowany towarzysko. W prasie polskiej można było przeczytać fragment listu Magdaleny, w którym pisała: uważam siebie za Białorusinkę pochodzenia litewskiego, tak jak mój mąż, za Polkę zaś nie mam siebie zupełnie. W 1912 roku wybudowała w Londynie kościół, z zastrzeżeniem, że nie będą z niego korzystać Polacy. W 1915 roku została członkiem honorowym Centralnego Komitetu Litewskiego do Spraw Pomocy Poszkodowanym przez Wojnę. W 1917 roku przebywała w Moskwie i Mińsku, gdzie w 1918 roku zdeklarowała się jako gorliwa rzeczniczka Białoruskiej Republiki Ludowej. W 1922 roku osiadła w Kownie, gdzie została odznaczona wielkim krzyżem Orderu Giedymina. W 1932 roku zamieszkała we Fryburgu w Szwajcarii, gdzie zmarła 6 stycznia 1945 roku w klasztorze sióstr dominikanek.
Pałac w Młochowie został spalony podczas działań wojennych I WŚ. Wnętrza nie zachowały się. Poza murami zewnętrznymi tylko w przedsionku zachowały się kolumny, w klatce schodowej owalnej o dwóch biegach schodów i małym pokoiku przy przedsionku zachowały się kawałki malatury. W małym narożnym buduarze zostały się ściany wyłożone stiukiem, marmurowy kamień i fragment fasety. Po wojnie budynek został zabezpieczony poprzez dźwignięcie ścian przedziałowych, założenie belkowania i przykrycie prowizorycznym dachem blaszanym.
W latach 30-tych lasy młochowskie były dzierżawione na polowania przez kółko zamożnych przemysłowców warszawskich.
W 1935 roku Magdalena sprzedała majątek Erykowi Kurnatowskiemu h. Łodzia. Eryk urodził się 14 listopada 1883 roku w Kolnicy. Zmarł 23 lutego 1975 roku w Warszawie, pochowany został na cmentarzu Powązkowskim. Był senatorem w latach 1925–1927, działaczem Centralnego Towarzystwa Rolniczego oraz Związku Ziemian. Współzałożycielem Mazowieckiej Spółki Wydawniczej, a także współwydawcą dziennika „ABC”. Jego pasją były konie. W latach 1912–1914 startował jako zawodnik w licznych zawodach hipicznych. Był hodowcą koni (stadnina w Łochowie). Właścicielem stajni koni wyścigowych (w latach 1935–1939 zajmowała pierwsze miejsce na liście wygranych w całym kraju).
W 1936 roku wskutek przymusowej parcelacji majątek Młochów pomniejszył się o 300 hektarów. W 1937 roku w Młochowie wybuchł pożar, w którego wyniku spaliła się stajnia. Dzięki postawie stajennego wszystkie konie udało się uratować.
Po wybuchu wojny majątek Młochów został przejęty przez władze niemieckie jako tzw. Liegenschaft, a jego pełnomocnikiem był Polak, biegle mówiący po niemiecku. Głównym księgowym zaś Wacław Franke należący do AK. To dzięki zaangażowaniu Wacława majątek stał się siedzibą konspiracyjną. W bażanciarni ukrywana była broń, przerzucana następnie do Warszawy. W odwrotną stronę wędrowała prasa konspiracyjna, rozdawana w okolicy przez pluton Frankego. Nakłonił on również Kurnatowskiego, któremu zwrócono majątek w 1941 roku, do wpłacania co miesiąc 500 zł. Kwota ta była kwitowana w Biuletynie Informacyjnym, organie AK, pod pseudonimem „Orwid”.
12 sierpnia 1944 roku do Młochowa trafili wychowankowie placówki edukacyjno-wychowawczej im. Andrzeja Boboli prowadzonej przez księży michalitów w Markach. Księża stworzyli kaplicę w szopie pobliskiego tartaku, gdzie pierwsze nabożeństwo odprawiono już 15 sierpnia 1944 r. W kolejnych tygodniach nabożeństwa przeniesiono do piwnicy pałacu, gdzie były odprawiane do 1945 roku. W tym czasie przygotowano nową kaplicę w budynku dawnej oranżerii. W 1956 roku utworzono przy kaplicy pw. św. Michała Archanioła ekspozyturę pod nazwą „Filia parafii w Nadarzynie”, a 1 września 1976 r. z filii parafii Nadarzyn w Młochowie powstał samodzielny duszpasterski ośrodek: Parafia p.w. św. Michała Archanioła.
Pierwszym po wojnie gospodarzem majątku w Młochowie była Sandomiersko-Wielkopolska Hodowla Nasion S.A., a następnie Państwowy Zakład Hodowli Roślin. Stacja Hodowlano-Badawcza w Młochowie powstała po powołaniu przez Ministra Rolnictwa w 1951 roku  Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin. Zajmowała się hodowlą roślin zbożowych, paszowych, oleistych i ziemniaków. Dyrekcja IHAR w Młochowie odbudowała zrujnowany pałac i urządziła w nim biura i pracownie. W 1966 roku jego użytkownikiem został Instytut Ziemniaka. Od 2001 roku pałac jest własnością Gminy Nadarzyn.

Zespół architektoniczno-parkowy
Pałac w Młochowie został wybudowany między 1806-1810 rokiem dla Walentego Sobolewskiego wg projektu Jakuba Kubickiego. Budynek stoi na dnie sztucznie wykopanej, owalnej niecki. Piętrowy, na planie prostokąta z wydatnymi portykami od stron południowej i północnej. Portyk w elewacji frontowej zawiera taras widokowy. Przez portyk ogrodowy, od południa, jest główne wejście prowadzące do reprezentacyjnej sieni. Wejścia do pomieszczeń ujęte są doryckimi kolumnami. Na parterze jest m.in. jadalnia o ściętych narożach oraz sala na planie owalu. Elewacje pałacu pokryte są głębokim boniowaniem.
Dwie oficyny (pawilony boczne) założono na planie kwadratu, trzyosiowe, wzniesione współcześnie z pałacem. W prawej oficynie znajduje się sala wsparta z dwóch stron parami kolumn toskańskich, przykryta sklepieniem zwierciadlanym. Wzdłuż sali są trzy pomieszczenia. Pawilon ten zwany był pałacykiem myśliwskim - od 1944 do 1956 r. mieścił się w nim Społeczny Dom Dziecka pw. św. Andrzeja Boboli.
Oranżeria zbudowana około 1890 roku wg projektu Jakuba Kubickiego pełniła swoją funkcję do 1945 roku, następnie odstąpiona przez Eryka Kurnatowskiego księżom, została zaadoptowana na kaplicę.
Park pałacowy ma powierzchnię ok. 17ha, w tym 2,8 ha to trzy stawy oparte na systemie rzeki Utraty. Obecnie stawy wykorzystywane są przez Koło Wędkarskie z Młochowa. W parku, zrewitalizowanym w 2009 roku, występują pomniki przyrody: wiąz szypułkowy, platan klonolistny, dąb szypułkowy oraz dwie aleje z lip klonolistnych. Rewitalizacja kosztowała 11,5 mln zł, z czego 6 mln zł pochodziło z unijnej dotacji.
Ceglany, trójarkadowy most łączący dwa stawy został wybudowany podczas przeprojektowania parku przez Kronenberga. Był dwukrotnie odbudowywany, w roku 1975 oraz 2009.
Z zespołu folwarcznego do dzisiaj zachowały się również pochodzące z końca XIX wieku: budynek mieszkalny, dom leśniczego, czworak, rządówka, spichlerz, chlewnia, stajnia i dwie stodoły.

W 2016 roku Gmina Nadarzyn ogłosiła przetarg na adaptację pałacu i oficyny na obiekty o funkcji wypoczynkowo-gastronomicznej z zapleczem. Wg zamówienia w pałacu ma działać restauracja, sala konferencyjna oraz pokoje hotelowe. Natomiast oficyna w całości będzie przekształcona w hotel.

Więcej zdjęć w Galerii

Źródła:

  • Kurjer Warszawski 1823, 1831, 1833, 1835, 1860, 1894, 1895, 1897, 1904, 1906, 1910, 1912, 1936, 1937
  • Gazeta Rolnicza 1878
  • Ziemia Lubelska 1910
  • Słowo 1913
  • Świat 1933
  • Gazeta Świąteczna 1936
  • Tygodnik Illustrowany 1939
  • Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej. R. 11, 12, Poznań 1889
  • Herbarz polski Kaspra Niesieckiego, Lipsk 1839-1845
  • Izabella Galickia, Hanna Sygietyńska, Katalog zabytków sztuki w Polsce - tom X, zeszyt 17, Warszawa 1970
  • Rejestr pomników przyrody stanowionych przez Wojewodę Mazowieckiego
  • www.ipsb.nina.gov.pl
  • www.instytutkronenberga.pl
  • www.senat.edu.pl
  • www.mlochow.michalici.ns48.pl
  • www.bip.nadarzyn.pl
  • www.wiadomosci.wpr24.pl


Zespół Pałacowo-parkowy
Skład zespołu Pałac, park, oficyny, oranżeria, budynek mieszkalny, dom leśniczego, czworak, rządówka, spichlerz, chlewnia, stajnia, dwie stodoły
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Opuszczony
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 1061/328/62
Data wpisu do rejestru zabytków 07.01.1962
Gminna ewidencja zabytków Pałac, park, oficyny, oranżeria, budynek mieszkalny, dom leśniczego, czworak, rządówka, spichlerz, chlewnia, stajnia, dwie stodoły
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

ul. ks. B. Markiewicza 4, 05-831, Młochów, Polska

Komentarze