5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Radonice

Kategoria: Gmina Błonie


Właściciele i majątek
Radonice wzmiankowane były już w XV wieku. W latach 1413-25 jako wieś szlachecka należały do Borzyma z Radonic. W 1441 roku były własnością jego córki – Małgorzaty. W 1489 roku należały do księdza – Jana Radońskiego. W drugiej połowie XVI wieku właścicielem Radonic, Kłodna i Dzikiej Woli był Wawrzyniec Kłodziński h. Łada, ożeniony z Katarzyną Kołozębską. Wawrzyniec był jurgieltnikiem królewskim, po bracie Kasprze wojskim sochaczewskim. Zmarł w Kłodnie w 1583 roku. Pochowany został w Żukowie
Pod koniec XVIII wieku majątek należał do Jana Nepomucena Toczyskiego, posła i marszałka powiatu błońskiego. Jan ożeniony był z Krystyną Anną Szymanowską h. Jezierza, córką Dyzmy i Marianny Franciszki Szołdrskiej h. Łodzia. Poza Radonicami Jan był właścicielem Radzikowa i Płochocina.
Jan od młodości poświęciwszy się stanowi wojskowemu, doszedł rangi majora. Był osobą majętną i wpływową. W całym Królestwie dostarczał dla całego wojska rosyjskiego żywność za kaucją bardzo znaczną. Poddzierżawiał wszystkie województwa innym przedsiębiorcom z wielkim zyskiem, sobie zostawiwszy tylko województwo mazowieckie, a podobno samą tylko Warszawę. Na co dzień Jan mieszkał w Warszawie, gdzie ruble stały w beczkach w jego pokoju. Gospodarstwem w Radonicach zajmował się jego brat Wojciech. Z opisu z 1816 roku dowiadujemy się, że wieś w gruntach pszennych, posiada zabudowania dobre, ogród fruktowy, młyn wietrzny i wszelkie wygody.
12 sierpnia 1817 roku Jan sprzedał bratu Radonice. Wojciech Toczyski 16 listopada 1793 roku wziął w Warszawie ślub z Marianną Błeszyńskią h. Oksza, córką Józefa i Franciszki z Młodeckich. Wojciech był generałem wojsk polskich w 1794 roku i uczestnikiem kampanii w 1809 roku.
To nie trwało jak rok jeden gdyż żona Jana, Krystyna bardzo z tego była nie kontenta, bo to była jej wieś posagowa, chciała więc mieć swój majątek w ziemi. 17 lutego 1818 roku para odsprzedała majątek Janowi, kupując za uzyskane pieniądze dwie kamienice w Warszawie. Wojciech zmarł 8 czerwca 1827 roku, ukończywszy lat 78. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Rokitnie.
19 czerwca 1820 roku miały miejsce dwie transakcje. Tego dnia Jan sprzedał Wojciechowi Radonice, by po chwili Wojciech sprzedał je Krystynie za 108.000 złotych polskich. Jan zmarł po kilkudniowej chorobie w Płochocinie 28 czerwca 1837 roku, przeżywszy 77 lat. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Rokitnie. Krystyna zmarła 29 kwietnia 1845 roku, przeżywszy 82 lata. Pochowana została na warszawskich Powązkach. Rok przed śmiercią zapisała dobra Radonice swoim wnuczkom (córkom syna - Jana): Celestynie i Stefanii. 5 czerwca 1846 roku komplanacją działową Stefania przelała na Celestynę pełnię praw do majątku po babce.
Celestyna Toczyska, urodziła się w Warszawie. Była córką Andrzeja i Julii ze Skulskich. Jej rodzice zmarli, gdy była jeszcze nastolatką. Opiekę nad nią roztoczył dziadek - Jan, z którym mieszkała w Płochocinie. 26 września 1833 roku poślubiła w Kącinie (powiat grójecki) Henryka Bonawenturę Skulskiego h. Rogala, syna Stefana i Katarzyny z Chmielewskich, dziedziców Kącina. Henryk urodził się w Kącinie 13 lipca 1815 roku.
11 marca 1850 roku za sumę 16.200 rubli srebrem Radonice nabył Julian Józef Franciszek Komierowski h. Pomian, radca Dyrekcji Szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, oficer wojsk polskich, kawaler Orderu Virtuti Militari, dziedzic Drwalewic. Komierowski był mężem siostry Henryka Skulskiego - Emilii, którą poślubił 14 maja 1834 roku w Kącinie. Urodził się w Warszawie 9 lutego 1802 roku, jako syn Franciszka i Józefy z Kitnowskich. Nie wiadomo z jakiego powodu, dwa miesiące później (20 maja), Celestyna odkupiła od Komierowskiego dobra. Julian Komierowski zmarł 4 czerwca 1888 roku. Pochowany został na warszawskich Powązkach.
Celestyna ponownie sprzedała Radonice 5 listopada 1852 roku. Tym razem nabywcą był Eugeniusz Kiełczewski h. Pomian, właściciel dóbr Rochale Wielkie. Za dobra obejmujące obszar 15 włók miary nowopolskiej zapłacił sumę 135.000 złotych polskich. W cenie zawarty był inwentarz żywy, m.in: 24 krowy, 10 sztuk jałowizny rogatej oraz 12 koni fornalskich. Na nowym nabywcy ciążyło utrzymanie sześciu parobków, pasterza i kowala. Eugeniusz był synem Leona i Justyny Rzeszotarskiej. W 1842 roku wziął ślub w parafii Śmiłowice (ob. kujawsko-pomorskie) z Agnieszką Słubicką. 5 października 1855 roku nowym nabywcą został Eugeniusz Słubicki, radca Komitetu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Dobra z inwentarzem nabył za cenę 166.000 złotych polskich.
Eugeniusz urodził się 28 grudnia 1798 roku na Kujawach, jako syn Kajetana i Katarzyny Kiełczewskiej h. Pomian. Pierwsze nauki pobierał w Kaliszu i Toruniu. Następnie rozpoczął studia na wydziale Prawa i Administracji na Uniwersytecie Warszawskim. Po ich ukończeniu został urzędnikiem w Radzie Administracyjnej Królestwa. W 1827 roku został wybrany na radcę komitetu w zawiązującym się wówczas Towarzystwie Kredytowym Ziemskim. Pełnił te obowiązki do 1831 roku, gdy jako gorliwy obrońca sprawy narodowej udał się na dobrowolne wygnanie za granicę. Kilka lat mieszkał w Dreźnie. Następnie powrócił do kraju, gdzie już w 1842 roku ponownie został wybrany na radcę komitetu TKZ. Stanowisko te piastował do 1862 roku. Po wyjeździe z kraju prezesa Komitetu TKZ - Andrzeja Zamojskiego, Słubicki został przez niego wyznaczony na tymczasowe zastępstwo, by 27 września 1864 roku zostać jednomyślnie wybranym prezesem. Funkcję tą pełnił do 1874 roku, gdy zrzekł się funkcji ze względu na zdrowie, nadwyrężone pobytem w warszawskiej cytadeli podczas powstania styczniowego.
Eugeniusz Słubicki ożenił się 22 lipca 1829 roku z Olimpią Morzycką h. Mora, córką Józefa i Krystyny Komierowskiej h. Pomian. Zmarł w Warszawie 28 lutego lub 1 marca 1878 roku (w nekrologach podawane są obie daty, natomiast na grobie widnieje 29 lutego, lecz 1878 nie był rokiem przestępnym). Jego żona zmarła 9 kwietnia 1883 roku. Oboje zostali pochowani na warszawskich Powązkach.
W 1867 roku na skutek dekretu o uwłaszczeniu włościan obszar dóbr Radonice zmniejszył się o 27 mórg i 16 prętów. 15 stycznia 1876 roku Kiełczewski odkupił od Słubickiego Radonice za 48.000 rubli srebrem. 4 grudnia tego samego roku nowym nabywcą został Andrzej Józef Wesołowski, urodzony w Warszawie 25 listopada 1843 roku, syn Jana i Ludwiki Marianny Flatt. W wieku 19 lat brał udział w powstaniu 1863 roku. 5 lipca 1869 roku wziął ślub z Marią (Marianną) Walentyną Sutkowską, urodzoną w Czyżewie-Sutkach 18 lutego 1851 roku, córką Józefa, dziedzica Czyżewa-Sutek i Antoniny. W tym czasie był właścicielem majątku Krzeczkowo Wybranowo. Po nabyciu Radonic został kolatorem kościoła w Błoniu. Zmarł 10 stycznia 1896 roku. Pod koniec życia cierpiał na porażenie nóg. Osierocił 8 dzieci. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Błoniu.
W 1884 roku folwark liczył 465 mórg, w tym: 419 gruntów ornych i ogrodów, 21 mórg łąk i 25 mórg nieużytków. Składał się z 22 budynków drewnianych. Należały do niego również gorzelnia i cukrownia i wiatrak.
Po śmierci Andrzeja, majątkiem zarządzała jego żona Maria. Z opisu Magdy Krzyżanowskiej-Mierzewskiej dowiadujemy się, że dwór był modrzewiowy z dwiema mansardami, zbudowany w stylu nadwiślańskim. Prowadziła do niego aleja lipowa. Przed budynkiem był gazon wysadzany bzami tureckimi, liliowymi i białymi. Sień była wykładana cegłami. Pokój stołowy z dużym stołem, na którego ścianach wisiały portrety rodziny, znajdował się w nim również czarny kredens ze srebrami. Ze stołowego prowadziły drzwi do pokoju kredensowego, dalej do kuchni i czeladnej. Po drugiej stronie stołowego był salon z fortepianem, znajdowało się tam również kryształowe tremo. Z sieni osobne wejście prowadziło do żółtego salonu pełnego kanap i krzeseł, dalej był pokój gdzie wakacje spędzały dzieci. Maria Sutkowska zajmowała skrzydło z prawej strony budynku, w lewym mieszkał rządca.
Budynek dworu płonął dwukrotnie. Po raz pierwszy spalił się doszczętnie w 1916 roku. Maria wyprowadziła się wtedy do Warszawy. Zamieszkała w Hotelu Saskim, gdzie miała stały apartament. Zmarła w Warszawie 6 lipca 1916 roku. Po jej śmierci majątek liczący 250 hektarów przypadł w udziale dzieciom. Na mocy aktu działowego z 7 lipca 1923 roku został podzielony na 9 części. Każde z ośmiorga rodzeństwa otrzymało po 1 części. Dziewiąta część stanowiła własność wspólną. Stanisław swoją część sprzedał w 1930 roku.
Dwór radonicki spłonął ponownie w czasie wojny 1920 roku. W 1921 roku dzieci Marii i Andrzeja wypuściły Radonice w 7-letnią dzierżawę Mieczysławowi Czerwińskiemu i Czesławowi Taborowi z Błonia. Inwentarz żywy stanowiło 8 obchudzonych koni w stanie średnim oraz 8 krów utrzymanych średnio. Dzierżawa nie obejmowała domu mieszkalnego (z wyłączeniem dużego pokoju z werandą) i resztek parku. Dwór został odbudowany w 1924 roku przez Ludwika Wesołowskiego, pełniącego w tym czasie funkcję dyrektora zakładów włókienniczych w Żyrardowie. W dworze w tym czasie mieszkali również bracia Stanisław i Włodzimierz z żoną. Wszyscy kończyli szkoły wyższe w Rosji. Ludwik studiował inżynierię w Petersburgu, Włodzimierz w szkole rolniczej w Dublanach, Józef w Rydze. Gospodarstwem zarządzał Stanisław.
W 1922 roku majątek obejmował obszar 250, a w 1926 roku 235 hektarów. Podczas II WŚ w dworze mieszkał Ludwik wraz z żoną Zofią z Mrozowskich. Utrzymywali gospodarstwo z dzierżawy radonickich działek. W dworze nadal przebywała służąca oraz kucharka. Część majątku została sprzedana w 1943 roku, a pieniądze ze sprzedaży przeznaczone zostały na wykupienie z Pawiaka Janiny Łopieńskiej, wnuczki Andrzeja Wesołowskiego.
Dwór Wesołowskich znajdował się w odległości 1 kilometra od dzisiejszego dworu. Został rozebrany w latach siedemdziesiątych XX wieku.

Obecny dwór został wybudowany po 1932 roku na działce liczącej 28 hektarów odkupionej 8 marca 1932 roku od Jana Wesołowskiego (syna Andrzeja i Marii) przez braci: Antoniego, Romualda i Bolesława Kohutnickich, synów Jana i Aleksandry z Bratkowskich. Transakcja opiewała na 33.000 złotych.
Najbardziej znanym z braci był Romuald Kohutnicki. Urodzony 20 lutego 1889 roku. Po ukończeniu Szkoły Oficerskiej w 1910 roku został mianowany podporucznikiem. W trakcie I WŚ walczył w Armii Imperium Rosyjskiego. Następnie służył w I Korpusie Polskim w Rosji. W 1918 roku został dowódcą 3. Pułku Strzelców Polskich im. Henryka Dąbrowskiego w stopniu podpułkownika. W czasie Bitwy Warszawskiej 1920 roku pełnił funkcję szefa sztabu 11 Dywizji Piechoty. Za udział w bitwie zostal odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Po wojnie polsko-bolszewickiej dowodził 29. Pułkiem Strzelców Kaniowskich w Kaliszu. W 1923 roku krótko dowodził 38. Pułkiem Piechoty Strzelców Lwowskich w Przemyślu, by zostać przeniesionym do Dęblina gdzie objął dowództwo 15. Pułku Piechoty „Wilków”. W latach 1927-35 dowodził 80. Pułkiem Piechoty. W 1928 roku otrzymał stopień pułkownika. Następnie do 1937 roku dowodził Brygadą Korpusu Ochrony Pogranicza "Nowogródek". Przez następne dwa lata był dowódcą Obrony Przeciwlotniczej w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu. W kampanii wrześniowej był w Sztabie Grupy Operacyjnej „Polesie” gen. Kleberga. Po kapitulacji do końca wojny mieszkał w Radonicach. Za służbę Polsce został ponadto odznaczony Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, czterokrotnie Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi.
10 kwietnia 1928 roku wziął w Dęblinie ślub z Jadwigą Szyszkowską, córką Lucjana i Stefanii. Jadwiga po wojnie mieszkała w Brzegu Opolskim. Romuald zmarł 30 czerwca 1972 roku. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Błoniu.
Pod koniec lat 50-tych lub na początku 60-tych XX wieku dwór został kupiony przez Jana Frykowskiego, przedsiębiorcę pochodzącego z Poznania, syna Rocha i Joanny Gorgolewskiej. Kupiony majątek traktował jako lokatę kapitału. W 1963 roku po swoim ślubie zamieszkał w nim jego syn – Wojciech Frykowski (ur. 22.12.1936 r. w Łodzi). Wybranką Wojciecha została Agnieszka Osiecka. Ślub odbył się w Zakopanem. W tym czasie dwór posiadał dziesięć pokoi, dwie werandy, ogród, basen i gosposię. Wojciech Frykowski okazał się słabym gospodarzem. Polecił rozpędzić stado owiec, gdyż irytowało go ich beczenie, drażniły go również pszczoły z pobliskich uli. Ostatecznie zwolnił też zarządcę majątku. Gospodarstwo szybko zarosło chwastami. Małżeństwo rozpadło się po roku, zanim jednak do tego doszło we Frykowisku, jak nazywała majątek Osiecka, urządzano obiady, na które przyjeżdżali do Radonic Stanisław Dygat, Zbigniew Cybulski i Jerzy Skolimowski. W dworze powstały teksty do spektaklu Osieckiej Niech no tylko zakwitną jabłonie.
W 1967 roku Wojciech Frykowski wyjechał do Paryża. A następnie do Stanów Zjednoczonych, gdzie został zaproszony przez Romana Polańskiego. Panowie znali się już kilka lat, w 1961 roku Frykowski sfinansował wielokrotnie nagradzaną etiudę filmową Polańskiego - Ssaki, gdzie nawet wystąpił jako sprzedawca kiełbasek. W nocy z 8 na 9 sierpnia 1969 roku w willi Polańskiego w Los Angeles, Wojciech Frykowski został zamordowany wraz z żoną Polańskiego przez bandę Charlesa Mansona. Otrzymał 51 ran od noża, dwie rany postrzałowe i trzynaście ran na głowie od uderzeń kolbą rewolweru. Ciało Frykowskiego poddano kremacji 22 sierpnia 1969 roku w Los Angeles, a prochy pogrzebano na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej w Łodzi. Syn Wojciecha - Bartłomiej Frykowski, był operatorem filmowym m.in. w Panu Tadeuszu i Ogniem i Mieczem. Bartłomiej zmarł 8 czerwca 1999 roku w płońskim szpitalu na skutek wewnętrznego krwotoku po ranach od noża, które najprawdopodobniej zadał sobie sam w dworze należącym do Karoliny Wajdy. Spoczął podobnie jak ojciec na cmentarzu w Łodzi.
Jan Frykowski zginął tragicznie ze swoim bratankiem Bronisławem 11 grudnia 1968 roku podczas podróży samochodem do Warszawy. Jechali za ciężarówką, która wiozła drzewo. W pewnym momencie bele się zerwały i spadły na samochód Frykowskich. Obaj zginęli. Po śmierci Jana, rodzina sprzedała majątek w Radonicach.
Obecnie dwór znajduje się w rękach prywatnych osób, które odkupiły go od rodziny Frykowskich.

 

Więcej zdjęć w Galerii

Zdjęcia archiwalne dworu Wesołowskich ze zbiorów Panów: Huberta Płowika i Jana Ejzerta
Na prośbę obecnych właścicieli usunęliśmy zdjęcia obecnego dworu

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1816, 1893
  • Kurjer Warszawski 1827, 1837, 1900
  • Gazeta Codzienna 1845
  • Kurjer Rolniczy 1876
  • Dziennik Poznański 1876
  • Kłosy 1876
  • Kurjer Codzienny 1876
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX, Warszawa 1888
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Złota księga szlachty polskiej R.27, Poznań 1905
  • Adam Boniecki, Herbarz polski T. 10, Warszawa 1907
  • Anna Gronczewska, Łódzkie aleje zasłużonych, Dziennik Łódzki z 02.11.2012
  • Sławomir Koper, Skandaliści PRL, Warszawa 2014
  • Michał Toczyski, Pamiętniki Michała Toczyskiego obejmujące wspomnienia od roku 1803 do roku 1867, Kraków 1873
  • Jerzy Krzyżanowski, Magda Krzyżanowska-Mierzewska, Według ojca, według córki, Warszawa 2010
  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych 1934
  • Błoński Informator Samorządowy 11/2013
  • Informacje uzyskane od Pana Jana Ejzerta
Zespół Dworski
Skład zespołu Dwór, ogród
Stan zachowania W remoncie
Zastosowanie Własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa mazowieckiego A-1624
Data wpisu do rejestru zabytków 30.01.1997
Dostępność obiektu Niedostępny

Lokalizacja

05-870, Radonice, Polska

Komentarze