5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Gładczyn

Kategoria: Gmina Zatory


Właściciele i majątek
Pierwsze wzmianki o Gładczynie pochodzą z przełomu XII i XIII wieku, a zawarte są w inwentarzu dóbr biskupstwa płockiego. W XIV wieku Gładczyno - bo tak wtedy nazywano wieś – należało do rycerskiego rodu Lubiczów. W 1452 roku biskup Paweł Giżycki odzyskał dla Kościoła północną część dóbr. Dało to początek podziałowi na Gładczyn Szlachecki oraz Gładczyn Biskupi, który to po sekularyzacji w 1800 roku przemianowany został na Gładczyn Rządowy.
W 1578 roku współdziedzicem Gładczyna był Baltazar Gładczyński. W 1654 roku majątek nabył od niejakiego Brzechffy Maciej Idzikowski h. Ślepowron, podpisarz grodzki zakroczymski.
W II połowie XVIII wieku część szlachecka należała do Macieja Domańskiego. Po jego śmierci w 1798 roku majątek odziedziczyły jego córki – Anna Szymkowska i Rozalia Augustyna zamężna z Ignacym Mieszkowskim, właścicielem dóbr Lutobrok. Rozalia odkupiła w 1804 roku część siostry stając się właścicielką Gładczyna Szlacheckiego. Po śmierci Rozalii Mieszkowskiej w 1833 roku majątek odziedziczyły jej dzieci: Józef, Teodor, Anna, Aniela i Joanna.
W 1845 roku na licytacji majątek nabył Piotr Modzelewski, emerytowany rewizor gubernialny. Z opisu komorniczego dowiadujemy się, że na folwark Gładczyno składały się: dwór, wychodek, drwalnia, chlewy, stajnia, owczarnia, obory, młyn deptak, dwie stodoły, spichrz, kurniki, gorzelnia, szopa i dwie studnie. Na grunty folwarczne składało się: 8 mórg ogrodów, 9 włók i 18 mórg gruntów ornych, 26 mórg łąk i 6 włók lasów. Do dóbr należała również przyległość Topolnica posiadająca 3 włóki 7 mórg i 200 prętów gruntów ornych dzierżawionych przez Rocha Krasnodębskiego.
Piotr Modzelewski zmarł 25 marca 1874 roku, pochowany został na cmentarzu w Pniewie.
Po dwóch latach od kupna Gładczyna, dziedzicem został syn Piotra – Henryk Modzelewski h.Trzywdar. Henryk ożenił się 17 lutego 1852 roku z Eufemią Zambrzycką, córką Aleksandra i Franciszki z Sepertów, dziedziców dóbr Gostkowa. Ślub odbył się w kościele parafialnym w Zambskach, gdzie 20 lat wcześniej brali ślub rodzice panny młodej. Wesele odbyło się w Gostkowie, skąd na trzeci dzień wszyscy odprowadzili nowożeńców do Gładczyna, gdzie rodzice pana młodego z przepełnionem radością sercem, powitali nową śliczną gosposię.
Henryk Modzelewski zmarł w 1861 roku w wieku 39 lat.
W 1879 roku majątek był już własnością jego syna – Wiktora Aleksandra, ożenionego w 1883 roku z Julianną Beniaminą Rakowiecką h. Rola, córką właścicieli majątku Skorki. Wiktor do 1896 roku pełnił funkcję sędziego gminnego III okręgu powiatu pułtuskiego, II okręgu guberni łomżyńskiej, z której to zrezygnował na własną prośbę.
W 1881 roku do folwarku należały atynencje Malwinów i Wiktorowo, a także wsie Gładczyn, Budy Topolnice i Malwinowo. Rozległość folwarku wynosiła 1345 mórg, w tym: 512 mórg gruntów ornych i ogrodów, 53 morgi łąk, 638 mórg lasu, 110 mórg zarośli, 17 mórg nieużytków i placów oraz w osadzie karczemnej i smolarni 15 mórg. Znajdowały się w nim 4 budynki murowane i 23 drewniane.
W 1901 roku działała w majątku cegielnia.
Wiktor Modzelewski zmarł 25 kwietnia 1907 roku w wieku 49 lat. Pochowany został na cmentarzu w Pniewie. Po jego śmierci Gładczyn stał się własnością jego syna – Mariana Henryka Eugeniusza Modzelewskiego h. Trzywdar, urodzonego w 1884 roku. Marian ukończył gimnazjum w Warszawie, następnie studiował agronomię w Taborze. 1 sierpnia 1914 roku poślubił Wandę z Grabowskich h. Dołęga. Zmarł przedwcześnie po długich i ciężkich cierpieniach w Płocku dnia 29 grudnia 1934 roku w wieku 50 lat. Pochowany został w grobie rodzinnym na cmentarzu w Pniewie. Po jego śmierci majątkiem zarządzała Wanda Modzelewska. Absolwentka szkoły ss. urszulanek w Szwajcarii i dwuletniej szkoły rolniczej w Krakowie. To ona założyła w Gładczynie sady, szkółki owocowe, plantację róż i narcyzów. Rozpoczęła też hodowlę owiec rasowych. Wandę interesowała kultura Kurpiowszczyzny. W dworze gromadziła hafty, koronki, tkaniny, wyroby garncarskie i kowalskie pochodzące z tego regionu. Prowadziła także placówkę wyrobu koronek. Po II WŚ pracowała w Instytucie Sztuki PAN, była także kostiumologiem w Zespole Pieśni i Tańca Mazowsze. Zmarła 21 czerwca 1973 roku w Gdyni, gdzie mieszkała u córki.
W 1926 roku majątek liczył 670 hektarów. W 1939 roku został odebrany Modzelewskim przez władze niemieckie. Po wojnie został znacjonalizowany i utworzono w nim Państwowe Gospodarstwo Rolne w Gładczynie. W dworze ulokowano także dom kultury. Obecnie od wielu lat stoi opuszczony. Prawdopodobnie został odzyskany przez potomków ostatniej właścicielki. Jest wystawiony na sprzedaż (2017).


Zespół architektoniczno-parkowy

Dwór został zbudowany w latach 1897-1900 na zlecenie Wiktora Aleksandra Modzelewskiego według projektu Bronisława Massalskiego (późniejszego męża siostry Wiktora), na podstawie wskazówek Julii z Rakowskich Modzelewskiej. Powstał na miejscu poprzedniego, drewnianego. Parterowy, nakryty dachem dwuspadowym, dziewięcioosiowy, z trzyosiową piętrową częścią środkową, poprzedzoną czterokolumnowym gankiem dźwigającym otwarty taras na wysokości piętra. W elewacji bocznej znajduje się pięcioboczna parterowa sionka o półkoliście zamkniętych oknach, nakryta wielobocznym daszkiem. Dwór był remontowany w latach 80. XX wieku. Obecnie jego powierzchnia użytkowa wynosi 840 mkw, posiada 10 pokoi.
Wokół dworu rozciąga się park o powierzchni 5,2 ha zbliżony kształtem do trapezu. Został założony na terenie dawnego ogrodu dworskiego. Jego urządzanie rozpoczęto w latach 80 XIX wieku. W 1884 roku wykopano stawy oraz wprowadzono zadrzewienia. W 1912 roku rozpoczęto modernizację i rozbudowę parku wg projektu Stefana Celichowskiego, w którym połączono elementy geometryczne z krajobrazowymi, dzieląc go na prostokątne kwatery szpalerami grabowymi. Wśród drzewostanu ok. 5% drzew pochodzi z połowy XVIII wieku, ok. 30% z początków i połowy XIX wieku, reszta z początków XX wieku. W jego skład wchodzi około 500 drzew 25 gatunków i odmian oraz 12 gatunków krzewów. Najliczniej występują jesiony, lipy, klony i świerki, a z krzewów lilak i śnieguliczka tawułka. Wśród nich znajdują się dwa pomniki przyrody: jesion wyniosły i lipa drobnolistna.

Więcej zdjęć w Galerii

Źródła:

  • Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego 1844
  • Kurjer Warszawski 1852, 1879, 1896, 1934, 1935, 1936
  • Ludzkość 1907
  • Rocznik Adresowy Królestwa Polskiego na Rok 1901 R. 2, Warszawa 1900
  • Adam Dylewski, Tradycja Mazowsza powiat pułtuski. Przewodnik subiektywny, Warszawa 2012
  • Adam Boniecki, Herbarz polski, Warszawa
  • Koncepcja szlaków turystyczno-kulturowych. Pasmo Narwi, Warszawa 2006
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II, Warszawa 1881
  • Janina Leskiewiczowa, Ziemianie polscy XX wieku, Warszawa 1996
  • Rejestr pomników przyrody stanowionych przez Wojewodę Mazowieckiego
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park
Stan zachowania Zniszczony
Zastosowanie Opuszczony
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego A-348
Data wpisu do rejestru zabytków 20.01.1976 i 24.11.1978
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

07-214, Gładczyn, Polska

Komentarze