5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Pałac Sochaczew-Gawłów

Kategoria: Gmina Sochaczew


Właściciele i majątek
Po raz pierwszy Gawłów (Gawłowo) został wymieniony w 1349 roku. Był to dokument wystawiony przez Bolesława Wańkowica, księcia płockiego, regulujący stan dożywotniego posiadania jego matki, księżnej Elżbiety na obszarze kasztelanii wyszogrodzkiej. Gawłów należał wtedy do niejakiej pani Przejki, stanowiąc jej dożywocie. Po jej śmierci miał powrócić w ręce Elżbiety. Księżna zmarła w 1364 roku, a po jej śmierci Gawłów prawdopodobnie stał się własnością Siemowita III Trojdenowica. W następnych latach trafił w ręce rycerskie.
Na początku XV wieku należał do Świętosława Mżurki z Bielaw. Świętosław był żonaty z Dorotą (córką podkomorzego brzeskiego Andrzeja z Wąsewa herbu Szarza), z którą miał 3 synów (Jana, Zygmunta i Sławca) oraz 3 córki. Świętosław był dworzaninem, a następnie kuchmistrzem księcia Janusza I. Po latach został kuchmistrzem królewskim. Pod koniec XIV wieku Świętosław zakończył służbę na dworze królewskim, wrócił na Mazowsze i założył rodzinę. Oprócz Gawłowa posiadał również Śladowo, Wolę Śladowską, Gozdowo oraz Wąsewo (majątek żony). Zmarł przed wrześniem 1421 roku. Trzej bracia przeprowadzili podział majątku ojca dopiero w 1443 roku, prawdopodobnie po śmierci matki. Najstarszy Jan otrzymał Gawłowo, Śladowo i Wolę Śladowską. Zygmunt i Sławek otrzymali rodzinne Gozdowo i Wąsewo.
Jan Mżurka pisał się ze Śladowa, więc zapewne tam mieściła się jego rezydencja. Był on prawdopodobnie dworzaninem Włodzisława I płockiego. W 1438 roku ożenił się z Olgą Ojrzanowską z rodu Prusów, z którą miał synów: Pawła Mżurkę z Gawłowa (kanonika płockiego), Świętosława z Żukowa (stolnika gostynińskiego) oraz Jakuba i córkę Barbarę z Żukowa. Bracia ci używali nazwiska Gawłowski. Świętosław ponadto zwał się też Żukowskim.
Jan Mżurka w 1440 roku był rządcą klucza dóbr biskupich w Czerwińsku (nad Wisłą). Około 1452 roku objął urząd chorążego sochaczewskiego, sprawował go co najmniej do 1463 roku. W latach 1454-55 był starostą płockim. W 1455 roku został mianowany sędzią gostynińskim, był nim również w 1457 roku. W latach 1468–1473 pełnił urząd kasztelana sochaczewskiego. Ponieważ jego bracia nie doczekali się męskich potomków, Jan Mżurka odziedziczył ich dobra. Po częściowej ich sprzedaży osiadł w Gawłowie. Zmarł około 1474 roku.
W pierwszej połowie XVI wieku Gawłów i Żuków były w rękach Jana Gawłowskiego, który miał syna Stanisława. W 1579 roku dziedzicami Gawłowa i Żukowa byli Andrzej, Mikołaj i Stanisław Gawłowscy h. Gozdawa.

W połowie XVIII wieku Gawłów, Żuków, Konary i Chodaków należały do Józefa Lasockiego h. Dołęga, syna Adama (podkomorzego zakroczymskiego) i Marii (Marianny) Niszczyckiej. Ożeniony był z Anną Grabowską h. Pomian, cześniczanką wieluńską, wdową po Antonim Jezierskim (łowczym łukowskim), a następnie po Józefie Lewickim (chorążym bielskim). Para miała syna - Antoniego.
Józef Lasocki był stronnikiem Michała Kazimierza Radziwiłła. Od 1729 roku był generał-adiutantem królewskim wojsk litewskich. W 1733 roku z ramienia sejmu został komisarzem do przeprowadzenia rewizji żup wielickich. W 1734 roku został starostą gostynińskim. Był również starostą dźwinogrodzkim i budziszewskim. W latach 1735-37 wchodził do Trybunału Skarbowego w Radomiu. W 1736 roku podpisał akt elekcji Augusta III. W latach 1733-50 był wielokrotnie posłem na sejm. 14 września 1757 roku otrzymał kasztelanię łęczycką. Dwa lata później otrzymał Order Orła Białego.
Józef Lasocki był również właścicielem miasta Brzeziny (gdzie w 1750 roku wystawił kościół Bernardynek) oraz rozległych dóbr w ziemi sochaczewskiej, rawskiej i gostynińskiej. Na stałe mieszkał w Żukowie, gdzie zmarł w pierwszych miesiącach 1761 roku. Po śmierci Józefa dobra odziedziczył jego syn - Antoni. 

Antoni Lasocki h. Dołęga urodził się około 1727 roku. W 1744 roku ojciec umieścił go w 1. Regimencie Pieszym Buławy Wielkiej Litewskiej. W 1754 roku pełnił funkcję podczaszego gostynińskiego. W 1757 roku otrzymał po ojcu starostwo gostynińskie. W 1765 roku został szambelanem królewskim. W tym samym roku działał w Komisji Wojskowej Koronnej. 15 lutego 1772 roku otrzymał kasztelanię gostynińską, w tym samym roku został wojewodą topolskim. W 1780 roku otrzymał Order Św. Stanisława, w 1788 roku Order Św. Anny, a w 1789 roku Order Orła Białego. W 1791 roku został sędzią sejmowym z prowincji wielkopolskiej. 11 marca 1794 roku otrzymał starostwo ciechanowskie. W roku następnym był prezesem Najwyższego Sądu Apelacyjnego.
Prywatnie zaręczył się 1757 roku w Olszynach z Ankwiczówną, kasztelanką konarską i sieradzką. Prawdopodobnie to małżeństwo nie doszło do skutku. 23 marca 1763 roku w Warszawie wziął ślub z Teresą Laskowską h. Trzaska, stolnikówną bielską, wdową po Marku Godlewskim, cześniku nurskim. W posagu otrzymał od jej wuja, prymasa Ostrowskiego, 100,000 florenów gotówką, browar i magazyny w Warszawie. Teresa Laskowska była córką Józefa Michała i Marianny Szostkowskiej. Z małżeństwa urodziła się jedyna córka - Izabela. W 1779 roku Antoni Lasocki sprzedał dobra Żuków, Gawłów, Konary i Chodaków Aleksandrowi Skarzyńskiemu. Zmarł w 1799 roku.

Aleksander Skarzyński h. Bończa był synem Stanisława i Teresy z Bratoszewskich. W 1752 roku został łowczym, a 24 lipca 1768 roku cześnikiem brzezińskim. Wziął udział w elekcji Stanisława Poniatowskiego. W 1780 roku został podczaszym gostynińskim. Oprócz dóbr zakupionych od Lasockiego posiadał również Studzieniec i Suserz. Był żonaty z Zofią Podczaską, córką Jerzego (kasztelana gostynińskiego), z którą miał syna Jerzego. Aleksander miał również dwóch synów (Michała i Piotra) pochodzących prawdopodobnie z poprzedniego małżeństwa. Zmarł około 1786 roku.
Po ojcu Gawłów odziedziczył syn - Jerzy. Otrzymał on wykształcenie prawnicze. Co najmniej od 1788 roku pełnił funkcję sędziego grodzkiego i podstarościego sochaczewskiego. W tymże roku marszałkował sejmikowi poselskiemu sochaczewskiemu. W 1790 roku został komisarzem cywilno-wojskowym ziemi sochaczewskiej. W roku następnym został podkomorzym sochaczewskim. W 1807 roku został sędzią pokoju w ziemiaństwie łowickim, a rok później sędzią Sądu Apelacyjnego Księstwa Warszawskiego. Jeszcze w 1808 roku został prezesem tego sądu. W 1817 roku otrzymał tytuł senatora-kasztelana. Był kawalerem Orderu Św. Stanisława (1790).
Około 1785 roku Jerzy Skarzyński poślubił Bibiannę Izydorę Elżbietę Lanckorońską h. Zadora, córkę Franciszka (starosty regnowskiego) i Eleonory z Garczyńskich h. wł. (wojewodzianki poznańskiej). Z małżeństwa urodziło się co najmniej ośmioro dzieci: Maksymilian (ur. 6 kwietnia 1786 roku, zm. 8 lipca 1813 roku), Marianna (zm. 14 listopada 1853 roku w Śleszynie), Ambroży Mikołaj (ur. 7 grudnia 1789 roku w Żukowie, zm. 6 czerwca 1868 roku w Orłowie), Kazimierz (ur. 4 marca 1792 roku, zm. 21 sierpnia 1856 roku w Boulogne-sur-Mer), Wawrzyniec Justynian Joachim Stefan, Feliks Jan Nepomucen (ur. 17 kwietnia 1791 roku w Żukowie, zm. 11 listopada 1862 roku w Warszawie), Leopold (zm. 31 października 1854 roku w Łowiczu) i Benigna Joanna Adelajda (zm. 16 maja 1860 roku).
W 1810 roku Jerzy Skarzyński wystawił murowany kościół w Suserzu według projektu Hilarego Szpilowskiego. W 1815 roku zaczęła się jego długa choroba. Jego ciało zostało sparaliżowane, a dwa lata później ociemniał. Po długiej chorobie zmarł w Gawłowie 22 października 1818 roku. Jego żona zmarła 14 marca 1834 roku. Oboje pochowani zostali w kościele w Suserzu.
Po śmierci Jerzego Skarzyńskiego, dobra odziedziczyły jego liczne dzieci. Nie mogąc wypracować kompromisu przy podziale, zwróciły się do Trybunału Cywilnego I Instancji Województwa Mazowieckiego. Jego wyrokiem dobra Gawłów, Żuków, Chodaków, Konary i Bibiampol zostały wystawione na licytację publiczną.

31 maja 1820 roku zakupił je Aleksander Paweł Pruszak h. Leliwa. Za dobra zapłacił sumę 580.000 złotych. Aleksander urodził się 29 czerwca 1777 roku w Sartowicach. Był synem Józefa Andrzeja i Perpetuy Trembeckiej h. Brochwicz. Mając około 20 lat zamieszkał w Warszawie ze swoim stryjem Tomaszem Tadeuszem Pruszakiem, kasztelanem gdańskim. Jest wielce prawdopodobne, że to stryj przyczynił się do wyboru żony dla bratanka. Aleksander 19 marca 1806 roku poślubił córkę Jerzego Skarzyńskiego - Mariannę. Ślub ten musiał zaważyć na decyzji Pruszaka o kupnie Gawłowa. Para doczekała się trojga dzieci: Tomasza Aleksandra Napoleona Makarego (ur. 1 stycznia 1806 roku w Warszawie, zm. 25 sierpnia 1856 roku), Konstantego Jana Józefa Jerzego (ur. 1 marca 1808 roku w Warszawie, zm. 20 października 1852 roku w Warszawie) i Aleksandrę Weronikę Bibiannę Justynę (ur. 4 lutego 1814 roku w Warszawie, zm. 27 maja 1868 roku).

W 1808 roku Aleksander Pruszak otrzymał w spadku od swego stryja Tomasza Tadeusza jego majątek. Stał się właścicielem pałacu przy ulicy Marszałkowskiej w Warszawie, a także dzierżawy w Sannikach. W tym samym roku odkupił od stryja dobra Żychlin. Zasilony finansowo spadkiem po stryju nabył dobra Śleszyn Mały z Nieszawą. W 1821 roku kupił dobra Czubin. Aleksander był dobrym gospodarzem, umiejącym powiększyć majątek. W 1845 roku był on szacowany na 3.600.000 złotych. W swoich dobrach Żychlinie i Sannikach wystawił własnym kosztem szkoły. W 1828 roku, jako kolator kościoła w Żychlinie, wystawił tam murowaną dzwonnicę, drewniane ogrodzenie i bramę cmentarza. W Sannikach zbudował murowany pałac, a także wyremontował kościół. Pełnił tam funkcję prezesa Dozoru Kościelnego w Sannikach.
Był Radcą Departamentu Powiatu Warszawskiego Księstwa Warszawskiego. W 1815 roku otrzymał Order Św. Stanisława III klasy. W 1825 roku był współzałożycielem Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie. Był prezesem Dyrekcji Szczegółowej tego Towarzystwa. W 1833 roku został członkiem Komisji Umorzenia Długu Krajowego. Dwa lata później otrzymał Order Św. Włodzimierza IV klasy, a w 1840 Order Św. Anny III klasy.
Aleksander Pruszak miał bliskie kontakty z Fryderykiem Chopinem, jego córka Aleksandra była uczennicą sławnego kompozytora. Zmarł w Warszawie 10 stycznia 1847 roku. Jego żona Marianna zmarła 14 listopada 1853 roku w Śleszynie. Oboje zostali pochowani w grobie rodzinnym w Żychlinie.

8 maja 1832 roku w Warszawie odbył się ślub córki Aleksandra Pawła Pruszaka - Aleksandry Weroniki Bibianny Justyny, zwanej w rodzinie Olesią, z Onufrym Tadeuszem Mleczką h. Korczak. Onufry - dziedzic Ciszewa, urodzony w Porytem, był synem Piotra i Barbary z Wielądków. W chwili ślubu Olesia miała 18 lat, Onufry 36. Para dochowała się trojga dzieci: Marianny (ur. w 1833 roku, zm. 5 sierpnia 1834 roku w Dreźnie), Piotra i Barbary.
Olesia wniosła Mleczce w posagu dobra Żuków, do których należał również Gawłów. Małżeństwo to nie było szczęśliwe. W latach 40. XIX wieku Olesia chętniej przebywała w pałacu rodziców w Warszawie, niż z mężem w Gawłowie. W 1846 roku otrzymała, wyrokiem Sądu Apostolskiego Drugiej Instancji Archidiecezji Warszawskiej, pozwolenie na separację. Wobec separacji Onufry zakupił dobra Bieniewo, gdzie zmarł 19 sierpnia 1853 roku. Pochowany został w Żychlinie.
30 sierpnia 1855 roku w Łowiczu Olesia wyszła za mąż po raz drugi. Jej mężem został Władysław Benedykt Gruszecki, urodzony 19 marca 1812 roku w Worgulach, syn Kaspra i Franciszki Chociszewskiej. Władysław był wdowcem po Ludwice Lewickiej, z którą miał dwóch synów. Ukończył warszawski konwikt pijarów. Następnie rozpoczął studia prawnicze. Nie ukończył ich jednak na skutek wybuchu powstania listopadowego, w którym wziął udział jako podporucznik 1. Pułku Ułanów. Po przejściu do Prus został internowany. Do Warszawy wrócił w 1832 roku i rozpoczął praktykę w prywatnym domu handlowym. W 1835 roku powrócił do rodzinnego majątku. Od 1838 roku pełnił funkcję radcy dyrekcji głównej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W 1846 roku został urzędnikiem do szczególnych poruczeń w Banku Polskim. Po kilkunastu latach został dyrektorem wydziału przemysłowego tegoż banku. Od 1860 roku był członkiem Rady Głównej Opiekuńczej Zakładów Dobroczynności, a w latach 1862-63 pełnił obowiązki czasowego członka Rady Stanu. W 1860-74 był członkiem redakcji „Biblioteki Warszawskiej”. Był również współzałożycielem „Roczników Gospodarstwa Krajowego”, a także właścicielem majątku Cicibór Duży. Zmarł w Warszawie 6 marca 1876 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
Aleksandra Pruszak wraz ze swym drugim mężem mieszkała w Warszawie, gdzie zmarła 27 maja 1868 roku. Pochowana została w katakumbach na warszawskich Powązkach. W krużganku warszawskiego kościoła św. Antoniego Padewskiego przy ulicy Senatorskiej wmurowane zostało epitafium jej poświęcone.

Dobra Gawłowo do 1860 roku były częścią dóbr Żuków. W tym czasie należały do Pawła Piątkowskiego i Aleksandra Szeliskiego, którzy nabyli je na publicznej licytacji odbywającej się w Trybunale Cywilnym. W maju 1861 roku dobra Gawłowo z dezertą Psurnów zostały wydzielone z dóbr Żuków, a jedynym ich właścicielem został Paweł Piątkowski. Dobra Gawłowo oszacowane zostały na 22.800 rubli srebrem.
Paweł Hilary Piątkowski urodził się w parafii mławskiej 14 stycznia 1792 roku, jako syn Stanisława i Magdaleny Dryackiej. Ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Po odbyciu 6-letniej aplikacji, w 1817 roku został mianowany Patronem Trybunału Cywilnego Pierwszej Instancji Województwa Warszawskiego. W 1822 roku został mianowany adwokatem przy Sądzie Apelacyjnym. W 1837 roku został adwokatem przy Sądzie Konsystorskim Wyznań Ewangelickich w Królewstwie. Był również mecenasem-obrońcą przy Warszawskich Departamentach Rządzącego Senatu. Łącznie z prawem związany był przez 45 lat. Był członkiem loży wolnomularskiej świętego Jana pod nazwą Świątynia Minerwy na Wschodzie Warszawy. Był również dziedzicem dóbr Sufczyn.
24 kwietnia 1821 roku poślubił w Kołbieli zaledwie 15-letnią Emilię Mariannę Laskowską h. Korab, córkę Fabiana (konsyliarza) i Józefy z Geppertów h. wł. Para doczekała się co najmniej siedmiorga dzieci: Aleksandra (zm. 14 września 1843 roku w Sufczynie), Edwarda (ur. 5 kwietnia 1826 roku w Warszawie, zm. 28 listopada 1860 roku w Gawłowie), Bronisława (ur. 26 grudnia 1830 roku, zm. 17 lipca 1854 roku w Sufczynie), Pauliny Heleny (ur. 21 maja 1829 roku w Warszawie, zm. 22 sierpnia 1913 roku w Sufczynie), Anieli (ur. 4 maja 1834 roku w Sufczynie, zm. 30 sierpnia 1875 roku w Niemcach), Teonilli (zm. 29 grudnia 1857 roku)i Marcelego (zm. 31 marca 1879 roku w Sufczynie).
Ostatnie lata życia Pawła Piątkowskiego wystawione były na ciężką próbę. Pochował trzech synów i córkę (Aleksandra w 1843 roku, Bronisława w 1854 roku, Teonillę w 1857 roku i Edwarda w 1860 roku). W międzyczasie zmarła także jego żona (14 września 1858 roku). Ciosy te spadające na niego podkopały podstawę bytu i przecięły pasmo dni jego. Wtedy właśnie postanowił odsunąć się już od kratek sądowych i w gronie pozostałego potomstwa spokojnie resztę dni przepędzić.
Paweł Piątkowski zmarł w Gawłowie 9 maja 1862 roku. Pochowany został razem z żoną na cmentarzu parafialnym w Kołbieli.

14 czerwca 1861 roku Piątkowski sprzedał Gawłów zięciowi Konstantemu Szeliskiemu. Suma transakcji wynosiła 45.300 rubli srebrem. Konstanty Feliks Szeliski h. Szeliga urodził się 3 listopada 1823 roku w Jędrzejowie, jako syn Leona (dziedzica Jędrzejowa) i Antoniny z Kowalskich. 15 lutego 1855 roku poślubił w Warszawie Paulinę Helenę Piątkowską (córkę Pawła, poprzedniego właściciela). Para prawdopodobnie nie miała dzieci. W dniu ślubu Konstanty mieszkał w Sępochowie. W 1861 roku był dziedzicem dóbr Kąty i Zdroje.
W 1866 roku od dóbr odłączono obszar 14 mórg, które przypadły włościanom. W 1870 roku do dóbr przyłączono most na rzece Bzurze wraz ze stojącym obok domem mieszkalnym i gruntem do niego należącym. Most ten wcześniej należał do dóbr Trojanów. W 1871 roku Konstanty Szeliski zawarł dwuletni kontrakt z cukrownią w Guzowie administrowaną przez Jakuba Natansona. Na jego mocy zobowiązał się do corocznego obsiewania 50 mórg dwustuprętowych burakami cukrowymi. Dostarczane buraki musiały być suche, zdrowe, z ziemi, liści, korzeni i korony liściowej jak najdokładniej oczyszczone. Za każdy centnar buraków cukrownia zobowiązała się płacić 30 kopiejek.
W 1879 roku Konstantego trapiły już różne dolegliwości. 28 czerwca sprzedał Gawłów Antoniemu Grzybowskiemu za sumę 70.000 rubli srebrem. W grudniu wyjechał do Warszawy na kurację. Nie odniosła ona zamierzonego skutku. 20 grudnia 1879 roku zmarł w Warszawie. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Kołbieli. W 1913 roku spoczęła obok niego żona.

Antoni Grzybowski h. Poraj był synem Andrzeja i Małgorzaty z Podczaskich. W chwili zakupu Gawłowa był właścicielem majątku Żdżarów. Pełnił również funkcję sekretarza kwatermistrza Magistratu miasta Łowicza. W 1876 roku został kandydatem na sędziego gminnego do Sądu w Giżycach. Ożeniony był z Marią Rubinkowską. 5 stycznia 1898 roku para obchodziła jubileusz złotych godów. Grzybowscy dochowali się co najmniej pięciorga dzieci: Józefy Anastazji (zm. 14 maja 1856 roku w Łowiczu w wieku 6 lat), Zygmunta Adolfa, Władysławy Róży, Ludosławy Franciszki (zm. 29 listopada 1860 roku w Łowiczu w wieku 8 miesięcy) i Aleksandry Antoniny (ur. 3 maja 1863 roku).
Grzybowski był jednym z inicjatorów powstania Powiatowej Rady Opiekuńczej Dobroczynności Publicznej. Do tej samej Rady należał kolejny właściciel dóbr Gawłów - Władysław Łubieński.
W 1885 roku dobra Gawłów składały się z folwarków Gawłów, Grzyb i Góry. Ich całkowita rozległość wynosiła 1.162 mórg i 171 prętów. Folwark Gawłów zajmował powierzchnię 835 mórg i 176 prętów, z czego 587 mórg stanowiły grunty orne, 99 mórg lasy, 30 mórg pastewniki, 24 morgi zarośla, 22 morgi wody, 18 mórg łąki, 9 mórg sad, a 1 morgę ogród warzywny. W 1881 roku w folwarku znajdowało się 7 budynków murowanych i 14 drewnianych.
Maria Grzybowska zmarła 22 grudnia 1900 roku, przeżywszy 82 lata. Antoni zmarł 2 maja 1909 roku. Oboje pochowani zostali na cmentarzu parafialnym w Sochaczewie.

Władysław Łubieński h. Pomian nabył dobra Gawłowo od Antoniego Grzybowskiego 2 lipca 1892 roku za sumę 84.300 rubli srebrem.
Władysław Gustaw Konstanty urodził się 17 czerwca 1866 roku w Warszawie. Był synem Władysława i Anny Trzebińskiej h. Adwaniec. 17 września 1892 roku poślubił w Warszawie nieletnią, mającą 17 lat, Leonię Felicję Wacławę Goldstand, urodzoną w Warszawie, córkę Aleksandra i Marii z Guttmanów. Para doczekała się trojga dzieci: Aleksandra Władysława Mariana (ur. w Warszawie 25 lipca 1894 roku, zm. 26 lutego 1951 roku), Władysława Jana Marię Alojzego (ur. w Warszawie 8 maja 1898 roku) i Annę Marię Anielę Różę (ur. 20 lipca 1901 roku, zm. w Paryżu 6 listopada 1926 roku).
Władysław Łubieński był urzędnikiem do szczególnych zleceń w Kancelarii Prezydialnej Magistratu miasta Warszawy. W 1906 został członkiem Komitetu Ochrony Lasów w Guberni Warszawskiej. W 1909 roku był kandydatem z listy Stronnictwa Polityki Realnej do Rady Państwa. Kilkakrotnie był powoływany przez generał-gubernatora do Komisji Powiatowej do Spraw Wyborczych w Guberni Warszawskiej. Pełnił również funkcję prezesa Dyrekcji Szczegółowej Warszawskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, a także członka Zarządu grupy Warszawskiej przy Warszawskim Towarzystwie Ubezpieczeń od Ognia. Łubieński przyczynił się również do wybudowania i otwarcia lecznicy w Sochaczewie. Po uroczystym jej otwarciu, które nastąpiło 31 grudnia 1903 roku, wydał w swym dworze w Gawłowie skromne przyjęcie dla zaproszonych gości.
Nocą 3 lipca 1904 roku doszło do włamania do dworu. Skradziono złote i srebrne sztućce z grawerowanymi herbami Pomian oraz inicjałami właścicieli. W sumie skradziono 231 przedmiotów.
W 1915 roku majątek Gawłów na skutek działań wojennych został zniszczony. Spłonął dwór, zostały tylko wypalone mury. Po niektórych zabudowaniach folwarcznych pozostały tylko sterczące samotnie kominy. Wobec ogromnych zniszczeń, Łubieński zmuszony był do odprawienia większości służby i robotników folwarcznych. Z pracą pożegnał się m.in. stangret Jan Płaczkowski, który przepracował w majątku 25 lat.
Władysław Łubieński zmarł 25 maja 1919 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach.

Na krótko przed śmiercią Łubieński podzielił swój majątek. 10 marca 1917 roku sprzedał 46 mórg za 8.000 rubli Piotrowi Świderskiemu ze Strugienic, który po dwóch latach (26 maja 1919 roku) odsprzedał go małżeństwu Anieli i Kazimierzowi Drewnowskim za 75.000 marek. Wydzielony obszar stanowił folwark Grzyb. W folwarku tym znajdował się dom mieszkalny oraz trzy budynki gospodarcze, które acz zniszczone, były jednak przydatne do użytku. W momencie sprzedaży grunty folwarku Grzyb nie były uprawiane od dwóch lat. Ta część dóbr, z uwagi na toczącą się wojnę, została wydzielona z dóbr Gawłów dopiero w 1919 roku.
11 maja 1918 roku sprzedał ośrodek dóbr o powierzchni 621 mórg i 35 prętów. Nabył go Maksymilian Hayden-Wurzel. Kwota transakcji wyniosła 404.250 marek. Całą kwotę, potrącając pożyczki od Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, Hayden-Wurzel zapłacił przy podpisaniu kontraktu gotówką, co stanowiło nie lada rzadkość. Zrzekł się również na rzecz Łubieńskiego wszelkich przyszłych odszkodowań za straty wojenne powstałe podczas wojny.
Pozostały obszar dóbr wynoszący 502 mórg i 149 prętów Władysław Łubieński sprzedał 28 czerwca 1918 roku synowi Aleksandrowi Łubieńskiemu za 150.000 marek. Obszar ten otrzymał nazwę folwark Łubienka. Część tego folwarku rok wcześniej została przeznaczona na parcelację. Aleksander podzielił folwark na 20 parceli i sprzedał w 1919 roku.

Nowy właściciel Gawłowa, Maksymilian Hayden-Wurzel, był żydowskim kupcem. Urodził się 16 czerwca 1860 roku jako Szaja Heidenwurzel. Był synem Hermana i Jowety (Józefy) Kupferlaum. Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Gustawa Lukrec, z którą miał syna Henryka. Drugą żoną Maksymiliana była Leonia Zwiegbaum, córka Stanisława i Tekli Kamioner. Z drugą żoną Maksymilian miał czworo dzieci: Stefanię, Stanisława, Edwarda oraz Marię (ur. w 1902 roku). W 1901 roku cała rodzina przyjęła wyznanie ewangelickie i chrzest. W 1929 roku Maksymilian złożył podanie w Komisariacie Rządu m. st. Warszawy o zmianę swojego nazwiska na Hayden. Zgodę otrzymał.
Maksymilian Hayden-Wurzel był członkiem Towarzystwa Wzajemnego Kredytu Kupców i Przemysłowców. Już w 1910 roku posiadał swój Dom Handlowy znajdujący się przy ulicy Kotzebue w Warszawie (ob. ulica Fredry). W 1916 roku był urzędnikiem do szczególnych poleceń przy Komendancie w Komendaturze Straży Obywatelskiej w Warszawie. W 1924 roku zasiadał w Zarządzie spółki Tartaki i Handel Drzewny w Warszawie. W 1926 roku założył w Warszawie przy ulicy Grzybowskiej własną fabrykę kół zębatych Tryb. W roku następnym fabryka zmieniła nazwę na Tryb Fabryka Kół Zębatych i Zakłady Mechaniczne. Przedsiębiorstwo to zostało zlikwidowane w 1928 roku. W tym samym roku otworzył Fabrykę Wyrobów Papierowych Sanitas. Mieściła się ona w Warszawie, przy ulicy Pięknej. Fabryka ta słynęła z wyrobu papieru toaletowego sprzedawanego w paczkach, rolkach i książeczkach. Wzór bloku papierowego higienicznego został zarejestrowany w Urzędzie Patentowym. Również w 1928 roku Maksymilian został dyrektorem Centrali Papierniczej EmKaEs Sp. z o.o., mieszczącej się w Warszawie przy ulicy Trębackiej. Centrala ta prowadziła sprzedaż papierów bezdrzewnych pochodzących z Mirkowskiej oraz Kluczewskiej Fabryki Papieru, a także z Papierni Soczewka.
Maksymilian Hayden był również właścicielem patentu na sposób wyrobu ekstraktu białkowego o czystym smaku, nadającego się do celów jadalnych z saccharomyces cerevisiae (drożdży). Patent ten został zarejestrowany w 1925 roku.
Na przełomie 1922 i 1923 roku Maksymilian rozparcelował ze swoich dóbr obszar gruntu wynoszący 330 mórg i 280 prętów. Powstało 13 nowych parcel. Część tę nazwaną Karwowo. W 1923 roku wydzielił ze swoich dóbr las mający rozległość 82 mórg i 167 prętów. Las ten nosił nazwę Niesłuchowo.
Maksymilian Hayden zmarł 24 kwietnia 1930 roku.

17 kwietnia 1926 roku Gawłów nabył, za sumę 24.000 dolarów amerykańskich, Konstanty Blumtrytt, warszawski przedsiębiorca. Obszar nabytych dóbr wynosił 115,89 hektarów oraz 46,2 hektarów stanowiących folwark Niesłuchowo. Blumtrytt nabył majątek z zasiewami, inwentarzami żywymi i martwymi oraz dworem, w którym znajdowały się cztery pokoje.
Konstanty Szymon Blumtrytt urodził się w Warszawie jako syn Karola i Anny Alle. Był żonaty z Urszulą Karoliną Łapińską. Parze urodziło się troje dzieci: Władysław (ur. 8 stycznia 1908 roku w Warszawie), Wacława (zm. 12 grudnia 1978 roku) i Henryka (zm. 19 kwietnia 1989 roku).
Konstanty był członkiem Związku Rzemieślników Chrześcijan. Był przemysłowcem, udziałowcem Towarzystwa Włókno Sp. z o.o. W 1890 roku założył w Warszawie, przy ulicy Brudnowskiej Fabrykę Wyrobów Pończoszniczo-Dzianych Konstanty Blumtrytt. Po zakupie dóbr Gawłów wybudował pałac istniejący do dzisiaj. Naprzeciw niego pod koniec lat 20. XX wieku wybudował budynki fabryczne, prawdopodobnie z myślą o przeniesieniu fabryki. Niestety wszystkie inwestycje zbiegły się ze światowym kryzysem gospodarczym. Być może to było przyczyną upadku jego warszawskiej fabryki. Próbując ratować finanse rodzinne zaczął dzierżawić swoje dobra. 25 kwietnia 1931 roku powołana została spółka pod nazwą Fabryka Pończoch Gawłowo Sp. z o.o. W jej Zarządzie znalazła się jego żona oraz córki Wacława i Henryka. Fabryka zajmowała się wyrobem i sprzedażą produktów pończoszniczo-dzianych. Fabryka ta rozpoczęła swoją działalność na terenie należącym do Konstantego, naprzeciw pałacu. Umowę dzierżawy zawarto na 6 lat. Obejmowała ona teren wraz z budynkiem fabrycznym murowanym wyposażonym w maszyny, szwajcarnię, lokomobilę i traktor. Czynsz dzierżawny określony został na 1.000 złotych miesięcznie. Kilka dni później (28 kwietnia) Konstanty wydzierżawił synowi Władysławowi oraz zięciowi Stefanowi Orzechowskiemu (mężowi Wacławy), pozostałą po wydzierżawieniu fabryki część dóbr wraz z pałacem na trzy lata. Umowa zobowiązywała dzierżawców do prowadzenia gospodarstwa rolnego w systemie płodozmiennym, do utrzymywania co najmniej dwudziestu sztuk żywego inwentarza oraz utrzymywania w porządku ogrodu i wszystkich drzew w parku. Ponadto dzierżawcy zobowiązali się do dostarczania Konstantemu corocznie 40 kilogramów produktów z ogrodu, a także do użyczania na każde wezwanie pary koni z bryczką. Właściciel zastrzegł sobie również prawo do korzystania z jednego pokoju pałacowego, położonego między parterem a piętrem, z wejściem z klatki schodowej kuchennej. Sam zaś mieszkał w Warszawie przy ulicy Brudnowskiej.
Zabiegi te nie uratowały jednak Konstantego Blumtrytta przed bankructwem. 9 lipca 1932 roku Wydział Handlowy Sądu Okręgowego w Warszawie ogłosił upadłość Konstantego oraz jego warszawskiej fabryki. Jego majątek został zajęty, a on sam został oddany pod dozór policji. Długi Konstantego Blumtrytta, jakie miał u 25 wierzycieli przekroczyły 250.000 złotych. Prawdopodobnie ogromne kłopoty finansowe Blumtrytta przyczyniły się do jego śmierci. Zmarł w swoim warszawskim mieszkaniu kilka miesięcy po ogłoszeniu jego upadłości (3 listopada 1932 roku), przeżywszy 64 lata. Pochowany został na warszawskim Cmentarzu Bródnowskim.
Po śmierci Konstantego majątek w spadku otrzymało troje jego dzieci. Już 24 maja 1933 roku zawarły one układ z wierzycielami. Na jego mocy z całkowitej sumy długu zapłaciły wierzycielom jedynie 25% należności, bez odsetek.
Mimo układu, wydaje się, iż rodzina Blumtryttów nadal miała kłopoty finansowe. W 1935 roku komornik wystawił na licytację zabudowaną działkę przy ulicy Brudnowskiej, należącą wcześniej do Konstantego. Wielkość działki wynosiła 1.190 m2, znajdowały się na niej dwa budynki murowane: parterowy i trzypiętrowy oraz garaż. Działka została oszacowana na 150.000 złotych.
13 czerwca 1938 roku w gawłowskim pałacu doszło do tragedii. O drugiej w nocy obudzony szmerem właściciel Władysław Blumtrytt wszedłszy do swojego pokoju spostrzegł na parapecie okna osobnika owiniętego prześcieradłem. Był to jego szwagier - Stefan Orzechowski, który w formie żartu, chciał nastraszyć Blumtrytta. Ten zapytał głośno - kto idzie? Nie usłyszawszy odpowiedzi sięgnął po rewolwer leżący w nocnej szafce. Następnie jeszcze dwukrotnie zapytał - kto idzie? Orzechowski i tym razem nic nie odpowiedział i począł się zbliżać do Blumtrytta. Ten myśląc, że to złodziej wystrzelił z rewolweru. Strzał był celny, trafił Orzechowskiego w okolicę serca. Ten jeszcze słabym głosem odezwał się do szwagra - dlaczegoś mnie zabił? po czym stracił przytomność. Niezwłocznie posłano po lekarza. ten przybywszy założył opatrunek, po czym ciężko rannego przewiózł do szpitala w Sochaczewie. Tam Orzechowski przeszedł operację wyjęcia kuli. Niestety po kilku godzinach zmarł, nie odzyskawszy przytomności. Po tym wypadku Władysława Blumtrytta przewieziono do aresztu. Nie udało mi się ustalić jego dalszych losów.

Po wybuchu II WŚ fabryka Blumtryttów została przemianowana na Fabrykę Pończoszniczo-Metalową. W 1940 roku zarządcą komisarycznym majątku jak i fabryki był Wiktor Klein. 18 marca 1941 roku zmarła żona Konstantego Blumtrytta - Urszula.

W 1946 roku majątek został przejęty na cele reformy rolnej. Jego obszar wynosił 121,20 hektarów, z czego 76,59 hektarów podzielono na 22 działki i nadano 22 gospodarzom. Resztówkę o obszarze 34,5 hektara otrzymał Komitet Opieki Społecznej, który utworzył w pałacu Dom Pomocy Społecznej. Na 34,5 hektara składało się 19,20 hektarów gruntów ornych, 10,50 hektarów ogrodów, 1,80 hektar pastwisk, 2 hektary pod zabudowaniami. Pozostałą powierzchnię zajmowały wody, rowy i drogi. W 2005 roku pałac stawał się za ciasny dla DPS. Nie odpowiadał również wymogom stawianym obiektom o takim przeznaczeniu. Zaczęto wtedy rozglądać się za nową siedzibą. W 2009 roku rozpoczęto budowę nowego budynku w Młodzieszynie. Pensjonariusze wprowadzili się do niego 14 kwietnia 2011 roku. Od tej pory przez kilka lat pałac stał opuszczony. Starostwo Powiatowe w Sochaczewie bezskutecznie próbowało go sprzedać. Udało się to dopiero w 2018 roku. Prywatny nabywca zapłacił za dawny majątek 945.000 złotych. Obecnie w pałacu swoją siedzibę ma Fundacja Ochrony Zabytków Mazowsza.

W zabudowaniach dawnej fabryki w 1948 roku rozpoczęła działalność Spółdzielnia Pracy Gawłowianka Sochaczew. Spółdzielnia została zlikwidowana w 1975 roku. Jej miejsce zajęła Zatra Zakłady Transformatorów Radiowych w Sochaczewie. Następnie mieściła się tam siedziba spółki Zolan S.A., która w 2014 roku została połączona z Zepter International Poland Sp. z o.o. Obecnie funkcjonuje tam zakład produkcyjny tej firmy.


Zespół architektoniczno-parkowy

Obecny pałac został wybudowany pod koniec lat 20. XX wieku dla Konstantego Blumtrytta w miejscu spalonego w 1915 roku murowanego dworu. Murowany z cegły, otynkowany. Piętrowy i podpiwniczony. Zbudowany na planie prostokąta, z dachem czterospadowym, krytym dachówką ceramiczną. Elewacja frontowa jest 7-osiowa z 3-osiowym płytkim ryzalitem zwieńczonym trójkątnym szczytem. Wejście jest poprzedzone murowanym przedsionkiem podtrzymującym balkon pierwszego piętra. W elewacji ogrodowej znajduje się półokrągły ryzalit. Układ wnętrz jest dwutraktowy z hallem i dawnym salonem na osi. Przy pałacu znajdował się park w stylu angielskim z trzema stawami, z których dwa obecnie są wyschnięte. Park ma powierzchnię 4,6 hektara. W jego północnej części znajdują się położone prostopadle do siebie aleje grabowa i świerkowa. Obecne ogrodzenie zostało postawione w 1976 roku. Zachowana został oryginalna, pochodząca z około 1890 roku neoklasycystyczna brama. Obok bramy znajduje się kapliczka.

© Jacek Szyszko 2019

Więcej zdjęć w Galerii

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1807
  • Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego 1820
  • Kurjer Warszawski 1822, 1837, 1853, 1854, 1858, 1860, 1862, 1876, 1879, 1883, 1898, 1904, 1912, 1926, 1930, 1932
  • Czas 1856, 1868
  • Gazeta Polska 1862, 1929, 1935, 1938
  • Dziennik Poznański 1862, 1868
  • Dziennik Warszawski 1868
  • Kurjer Codzienny 1879
  • Słowo 1906
  • Nowa Gazeta 1907, 1910, 1912
  • Dziennik Powszechny 1909
  • Kurjer Kolejowy i Asekuracyjny 1911
  • Godzina Polski 1917
  • Obwieszczenia Publiczne 1920, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1931, 1932
  • Robotnik 1922
  • Wiadomości Urzędu Patentowego 1925, 1927, 1928
  • Kalendarz informacyjny straży obywatelskiej na rok 1916, Warszawa 1916
  • Posener Tageblatt 1928
  • Wieczorna Gazeta Wileńska 1938
  • Przegląd Graficzny i Papierniczy 1929
  • ABC 1932
  • 5 rano 1938
  • Nowy Kurjer Warszawski 1940
  • Adam Boniecki, Herbarz polski
  • Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 5, Mazowsze, Warszawa 1886
  • Krzysztof Załęski, Słownik polskich prawników należących do lóż wonomularskich w Ars Regia: czasopismo poświęcone myśli i historii wolnomularstwa 12/19 (2010)
  • Teodor Jeske-Choiński, Neofici polscy; materyały historyczne, Warszawa 1904
  • Kazimierz Pacuski, Możnowładztwo i rycerstwo ziemi gostynińskiej w XIV i XV wieku Studium z dziejów osadnictwa i elity władzy na Mazowszu średniowiecznym, Warszawa 2009
  • Marek Orzechowski, Gawłów Czas i przestrzeń, 2018
  • Tomasz Adam Pruszak, ... żem zawsze życzliwy temu domowi Relacje rodzin Pruszaków i Chopinów od końca XVIII do lat 60. XIX wieku ze szczególnym uwzględnieniem losów rodziny Pruszaków, Warszawa 2010
  • Monika Figut, Pałac w Gawłowie sprzedany: uchylamy rąbka tajemnicy w www.radiosochaczew.pl
  • www.ipsb.nina.gov.pl
  • www.dps.e-sochaczew.pl
Zespół Pałacowo-parkowy
Skład zespołu Pałac, park
Stan zachowania Częściowo odrestaurowany
Zastosowanie Siedziba Fundacji Ochrony Zabytków Mazowsza
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 549 (dwór), 506 (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 26.07.1980 (dwór), 8.11.1978 (park)
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Gawłowska 148, 96-503, Sochaczew, Polska

Tel. kom.: 695 000 000
Strona www: www.fozm.pl
Email: biuro@fozm.pl

Komentarze