5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Strugi

Kategoria: Gmina Teresin


Właściciele i majątek
W 1579 roku dobra Strugi i Starpiączka należały do Stanisława Plichty, syna Abrahama. W 1582 roku Stanisław pełnił funkcję stolnika sochaczewskiego, by w 1596 roku zostać kasztelanem sochaczewskim. Żonaty był z Jadwigą Chądzyńską, z którą miał dwóch synów: Piotra i Konstantego.
Od 1693 roku Strugi należały do Aleksandra Feliksa Lipskiego h. Łada, syna Jana Wojciecha (wojewody rawskiego) i Maksymilianny Ossolińskiej h. Topór.
Aleksander od 1674 roku był starostą inowłodzkim, od 1688 roku rawskim i rzeczyckim, a od 1693 roku stanisławowskim. W tym samym roku został kasztelanem sieradzkim. W 1699 roku został wojewodą kaliskim. W 1674 roku był uczestnikiem elekcji Jana III Sobieskiego. W 1694 i 1698 roku pełnił funkcję marszałka Trybunału Koronnego. Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Zofia Olszowska h. Prus (II) (wojewodzianka rawska), córka Hieronima i Petroneli Wołuckiej. Zofia urodziła Aleksandrowi dwoje dzieci: Mariannę i Józefa (ur. w Lipiu 8 lutego 1681 roku, zm. w 1704 roku). Około 1697 roku Aleksander ożenił się z wdową Urszulą Krasicką h. Rogala.
W 1702 roku jako poseł senatu został wysłany do króla szwedzkiego Karola XII z propozycją mediacji. Wobec niepowodzenia misji i zajęcia Warszawy przez wojska szwedzkie został oskarżony o zdradę i rozsiekany przez szlachtę podczas zjazdu sandomierskiego.
Adam Boniecki podaje dwie sprzeczne wersje co do dalszych losów majątku Strugi. Według jednej dobra odziedziczyła wdowa i sprzedała je w 1723 roku Przebendowskiemu. Według drugiej dobra odziedziczył syn, Józef i sprzedał je Trzcińskiemu w 1703 roku.

W połowie XVIII wieku dobra Strugi były własnością Macieja Józefa Łuszczewskiego h. Korczak, syna Michała i Cecylii Zembrzuskiej. Maciej pełnił funkcję szambelana królewskiego (1747), starosty łęczyckiego (1748), kasztelana sochaczewskiego (1772), kasztelana rawskiego (1774). W 1752 roku był asesorem sądów zadwornych. Był posłem z ziemi sochaczewskiej, kawalerem Orderu św. Stanisława (1778) i Orderu Orła Białego (1790). 9 grudnia 1756 roku poślubił w Mikołajewie Ewę Ponińską. Para nie doczekała się potomstwa. Maciej zmarł w Warszawie 17 lipca 1791 roku. Pochowany został w warszawskim kościele Kapucynów przy ulicy Miodowej.

Dobra po bezdzietnym Macieju otrzymał jego bratanek Jan Paweł Łuszczewski h. Korczak, urodzony 26 czerwca 1764 roku w Skotnikach, syn Waleriana (starosty sochaczewskiego) i Józefy Szymanowskiej h. Jezierza (kasztelanki rawskiej).
Matka Jana Pawła Łuszczewskiego zmarła, gdy był małym chłopcem. Ojciec oddał go pod opiekę babki - Anny z Łuszczewskich Szymanowskiej. Jan pierwsze nauki pobierał w warszawskich szkołach pijarskich, następnie kształcił się na dworze królewskim. W 1782 roku rozpoczął służbę w Gabinecie króla Stanisława Augusta. Służba ta skutkowała nominacją na sekretarza królewskiego. W 1784 roku otrzymał po zmarłym ojcu starostwo sochaczewskie. W latach 1788-89 pełnił funkcję sekretarza Sejmu Czteroletniego. W 1790 roku został wybranym posłem z ziemi sochaczewskiej. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Konstytucji 3 maja. Po zawiązaniu się konfederacji targowickiej wycofał się z życia publicznego i osiadł na wsi. Ponownie zajął się polityką w 1806 roku, gdy został powołany do Izby Najwyższej Wojennej i Administracji Publicznej. W tym samym roku został członkiem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 5 października 1807 roku został ministrem spraw wewnętrznych i religijnych. Za swą działalność został w 1807 roku odznaczony Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej, a w 1809 roku Orderami św. Stanisława i Orła Białego.
Jan Paweł Łuszczewski był także znanym masonem. Już w 1785 roku został wprowadzony do loży Świątynia Izys, której w następnych latach był archiwistą, pieczętarzem i mówcą. W 1789 roku został sekretarzem Wielkiego Wschodu Narodowego. W czasach Księstwa Warszawskiego był reprezentantem loży Gwiazda Wschodnia. W 1811 roku został mistrzem katedry loży Świątynia Izys. W roku następnym stanął na czele loży kapitularnej departamentu warszawskiego Bracia Zjednoczeni pod Gwiazdą Wschodnią.
Jan Paweł Łuszczewski był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną (ślub w 1790 roku) była Aleksandra Franciszka Cieciszowska h. Pierzchała (Kolumna), urodzona w Warszawie, córka Adama (pisarza wielkiego koronnego) i Teresy Lelewel h. wł. Para doczekała się co najmniej czworo dzieci: Adama (ur. w Strugach 7 listopada 1798 roku, zm. 23 kwietnia 1853 roku), Michała (ur. 22 września 1804 roku, zm. 2 stycznia 1860 roku), Wacława i Konstancji.
Aleksandra, podobnie jak jej mąż, należała do masonerii. Była członkinią loży Dobroczynność. Zmarła w Warszawie 24 maja 1809 roku, przeżywszy 34 lata. Pochowana została w warszawskim kościele Kapucynów przy ulicy Miodowej.
Drugą żoną Jana była Ewa z Orsettich h. Złotokłos, wdowa po Janie Chryzostomie Cieciszowskim, z którym miała trzech synów Kazimierza, Władysława i Edwarda. Ewa była córką Dionizego i Elżbiety z Podoskich h. Junosza. Jej ślub z Janem Łuszczewskim miał miejsce w Cerekwi 7 września 1811 roku. Para miała córkę, Paulinę.
Jan Paweł Łuszczewski zmarł w Warszawie 4 lipca 1812 roku, pochowany został obok pierwszej żony. Po śmierci męża Ewa Łuszczewska zamieszkała w Sławnie, w powiecie radomskim. W 1846 roku przeniosła się na stałe do Krakowa, gdzie zmarła 10 marca 1856 roku.

Po śmierci Jana dobra przeszły w ręce jego dzieci - Adama, Michała, Wacława, Konstancji i nieletniej Pauliny. Formalnego działu rodzeństwo dokonało dopiero 30 grudnia 1828 roku. Podług niego Konstancja otrzymała sumę zapisaną na dobrach Leszno, Adam otrzymał Jeżówkę, Wyczółki oraz Dziergów, Michał otrzymał Skotniki i Mikołajew, a Wacław Strugi i Starpiączkę. Paulina Łuszczewska zmarła 15 listopada 1829 roku w Sławnie, przeżywszy zaledwie 17 lat. 23 lutego 1830 roku część majątku należącą niej jej bracia przyrodni, Edward i Kazimierz Cieciszowscy, ustąpili na własność swojej matce Ewie z Orsettich.

Nowy właściciel, Wacław Józef Łuszczewski urodził się w Warszawie 10 marca 1806 roku. 14 stycznia 1829 roku poślubił w Warszawie Magdalenę Żółtowską h. Ogończyk, urodzoną w Mediolanie 20 marca 1806 roku, córkę Edwarda (generała dywizji Wojsk Polskich) i Kazimiery ze Skoraszewskich. Para doczekała się dwóch córek: Kazimiery (ur. 14 października 1829 roku, zm. 5 listopada 1863 roku) i Jadwigi (ur. w Warszawie 1 sierpnia 1834 roku, zm. 23 września 1908 roku). Jadwiga to słynna Deotyma, poetka i powieściopisarka.
Wacław Łuszczewski po ukończeniu szkół pijarskich wstąpił na Uniwersytet Warszawski, gdzie ukończył Wydział Prawa i Administracji. W 1827 roku rozpoczął pracę w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych. W 1833 roku został sekretarzem, w 1835 roku referentem, a w 1840 roku asesorem w Wydziale Przemysłu, Handlu i Kunsztów. W latach 1859-63 był dyrektorem tego Wydziału.
Od 1832 roku był radcą Komitetu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W tym samym roku uzyskał tytuł kamerjunkra dworu (w latach późniejszych został szambelanem). W latach 1834-40 był członkiem Komitetu w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego w Marymoncie. W 1840 roku przeszedł do Dyrekcji Ubezpieczeń, gdzie pełnił funkcję zastępcy prezesa (pracę w niej zakończył w 1857 roku). W roku następnym wstąpił do redakcji Biblioteki Warszawskiej. W 1857 roku został delegowany do Petersburga jako członek komitetu do przejrzenia taryfy celnej wydanej w Cesarstwie dla handlu europejskiego. W 1859 roku został mianowany Radcą Stanu. Był również członkiem Dyrekcji Wyścigów Konnych oraz członkiem Towarzystwa Rolniczego.
W 1834 roku Wacław wraz z żoną Magdaleną otworzył w swym mieszkaniu, w pałacu Sapiehów na Nowym Świecie, salon literacki. Po dziewięciu latach Łuszczewscy przeprowadzili się do mieszkania na parterze Pałacu Saskiego. W nowym mieszkaniu nadal prowadzili salon. Spotkania odbywały się w poniedziałki. Przez 20 lat funkcjonowania stał się najpopularniejszym salonem warszawskim lat czterdziestych i pięćdziesiątych. To w nim w 1852 roku debiutowała ich córka Jadwiga, znana jako Deotyma. Łuszczewscy przyjmowali w swym salonie znamienitych literatów, wydawców, profesorów, arystokrację i duchowieństwo.
Po wybuchu powstania styczniowego Wacław Łuszczewski zrzekł się, w demonstracyjnym geście, tytułu szambelana, za co został skazany na kilkunastomiesięczne zesłanie do Jadrynia, później Symbirska i Czembaru. Na zesłaniu dobrowolnie towarzyszyła mu córka - Jadwiga. Po ułaskawieniu powrócił do kraju w 1865 roku, jednak pobyt w Rosji przypłacił zdrowiem. Zmarł w Warszawie 6 czerwca 1867 roku. Jego żona zmarła 16 marca 1869 roku. Oboje pochowani zostali na warszawskich Powązkach.

Dobra Strugi pod koniec lat 40. XIX wieku dzierżawił brat Wacława - Michał. 29 października 1849 roku Wacław sprzedał dobra Mikołajowi Halpertowi za 31.500 rubli srebrem.
Mikołaj był synem Salomona i Marii ze Słuckich h. Dołęga. Był żonaty z Dorotą Böhler, z którą miał córkę Marię (zm. w Strugach 25 sierpnia 1859 roku w wieku 9 lat). W 1853 roku Halpert zawarł 3-letnią umowę z cukrownią w Oryszewie. Podług niej zobowiązał się w pierwszym roku trwania umowy uprawiać co najmniej 80 mórg buraków cukrowych na potrzeby cukrowni, w następnych latach powierzchnia upraw miała wynosić 150 mórg. W 1859 roku na wystawie rolniczej w Łowiczu Mikołaj zdobył medal srebrny mniejszy za okaz pszenicy sandomierki.
Mikołaj Halpert zmarł w Akwizgranie 22 sierpnia 1884 roku, w wieku 64 lat. 6 dni później jego ciało sprowadzono do kraju i pochowano na cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.

6 lutego 1860 roku dobra Strugi i Starpiączka nabył za sumę 70.000 rubli srebrem Leopold Kronenberg. Rozległość zakupionych dóbr wynosiła 42 włóki, 28 mórg i 79 prętów.
Leopold Kronenberg h. Strugi urodził się w Warszawie 24 marca 1812 roku, jako syn Samuela i Teresy Lewy. Ukończył gimnazjum w szkole Pijarów na Żoliborzu. W 1828 roku wstąpił do szkoły przygotowawczej warszawskiego Instytutu Politechnicznego, gdzie odbył kurs nauk w oddziale handlowym. W 1829 roku został przez matkę wysłany do Akademii Praktyczno-Handlowej w Hamburgu. Po dwóch latach przeszedł na Wydział Techniczny Uniwersytetu Berlińskiego. W 1832 roku wrócił do kraju. W 1833 roku został zapisany do Księgi Kupców Warszawskich i otworzył dom bankowy. 31 lipca 1840 roku został członkiem spółki dzierżawiącej monopol tytoniowy od Skarbu Państwa (z udziałem 20%), rok później, jako członek ekonomiczny, objął nad nią zarząd. Kronenberg znacznie przyczynił się do unowocześnienia przemysłu tabacznego. W tym celu sprowadził zagranicznych pracowników, nowe maszyny, a także odbył 4-miesięczną podróż do fabryk tytoniowych w Holandii. Administracja tabaczna stała się podwaliną jego dużej fortuny. Obok przemysłu tytoniowego Leopold Kronenberg inwestował w przemysł cukrowniczy. W 1843 roku zbudował cukrownię w Tomczynie, w 1848 roku w Ostrowach, a w 1853 roku w Walentynowie. Miał też udziały (13%) w cukrowni Oryszew. W 1850 roku nabył Fabrykę Odlewów Żelaznych Leopoldów w Gusku. Obok interesów Kronenberg angażował się również w życie społeczne. Od 1849 roku udzielał się w Towarzystwie Dobroczynności, od 1851 roku w Resursie Kupieckiej, w 1854 roku został sędzią zastępcą Trybunału Handlowego, od 1856 roku udzielał się w Komisji Umorzenia Długu Państwowego, a od 1857 roku w Radzie Przemysłowej przy Komisji Spraw Wewnętrznych i Duchowych. W 1859 roku stał się właścicielem Gazety Polskiej, do której sprowadził, w charakterze redaktora, pisarza Józefa Ignacego Kraszewskiego. W 1863 roku poparł finansowo powstanie. W czerwcu tego roku, w obawie przed represjami, wyjechał z rodziną do Francji. Do kraju wrócił w roku następnym i od razu zaangażował się w budowę Kolei Warszawsko-Terespolskiej. W latach następnych przyczynił się do budowy Kolei Nadwiślańskiej. W 1869 roku założył Bank Dyskontowy w Petersburgu, a w roku następnym Bank Handlowy w Warszawie. Również w 1869 roku powołał do życia Warszawskie Towarzystwo Ubezpieczeń. W 1875 roku powołał do życia na swój koszt Szkołę Handlową w Warszawie, w której zatrudniał wysokiej klasy nauczycieli.
7 listopada 1868 roku otrzymał szlachectwo dziedziczne Królestwa Polskiego z herbem Strugi (od nazwy swego majątku). Rok wcześniej dobra składały się z folwarków Strugi i Starpiączka oraz wsi Aleksandrówka. W tym to roku na skutek ukazu o uwłaszczeniu włościan w Królestwie Polskim z 1864 roku wydzielono z dóbr obszar 460 mórg i 102 pręty. W 1872 roku przyłączono do dóbr folwark Marjanów.
Leopold Kronenberg żonaty był z Rozalią Ernestyną Leo, urodzoną 17 maja 1826 roku w Warszawie, córką Augusta Leopolda (doktora medycyny i chirurgii) i Leopoldyny Julianny Lewi (Levy-Lion). Ślub odbył się 4 września 1845 roku. Parze urodziło się sześcioro dzieci: Stanisław ( ur. w Warszawie 9 grudnia 1846 roku, zm. w Warszawie 4 kwietnia 1894 roku), Władysław Edward (ur. 15 czerwca 1848 roku), Leopold Julian (ur. 27 sierpnia 1849 roku, zm. 23 lutego 1937 roku w Brzeziu), Tekla Julia (ur. 14 grudnia 1851 roku, zm. w Warszawie 7 października 1852 roku), Maria Róża (ur. w Warszawie 24 lipca 1854 roku, zm. 24 sierpnia 1944 roku w Paryżu) i Róża Maria Szarlotta (ur. w Warszawie 19 września 1857 roku). Ślub zmusił Kronenberga do przyjęcia wiary chrześcijańskiej. Pod koniec lat 70. XIX wieku Leopold zapadł na zdrowiu i stopniowo przekazywał władzę synom. W 1878 roku wyjechał na kurację do Francji. Zmarł podczas pobytu w Nicei 5 kwietnia 1878 roku. Jego ciało przewieziono do Warszawy i pochowano na cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym, w kaplicy zaprojektowanej przez Konstantego Wojciechowskiego. Jego żona zmarła 2 sierpnia 1893 roku w Paryżu. Pochowana została obok męża.

Po śmierci Leopolda dobra Strugi i Starpiączka oraz folwark Marjanów otrzymał jego syn Władysław Edward. Dobra Władysława obejmowały obszar 816 mórg i 188 prętów, z czego folwark Strugi zajmował obszar 560 mórg i 244 prętów. Pozostałą powierzchnię zajmował folwark Marjanów.
Władysław po ukończeniu gimnazjum realnego w Warszawie wstąpił do Instytutu Inżynierów w Petersburgu. Następnie wyjechał do Paryża, gdzie w 1869 roku ukończył ze stopniem inżyniera Szkołę Centralną. Po studiach pracował jako pomocnik głównego inżyniera przy budowie Kolei Nadwiślańskiej. W 1873 roku zaczął pracę nad projektem obulwarowania lewego brzegu Wisły pod Warszawą, który to projekt po kilku latach został zrealizowany. Tuż przed i po śmierci ojca administrował cukrownią i papiernią oraz współprowadził z braćmi Dom Bankowy Leopold Kronenberg. W 1880 roku nabył majątek Błeszno pod Częstochową. W miejscu zwanym Ostatnim Groszem, w pobliżu karczmy, zaczęto wyrąbywać las i kopać fundamenty. Wiosną 1883 roku rozpoczął w majątku budowę dużej fabryki płócien, na wzór żyrardowskiej. Jej plany powstały w Belgii, stamtąd też Kronenberg sprowadził inżynierów do jej budowy. W 1884 roku, gdy budynek fabryki był już gotowy, lecz jeszcze nie wyposażony Władysław zrezygnował z jej otwarcia i polecił szukać nabywcy. Tymże okazał się Dietrich z Żyrardowa. W 1887 roku Władysław wycofał się z prowadzenia Domu Bankowego, zostawiając zarząd dwóm braciom.
Poza prowadzonymi biznesami Władysław Kronenberg udzielał się społecznie. W latach 1881-85 był prezesem Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. Za własne pieniądze opłacał zagraniczną naukę najzdolniejszych muzyków m.in. tenora Stefana Wołoszko. W 1884 roku został prezesem Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Utrzymywał swoim kosztem żłobek przy ulicy Złotej w Warszawie. Wydawał również przez kilka lat Przegląd Techniczny.
Ukończywszy 40 lat coraz częściej miał problemy ze zdrowiem. Całkowicie wycofał się z prowadzenia biznesu przekazując go w ręce brata Leopolda Juliana. W ostatnich latach życia zmuszony do ratowania zdrowia, wyjechał do Francji i poświęcił się swojej pasji - muzyce. Przyjąwszy pseudonim Wieniec (od nazwy majątku ojca) był autorem licznych kompozycji. Tworzył głównie pieśni liryczne i patriotyczne.
23 maja 1881 roku Władysław poślubił Małgorzatę Łucję Chevreau, urodzoną 23 września 1859 roku, córkę prefekta z czasów Napoleona III. Para doczekała się córki - Marii Władysławy (ur. 14 czerwca 1882 roku).
Władysław Kronenberg zmarł we francuskim Cannes 30 marca 1892 roku. W swoim testamencie, spisanym w Strugach w 1891 roku, zapisał ogromną sumę 250.000 rubli srebrem na rzecz Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Z pieniędzy tych Towarzystwo otworzyło m.in. w 1895 roku warsztaty naukowo-rzemieślnicze dla wychowanków.
Po śmierci Władysława dobra Strugi otrzymała jego córka - Maria. Była ona zamężna z Józefem Rajmundem de Maistre, urodzonym 26 sierpnia 1879 roku, synem Francoisa i Roselyne de Villeneuve-Bargemon. Ich ślub odbył się 6 stycznia 1904 roku. Maria zmarła 9 maja 1914 roku, jej mąż 15 października 1955 roku.

5 października 1897 roku dobra od Marii Kronenberg nabył książę Konstanty Eugeniusz Andrzej Lubomirski h. Drużyna. Wraz ze Strugami i Starpiączką nabył również dobra Duninopol z folwarkiem Strzelew, dobra Szymanów z folwarkami Małgorzatów, Elżbietów i Aleksandria oraz dobra Kawęczyn. Całkowita suma transakcji wyniosła 326.000 rubli srebrem.
Konstanty Lubomirski urodził się 26 lipca 1868 roku w Kruszynie jako syn Eugeniusza i Róży z Zamoyskich h. Jelita. Studiował w Rydze, gdzie przynależał do Korporacji Akademickiej Arkonia. Po ukończeniu studiów wstąpił jako ochotnik do 3. baterii gwardii 3. Brygady Artylerii Gwardii. Został zwolniony w 1890 roku jako ogniomistrz. Był również porucznikiem rezerwy, odznaczonym Krzyżem Walecznych. 25 lipca 1893 roku poślubił w Klemensowie wdowę hrabinę Marię Annę Natalię Potocką h. Pilawa (Srebrna), urodzoną w Warszawie 25 czerwca 1850 roku, córkę Maurycego i Ludwiki Bóbr-Piotrowieckiej h. Pilawa.
31 lipca 1897 roku Konstanty został mianowany pozostającym do rozporządzenia warszawskiego generał-gubernatora urzędnikiem zarządu cywilnego. Pozostawał nim do co najmniej 1904 roku. Od 1910 roku był dyrektorem Awiaty, warszawskiej wytwórni samolotów i szkoły pilotów, którą założył jego brat Stanisław. Był również znanym filantropem. Wspomagał finansowo, a także przyjmował w swych dobrach szymanowskich, dzieci uczestniczące w koloniach organizowanych przez Towarzystwo Kolonii Letnich. W 1906 roku książę Konstanty został skazany administracyjnie przez czasowego generał-gubernatora warszawskiego za powzięcie narodowościowej uchwały gminnej na 2 miesiące więzienia zamienne na 500 rubli grzywny.
Konstanty zmarł 17 sierpnia 1934 roku w Landwarowie (ob. Litwa), gdzie trzy dni później został pochowany. Spotyka się informację, iż jego nagrobek znajduje się w Kruszynie. Być może ciało zostało przeniesione, lub w Kruszynie jest tylko grób symboliczny. Małżonka Konstantego - Maria zmarła 12 grudnia 1945 roku w Krakowie.

22 września 1901 roku dobra Strugi nabył za kwotę 126.388,05 rubli Stanisław Glezmer.
Stanisław Kostka Edward Władysław Glezmer h. Bożena urodził się 17 stycznia 1853 roku w Tursku Wielkim (ob. świętokrzyskie). Był synem Piotra (dziedzica Turska) oraz Scholastyki ze Świderskich. Podobno pochodził z rodziny szwedzkiej, zamieszkałej w Polsce od czasów Wazów. Naukę rozpoczął w gimnazjum pińczowskim, a kontynuował w gimnazjum radomskim. Po ukończeniu gimnazjum wyjechał do Petersburga, gdzie studiował w Instytucie Technologicznym. Ukończył go w 1875 roku. Podczas praktyk pracował w fabryce wyrobów chemicznych. Zwróciwszy na siebie uwagę wysokimi zdolnościami, bystrością i energią, został w niedługim czasie jej dyrektorem. Zarządzając Zakładem Utylizacji Kości i Produkcji z Nich Innych Produktów walnie przyczynił się do jego rozbudowy oraz zrewolucjonizowania linii technologicznej. Rzadkie zdolności organizacyjne, ogromna znajomość swego fachu, miły sposób obcowania z ludźmi, niesłychana uczynność, zjednały mu ogólną sympatię i szacunek. W prędkim czasie stał się bardzo znaną i wybitną jednostką, wśród przemysłowców. Stanisław Glezmer przyczynił się do powstania Towarzystwa Technologów, gdzie pełnił funkcję członka honorowego, Towarzystwa Przemysłowców i Fabrykantów w Petersburgu, gdzie przez 20 lat był prezesem oraz Towarzystwa Wzajemnej Asekuracji Pracowników i Robotników. Był członkiem rzeczywistym Komitetu Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, a także dyrektorem Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Chemicznych Strem. Za swoją działalność w 1883 roku został odznaczony Orderem św. Stanisława II klasy, a w roku 1897 Orderem św. Anny III klasy. Na początku XX wieku został członkiem Rady Miejskiej w Petersburgu, a od 1906 roku członkiem Rady Państwa. Był również członkiem Zarządu Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego. Od początku jego istnienia był jego przedstawicielem w Petersburgu. Z chwilą wybuchu I WŚ wstąpił do Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny pod przewodnictwem Wielkiej Księżnej Tatiany Mikołajówny, z którego udało mu się uzyskać znaczące wsparcie finansowe dla C.K.O.
W 1910 roku Glezmer odpowiadając na apel Kazimierza Jeżewskiego i Centralnego Towarzystwa Rolniczego włączył się w działalność Towarzystwa Gniazd Sierocych przekazując na jego rozwój znaczną sumę. Następnie został jego fundatorem, opiekunem i prezesem. W 1912 roku przekazał na założenie nowego gniazda część (28 mórg zdrenowanej ziemi) swojego folwarku Marjanów. Poświęcenie gniazda miało miejsce 30 października 1913 roku, otrzymało ono imię Wandy, na cześć zmarłej pierwszej żony Glezmera. Na 6 morgach założono ogród owocowo-warzywny, reszta stanowiła pole uprawne. Resztę folwarku Marjanów przekazał Glezmer na utworzenie szkoły rolniczej.

4 października 1880 roku poślubił w Warszawie Wandę Marię Kamilę Szerszeńską h. Bończa, urodzoną 18 lipca 1856 roku w Wiskitnie (ob. Łódź). Wanda była córką Bolesława (dziedzica dóbr Wiskitno) i Bronisławy z Szańkowskich h. Krzywda. Parze urodziło się dwoje dzieci: Helena i Stanisław. Wanda zmarła w Warszawie 22 lipca 1906 roku. Pochowana została na cmentarzu w Mikołajewie. Po kilku latach (prawdopodobnie w 1912 roku) Stanisław ożenił się po raz drugi. Jego wybranką została Halina Gabriela Józefa Rostropowicz h. Bogoria, urodzona w Warszawie córka Hannibala i Florentyny ze Szteków. Był to również drugi ślub dla Haliny. Jej pierwszym mężem był Wiktor Schürr.

Latem 1906 roku w majątku Strugi wybuchł strajk służby folwarcznej, który po kilku dniach, po zaspokojeniu potrzeb służby został zakończony.
W 1908 roku Stanisław Glezmer pchnięty koniecznością oderwania się od stosunków miejscowych, ciężkiem brzemieniem zapadłych w jego duszy wyjechał na Daleki Wschód. Pragnął zbadać pod wpływem jakich przyczyn naród japoński i chiński zbudził się do nowego życia i wykazał ogromny rozwój społeczny. Podróż trwała 9 miesięcy. Podczas tej podróży postanowił przywieźć do kraju zbiór przedstawiający w zarysie japońską i chińską wytwórczość przemysłową i artystyczną. Sprowadzone zbiory okazały się na tyle liczne, że Glezmer postanowił wybudować przylegający do jego dworu Pawilon Japoński. W tym celu zatrudnił inżynierów Kalinowskiego i Przybylskiego. Budowniczowie ci mieli opinię znawców Dalekiego Wschodu. Budowa pawilonu pociągnęła za sobą znaczne koszty i trwała 3 lata. Po śmierci Stanisława Glezmera, jego spadkobiercy, wypełniając jego wolę, przekazali kolekcję, składającą się z pięciuset obiektów, do Muzeum Narodowego w Warszawie. Kolekcja znacznie ucierpiała podczas II WŚ. Obecnie liczy około dwustu eksponatów.
Po powrocie do kraju, w 1909 roku, Glezmer miał w Petersburgu odczyt o Japonii. Był zachwycony tym jak szybko kraj ten staje się potęgą. Przewidywał rychłą wojnę Japonii z Rosją.
Po 1912 roku Stanisław Glezmer, ze względu na chorobę, zaczął się wycofywać z działalności zawodowej. Nie przeszkodziło mu to w 1915 roku zostać prezesem Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Petersburgu. Zmarł w Petersburgu 23 czerwca 1916 roku na cukrzycę. Mszę pogrzebową odprawił biskup Jan Cieplak. Jego ciało pochowano w katakumbach kościoła św. Katarzyny w Petersburgu. 28 marca 1925 roku, wraz z kilkoma innymi, przewieziono ciało Glezmera do Polski i pochowano je na cmentarzu w Mikołajewie. Halina Glezmer po śmierci męża zamieszkała w Warszawie, przy ulicy Wiejskiej, gdzie zmarła 24 grudnia 1929 roku, przeżywszy 72 lata. Pochowana została na warszawskich Powązkach.

Po śmierci Stanisława Glezmera, dobra Strugi otrzymały jego dzieci. Na mocy porozumienia między rodzeństwem, Helena, za 100.000 złotych w złocie, odstąpiła swoją część Stanisławowi.
Stanisław Bolesław Glezmer urodził się 10 września 1882 roku w Petersburgu, gdzie ukończył gimnazjum. W latach 1902-04 studiował na Wydziale Rolniczym w Rydze. Był członkiem Związku Ziemiańskiego Centralnego Towarzystwa Rolniczego. Około 1919 roku poślubił Annę Brudzińską, urodzoną 26 lipca 1898 roku w Trynosach, córkę Jana. Para miała troje dzieci: Annę Helenę (ur. w Strugach 11 kwietnia 1920 roku, zm. 12 lutego 1973 roku), Jana (ur. w Strugach 9 grudnia 1922 roku, zm. w 1944 roku w powstaniu warszawskim) i Izabelę (ur. w Strugach 3 listopada 1926 roku, zm. 20 września 1994 roku).
W 1920 roku rozległość dóbr wynosiła 820 mórg i 214 prętów, z czego 707 mórg stanowiły grunty orne, 22 morgi ogrody, 32 morgi łąki W sierpniu tego roku wyłączono z dóbr folwark Marjanów. Po wyłączeniu majątek obejmował obszar 564 mórg i 270 prętów.
Wydaje się, iż Stanisław Glezmer (młodszy) nie był dobrym gospodarzem. W latach 30. XX wieku jego majątek był często licytowany przez komorników. W 1934 roku zlicytowano: powóz, karetę, bryczkę, ogiera, wałacha, 4 maciory, wieprza, 500 książek. 10 szaf, 10 szafek, 10 łóżek, 10 stołów, 4 umywalki, 2 lustra, 10 krzeseł, pianino, biurko, toaletę i 4 garnitury mebli. Para próbując ratować majątek urządziła w dobrach pensjonat. Nie dawało to jednak oczekiwanych zysków. W 1937 roku 26 pracowników folwarcznych strajkowało i okupowało folwark Strugi. Przyczyną było niewypłacanie im wynagrodzeń. Glezmer nie panował już nad swoimi długami. Komornik upominał się o majątek Glezmera jeszcze w 1938 roku.
15 lipca 1936 roku zmarła w wieku 38 lat żona Stanisława. Stanisław Glezmer zmarł 28 czerwca 1953 roku. Oboje pochowani zostali na cmentarzu w Mikołajewie.

30 czerwca 1937 roku odbyła się przymusowa licytacja dóbr Strugi i Starpiączka przeprowadzona przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie. Najwyższą kwotę zaoferowali wspólnie Stanisław Chiberski, zamieszkały w Warszawie przy Alejach Ujazdowskich i Mikołaj Grzybowski, zamieszkały w Kielcach przy ulicy Wspólnej. Kwota jaką zapłacili za dobra wyniosła 470.840 złotych. Po wygranej licytacji Stanisław Chiberski odstąpił Mikołajowi Grzybowskiemu swoje prawa do nabytego majątku.

W 1945 roku majątek został oficjalnie odebrany na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powierzchnia dawnego majątku wynosiła 316 hektarów, z czego 299 hektarów stanowił Ośrodek Kultury Rolnej, w którym grunty orne stanowiły 239 hektarów, łąki 20 hektarów, a parki i ogrody 16 hektarów. W folwarku znajdowały się następujące budynki: dwór piętrowy, murowany, kryty blachą, piętrowy spichlerz murowany, kryty papą, piętrowa murowana obora, kryta w połowie dachówką, w połowie papą, mleczarnia, kuźnia, stelmacharnia, 3 piętrowe czworaki na 21 mieszkań, domek parterowy dla administratora, cieplarnia, dwie szopy, drewniana stodoła, chlew 22-komórkowy i stajnia. W tym czasie sad owocowy stanowiło 200 starych drzew i 20 orzechów włoskich. Rósł także młody sad założony w 1942 roku, liczący 4.500 drzewek. Na wyposażeniu była lokomobila firmy Marschall i 2 traktory (jeden firmy Lanz Bulldog).
W styczniu 1945 roku administratorem majątku został Marian Lewandowski. Funkcję karbowego pełnili Józef Puczyński i Bolesław Rugała, ogrodnika Jan Świtaj, kowala Kazimierz Szczypkowski, a stelmacha Wincenty Ścios. Majątek zaopatrywał codziennie w 3 litry mleka Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Szymanowie. W czerwcu 1945 roku Powiatowy Urząd Ziemski zwrócił się do Starostwa w Sochaczewie o przydział do pracy 25 samotnych Niemek. Prośbę swą motywował brakiem rąk do pracy, gdyż spora część robotników została powołana do wojska.
21 czerwca 1945 roku pismem Departamentu Produkcji Rolnej Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych majątek został wydzierżawiony Spółce Akcyjnej Hodowli Nasion Udycz. W latach późniejszych dwór służył jako mieszkania pracownicze PGR. W latach 80. XX wieku należał do Warszawskiego Przedsiębiorstwa Hodowli Roślin Ogrodnicznych. W latach 90. był w rękach firmy PlantiCo Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Gołębiew Sp. z o.o. Obecnie (prawdopodobnie) znajduje się w rękach prywatnych.


Zespół architektoniczno-parkowy

Dwór powstał w II połowie XIX wieku dla Leopolda Kronenberga. Jego projekt przypisuje się Janowi Heurichowi starszemu i Janowi Hinzowi. Dwór jest murowany z cegły i otynkowany. Pobudowany na wydłużonym planie o nieregularnej, silnie urozmaiconej bryle. Elewacja frontowa posadowiona jest na wysokiej, kamiennej podmurówce. Składa się z parterowej części umieszczonej skrajnie po prawej stronie. Środkowa część jest trzyosiowa, piętrowa z balkonem na osi głównej umieszczonym na piętrze i naczółkiem półokrągłym nad wejściem na balkon, w ścianie szczytowej umieszczono okrągłą nisz. Do części piętrowej dostawiona jest z lewej strony część parterowa. Na jej prawej osi zlokalizowano dwukolumnowy, toskański portyk nakryty daszkiem namiotowym, kryjący wejście główne do dworu. Po lewej stronie części parterowej znajduje się dwukondygnacyjna, czworoboczna wieża, nakryta daszkiem dwuspadowym. Dalej do korpusu głównego dworu dostawiono w 1912 roku Pawilon Japoński według projektu Kalinowskiego i Przybylskiego. Pawilon był otoczony z dwóch stron murkiem japońskim z dekoracjami, aby zasłonić sutereny i część parteru. Od frontu znajdowała się brama Torri i stylowy krużganek wprowadzający do wnętrza pawilonu. Drugie wejście do pawilonu znajdowało się od strony parku. Prowadziło przez misterne japońskie ogródki i zewnętrzne schody kręcone, ujęte w czworobok kratkowanych przezroczystych ścianek. Ściany zewnętrzne pawilonu zdobiły płaskorzeźby oraz witraże z japońskimi motywami. Po wejściu do pawilonu znajdował się obszerny przedpokój łączący oba wyjścia i dwór. Jego ściany wyłożone były japońskimi matami, obramowanymi w dębową boazerię z półeczkami i parapetami, na których umieszczono kolekcje chińskie i koreańskie. Wyższe części ścian ozdobione były rycinami i kolekcją broni samurajów. Dwie figury samurajów stanowiły “wartę wejściową” do pawilonu. Sufit przedpokoju pokrywały stiuki w kształcie kwiatu lotosu. Z przedpokoju wchodziło się na lewo do pracowni, natomiast na wprost do salonu. Ściany tych pokoi pomalowane były na szaro i żółto. Sufit pracowni ozdobiony był herbami Mikada i Wschodzącego Słońca. Pośrodku pokoju stał duży stół. Resztę wyposażenia tworzyły bambusowe fotele, krzesła i stoliki. Znajdowały się tam również dwie szafy z korelskiej brzozy zawierające kolekcję wyrobów z porcelany, srebra, kości, szylkretu oraz monet. W salonie znajdował się owalny stół, kanapa, kilka foteli i stołków z brzozy korelskiej. W salonie znajdowała się wystawa japońskich stolików lakowych służących za podstawy do wazonów czy figur. Na półkach z cedrowego drzewa znajdował się zbiór około 40 imbryczków. Na suficie salonu namalowana została gałąź kwitnącej wiśni i lecący ibis. W sieni, w przejściu do salonu znajdowały się dwie szafy dębowe zawierające mapy, informatory podróżne, albumy, ryciny, karty z podróży, a także okazy zbóż, motyli i muszli. Posadzki w prawie całym pawilonie usłane były skórami zwierząt, dywanami lub matami. We wnętrzu znajdowały się wypchane okazy tygrysa, niedźwiedzia czy antylopy.
W 1987 roku przeprowadzono remont dworu. Przeprowadzono remont pokrycia dachu i wymieniono blacharkę, przebudowano kominy. Naprawiono i pomalowano tynki oraz stolarkę drzwiową i okienną. Wykonano izolację obiektu.
W pobliżu dworu znajduje się siedem alei zabytkowch, m.in.: robiniowa, lipowa i jesionowo-kasztanowcowa.

© Jacek Szyszko 2019

Więcej zdjęć w Galerii

Źródła:

  • Gazeta Poznańska 1812
  • Kurjer Warszawski 1829, 1852, 1860, 1884, 1892, 1893, 1897, 1910, 1925, 1929, 1933, 1934, 1936, 1937
  • Dziennik Urzędowy Guberni Radomskiej 1846
  • Gazeta Warszawska 1856, 1859
  • Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych 1860
  • Czas 1867, 1892, 1937
  • Kłosy 1867, 1878
  • Kurjer Codzienny 1867, 1880, 1881, 1884, 1892, 1898
  • Opiekun Domowy 1867
  • Tygodnik Ilustrowany 1867, 1906, 1914
  • Ateneum 1878
  • Biesiada Literacka 1878, 1892
  • Tygodnik Romansów i Powieści 1878
  • Tygodnik Powszechny 1883
  • Gazeta Handlowa 1887, 1892, 1897
  • Gazeta Świąteczna 1892, 1913
  • Przegląd Tygodniowy 1892
  • Wędrowiec 1892
  • Gazeta Przemysłowo-Rzemieślnicza 1895
  • Gazeta Polska 1896, 1916, 1934, 1938
  • Czerwony Sztandar 1906
  • Dzień Dobry 1906
  • Dziennik Poznański 1906, 1909
  • Górnoślązak 1906
  • Słowo 1909
  • Nowa Gazeta 1911, 1914
  • Kurjer 1912
  • Nasz Dom 1913
  • Głos Polski 1916
  • Kurjer Częstochowski 1921
  • Gazeta Poranna 1925
  • Kurjer Nowogrodzki 1934
  • Ochrona Zabytków 1991
  • Agnieszka Bąbel, Kłopoty z Deotymą w Napis XXI (2015)
  • Agnieszka Kluczewska-Wójcik, Z „okna Europy” nad Wisłę... Polscy kolekcjonerzy w Sankt Petersburgu w Sztuka Europy Wschodniej tom 3 (2015)
  • Izabela Woszczak, Deotyma (Jadwiga Łuszczewska) w witrynie artystycznej ewaluacji pierwszego okresu twórczości (1851–1863): prasa, wspomnienia, korespondencja w Prace Polonistyczne, seria LXIX, 2014
  • Aleksy Prusinowski, Mowa żałobna na pogrzebie Adama Łuszczewskiego posła sochaczewskiego na sejm warszawski roku 1830. Miana w Oporowie dnia 7. maja 1853, Poznań 1853
  • Małgorzata Dubrowska, O znanych i nieznanych kronenbergianach w Almanach Muzealny T2 (1999)
  • Ignacy Chodynicki, Dykcyonarz Uczonych Polaków, zawierający krótkie rysy ich życia, ... dzieł niektórych. Porządkiem alfabetycznym ułożony. Tom II. L-P, Lwów 1833
  • Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. ... Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 5, Mazowsze, Warszawa 1886
  • Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Gniazd Sierocych za 1916 r., Warszawa 1917
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.14, Warszawa 1917
  • Adam Boniecki, Herbarz Polski
  • Grażyna Tryka, Płockie rodziny: Gruberscy w Rocznik Muzeum Mazowieckiego w Płocku 19 (2011)
  • Polskie Kresy Wschodnie i ludzie stamtąd: materiały konferencyjne, Warszawa 2010
  • Katalog przedmiotów znajdujących się w Pawilonie Japońskim, Warszawa 1914
  • Księga pamiątkowa inżynierów technologów Polaków wychowańców Instytutu Technologicznego w Petersburgu (w rocznicę stulecia uczelni), Warszawa 1933
  • Kazimierz Reychman, Szkice genealogiczne. Serja 1, Warszawa 1936
  • Wacław Łuszczewski, Pisma z teorji ubezpieczeń, Warszawa 1934
  • www.archiwumkorporacyjne.pl
  • www.ipsb.nina.gov.pl
  • www.1944.pl
Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park, aleje, budynek biura, rządcówka, czworak, obora
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Opuszczony
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego 620 A (dwór), 581 A (park)
Data wpisu do rejestru zabytków 28.07.1983 (dwór), 19.05.1982 (park)
Gminna ewidencja zabytków Dwór, park, budynek biura, rządcówka, czworak, obora
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Strugi 1, 96-516, Strugi, Polska

Komentarze