5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Cholewy

Kategoria: Gmina Błonie

 

Po dworze w Cholewach dzisiaj pozostał już tylko fragment ceglanej ściany kominowej. W 1970 roku można było przeczytać w Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce:

 

Opuszczony, silnie zdewastowany. Drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany, z pozornymi boniami na narożach. Parterowy, na planie prostokąta, pięcioosiowy. Układ wnętrz dwutraktowy. Od frontu wejście w ryzalicie ujętym na narożach pozornymi pilastrami toskańskimi. Gzyms podokapowy profilowany. Przy okiennicach ozdobione kute zawiasy. Dach czterospadowy, kryty gontem i blachą.

Niestety dzisiaj możemy sobie tylko wyobrazić jak wyglądał…

Właściciele i majątek
Miejscowość przez wiele lat była w rękach rodziny Cholewskich, którzy swe nazwisko wywodzą właśnie od nazwy wsi. W 1579 roku części na Cholewach należały do Stanisława Cholewskiego. Na początku XVII wieku Cholewy należały do Adama Cholewskiego, który miał trzech synów: Adama, Stanisława i Franciszka. Prawdopodobnie po śmierci ojca synowie otrzymali po nim Łuszczewo (Stanisław) i Cholewy (Franciszek i Adam).
Adam, syn Adama pełnił funkcję podstarościego warszawskiego (1651-52). Był żonaty z Krystyną Grudowską. W latach 1663-81 Cholewy i Kurdwanów należały do Jana Cholewskiego, syna Jana.
W połowie XVIII wieku Cholewy należały do Franciszka Cholewskiego, męża Marianny Czajkowskiej. Z małżeństwa urodziło się dwóch synów: Jakub i Fabian Sebastian. To Fabian został kolejnym właścicielem Cholew. Był to człowiek zdolny i naukowo ukształcony. Był plenipotentem i głównym doradcą prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego. Wychowany od młodości na jego dworze, był mu wdzięczny za daną edukację i stosowne postawienie go w stanie służenia ojczyźnie. Pełnił wiele znaczących funkcji. W 1768 roku był burgrabią sochaczewskim, w 1773 roku wojskim mniejszym, łowczym w 1777 roku, w 1782 roku cześnikiem, a w latach 1787-94 sędzią ziemskim sochaczewskim. W roku 1782 był posłem wyszogrodzkim na sejm, w 1786 roku posłował z ziemi sochaczewskiej, a w 1788 roku z ziemi różańskiej. W 1785 roku był marszałkiem sejmiku deputackiego. Trzy lata później był jednym z kandydatów Rady Nieustającej do kasztelanii spicymierskiej. Nominacji królewskiej jednak nie otrzymał. W 1791 roku otrzymał Order Św. Stanisława. W 1773 roku odkupił część Cholew od nieznanego z imienia Badowskiego.
Fabian Cholewski zaślubił poddankę z swej wsi Cholewy - Mariannę Kralewską z Wilkowa, z którą miał dwoje dzieci: Fabiana Juliana (zm. 23 maja 1825 roku) i Nepomucenę Mariannę Karolinę. Zmarł 21 czerwca 1803 roku. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w pieczarach pod numerem sześćdziesiątym piątym.

Po jego śmierci Cholewami zarządzała żona opiekująca się nieletnimi dziećmi. Trwało to do roku 1825, gdy zmarł w wieku 25 lat ich syn. W tym samym roku, 24 listopada w Warszawie, Nepomucena poślubiła Marcina Swinarskiego z Wojewódek Dolnych. Z dużą dozą prawdopodobieństwa poprzez te małżeństwo Cholewy trafiły do rodziny Swinarskich.
Marcin Swinarski został ochrzczony 7 listopada 1795 roku w Sokołowie. Był synem Stanisława (dziedzica Wojewódek Dolnych) i Agnieszki Przygodzkiej. Zajmował stanowisko sekretarza głównego w Dyrekcji Dochodów Niestałych w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. W latach późniejszych został naczelnikiem Wydziału Stempla w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu.
Nepomucena została ochrzczona 3 lutego 1803 roku w Pawłowicach. Z małżeństwa z Marcinem Swinarskim urodziła troje dzieci: Gustawa Adolfa (ur. 23 kwietnia 1827 roku w Warszawie, zm. 4 listopada 1854 roku w Warszawie), Aleksandra Władysława (ur. 24 września 1828 roku w Warszawie, zm. 8 stycznia 1862 roku) oraz Juliana Józefa (ur. 23 kwietnia 1830 roku w Warszawie, zm. 9 lipca 1847 roku w Warszawie).
Marcin i Nepomucena Swinarscy na stałe mieszkali w Warszawie, gdzie rodziły się ich dzieci. W tym czasie dobra były dzierżawione. W 1830 roku ukazywały się ogłoszenia o możliwości wydzierżawienia młyna w dobrach. W połowie lat 30. XIX wieku Cholewy dzierżawiła Marianna z Hoffmańskich Rubiakowska.
Marcin Swinarski zmarł 12 sierpnia 1835 roku w Warszawie, przeżywszy zaledwie 40 lat. Nepomucena zmarła 17 czerwca 1866 roku, również w Warszawie.

Około 1840 roku dobra Cholewy trafiły w ręce Andrzeja Pukszty i jego żony Heleny Tarasiewicz. Andrzej Pukszta był radcą honorowym i urzędnikiem Komisji Prowianckiej. Jego żona pochodziła z guberni grodzieńskiej. Para miała co najmniej troje dzieci: Teresę Józefę (ur. w Dobrzyniewie), Celestynę (ur. w Brześciu Litewskim, zm. 25 stycznia 1849 roku w Warszawie) i Emilię (zm. 26 maja 1844 roku w Warszawie). Pod koniec lat 40. małżeństwo mieszkało w Łowiczu.
Helena Pukszta zmarła 28 listopada 1847 roku w Warszawie, przeżywszy 45 lat. Jej mąż zmarł po 1860 roku.

Po śmierci Heleny Cholewy stały się własnością Andrzeja Pukszty oraz sukcesorów Heleny, tj. Teresy Józefy z Puksztów Kaczkowskiej oraz Jana i Antoniego Puksztów. Na drodze działów pomiędzy wszystkimi spadkobiercami dobra Cholewy zostały wystawione na sprzedaż.

30 marca 1854 roku nabyli je Teresa Pukszta oraz jej mąż Wincenty Tomasz Kaczkowski h. Prus (I). Ich ślub miał miejsce 18 kwietnia 1844 roku w Warszawie. Wincenty był synem Ignacego i Magdaleny Lekiesz. Urodził się w Wyłkowyszkach (ob. Litwa). Pracował jako urzędnik warszawskiego pocztamtu.
Teresa i Wincenty Kaczkowscy doczekali się co najmniej pięciorga dzieci: Aleksandra Władysława (ur. 10 lutego 1845 roku w Warszawie), Józefa Jana (ur. 24 marca 1848 roku w Warszawie, zm. 25.03.1848 roku w Warszawie), Stanisławy Emilii (ur. 18 listopada 1849 roku w Warszawie, zm. 29 grudnia 1849 roku w Warszawie), Władysława Marka (ur. 24 marca 1853 roku w Warszawie) oraz Wandy Bronisławy (ur. 15 grudnia 1857 roku w Warszawie, zm. 8 grudnia 1860 roku w Warszawie).
Za czasów Puksztów i Kaczkowskich majątek Cholewy był w bardzo złej kondycji finansowej. W latach 1846-49 w prasie często ukazywały się ogłoszenia o licytacjach ruchomości dworskich. Komornik sprzedawał zajęte obrazy, lustra, szafy, komody, biurko olszowe, żyrandol szklany, kanapę, fotele, stoły, łóżka, fortepian mahoniowy. Licytowany był także inwentarz żywy: konie powozowe i fornalskie, woły, krowy oraz pszenica, jęczmień i kartofle.

Teresa zmarła w Warszawie 6 stycznia 1858 roku. Została pochowana na warszawskich Powązkach. Jeszcze przed śmiercią Teresy, 7 października 1856 roku, małżeństwo Kaczkowscy sprzedali Cholewy Aleksandrowi Królikowskiemu.

Aleksander Królikowski dosyć szybko się ich pozbył. Już 21 października 1857 roku sprzedał je za 25.500 rubli srebrem Arturowi Halpertowi.
Artur Stanisław Halpert urodził się 13 marca 1834 roku w Warszawie. Był synem Borysa (dyrektora Warszawskich Teatrów Rządowych) i Józefiny Chojnackiej. W połowie 1852 roku, po zdaniu egzaminu z praktyki gospodarskiej, otrzymał patent Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie na wykształconego gospodarza. Co najmniej od 1876 roku Artur Halpert piastował funkcję sędziego gminnego w pierwszym okręgu powiatu błońskiego. Sędzią gminnym pozostał prawdopodobnie do swej śmierci, gdyż jeszcze w 1898 roku został wybrany na 3-letnią kadencję.
4 marca 1862 roku Artur Halpert poślubił w Warszawie Anielę (Angellę) Pelagię Brzozowską, urodzoną 2 października 1841 roku w Kośminie, córkę Seweryna (dziedzica Kośmina) i Kazimiery Słupeckiej. Z małżeństwa urodziło się siedmioro dzieci: Seweryna Kazimiera (ur. 1 stycznia 1863 roku w Cholewach, zm. 5 grudnia 1924 roku w Cholewach), Paulina Waleria (ur. 24 czerwca 1864 roku, zm. 6 lipca 1868 roku), Maurycy Cyriak (ur. 8 sierpnia 1865 roku, zm. 16 lipca 1868 roku), Artur Tadeusz (ur. w 1867 roku, zm. 21 lipca 1868 roku), Marian Michał (ur. 8 września 1868 roku w Cholewach, zm. 3 lutego 1929 roku w Warszawie), Apolonia Janina (ur. 14 czerwca 1870 roku w Cholewach, zm. 15 kwietnia 1953 roku) i Stanisława Waleria (ur. 12 września 1871 roku w Cholewach, zm. 30 stycznia 1944 roku).
W 1880 roku folwark Cholewy zajmował obszar 406 mórg, z czego grunty orne i ogrody stanowiły 376 mórg, łąki 22 morgi, zaś nieużytki i place 8 mórg. W folwarku nie było budowli murowanych, wszystkie 13 budynków było zbudowanych z drewna. Majątek był bogaty w pokłady marglu.
1 maja 1877 roku zmarła w Cholewach Aniela z Brzozowskich Halpert. Jej mąż odszedł, również w Cholewach, 25 maja 1901 roku. Oboje zostali pochowani na cmentarzu parafialnym w Pawłowicach.

Po śmierci Artura Halperta majątek odziedziczyło czworo jego żyjących dzieci: Seweryna, Apolonia, Stanisława oraz Marian. Ten ostatni na mocy działów rodzinnych przestał być właścicielem Cholew 31 stycznia 1902 roku.
Marian na stałe mieszkał w Warszawie. Tam, 23 czerwca 1894 roku poślubił Różę Joannę Kiersnowską, córkę Krzysztofa i Marii Rosenblum. Parze urodziły się dwie córki: Joanna Krystyna Henryka Aniela (ur. 3 kwietnia 1895 roku, zm. 16 lutego 1982 roku) oraz Zofia Eugenia (ur. 15 października 1899 roku w Warszawie).
Marian Halpert swe życie zawodowe związał z branżą ubezpieczeniową. W 1924 roku został zarządzającym warszawskim oddziałem Towarzystwa Ubezpieczeń Na Życie Varsovia S.A., spółki posiadającej poza stolicą swe oddziały w Wilnie, Poznaniu i Lublinie. Był również współpracownikiem Towarzystwa Ubezpieczeń Przezorność, firmy która w latach 30. XX wieku miała swą siedzibę w najwyższym budynku w Polsce - warszawskim Prudentialu.

Trzy siostry będące właścicielkami Cholew nigdy nie wyszły za mąż. Od 1912 roku roku rozpoczęły parcelację i wyprzedaż majątku. Sobie pozostawiając ośrodek z dworem i jedynie 31 mórg i 60 prętów (trochę ponad 17 hektarów) z niegdyś 377 morgowego majątku. Po śmierci Seweryny (1924), jej ⅓ części resztówki została podzielona między Apolonię, Stanisławę i Mariana. 29 stycznia 1929 roku Marian sprzedał za 3.000 złotych swoją część, czyli 1/9 resztówki żonie Róży Joannie.
30 sierpnia 1932 roku 8/9 części resztówki siostry Apolonia i Stanisława sprzedały swej bratanicy - Zofii i jej mężowi Stanisławowi Netcerowi.

Stanisław Netcer urodził się 9 lutego 1896 roku w Iwankowie na Wołyniu. Był synem Mikołaja i Józefy Bzowskiej. W 1922 roku ukończył medycynę na Uniwersytecie Warszawskim. Swoje wczesne lata związał z wojskiem. W 1920 roku jako podchorąży 8. pułku artylerii polowej otrzymał nominację na podporucznika podlekarza. Od sierpnia 1921 roku pułk ten stacjonował w koszarach w Płocku. W 1922 roku Stanisław był żołnierzem Kompanii Zapasowej Sanitarnej. 15 sierpnia 1924 roku otrzymał nominację na stopień kapitana. Był odznaczony Medalem Zwycięstwa (Médaille Interalliée). W 1930 roku został zwolniony ze służby w Korpusie Oficerów Sanitarnych.
23 czerwca 1923 roku poślubił w Warszawie Zofię Halpert. Ślubu w kościele garnizonowym udzielał młodej parze biskup polowy Wojska Polskiego Stanisław Gall. Parze urodził się syn - Jan Andrzej.
Zofia, podobnie jak jej mąż, również ukończyła medycynę (w 1926 roku). W 1931 roku oboje mieszkali w Płocku, gdzie Stanisław był lekarzem chorób wewnętrznych, a Zofia lekarzem dziecięcym. Para zamieszkiwała w domu przy ulicy Sienkiewicza 10.
Zofia Netcer zmarła w Warszawie 20 grudnia 1941 roku. Pochowana została w grobie rodzinnym na cmentarzu parafialnym w Pawłowicach.

Po śmierci Zofii jej spadkobiercą został syn Jan Andrzej Netcer. 1/9 części rozparcelowanego majątku po Róży Joannie Halpert przypadła jej córce Anieli Smólskiej. W tym czasie majątek nadal był rozsprzedawany.
W 1973 roku jeszcze bardziej uszczuploną działkę (niecałe 3 hektary) z ruiną dworu nabył od Netcerów i Smólskich Stanisław Rogulski. Obok ruin na działce znajdował się drewniany dom mieszkalny o czterech izbach, obora i stodoła. W 1980 roku od Rogulskiego działkę z ruiną dawnego dworu nabyło małżeństwo Andrzej i Joanna Waliszewscy.

Obecnie resztki dworu, wybudowanego prawdopodobnie dla Artura Halperta w połowie XIX wieku, są mocno zarośnięte przez liczne krzaki. Są widoczne jedynie w porze bezlistnej. Park dworski z połowy XIX wieku jest mocno przetrzebiony. Na uwagę zasługuje barokowa rzeźba św. Jana Nepomucena datowana na XVIII wiek. Stoi ona w znacznej odległości od dworu, na wysokim cokole z piaskowca ozdobionym tablicą z zatartym herbem i panopliami. Prawdopodobnie figura ta została przeniesiona w obecne miejsce.


© Jacek Szyszko 2020


Więcej zdjęć w Galerii


Źródła:

  • Kurjer Warszawski 1825, 1830, 1849, 1852, 1854, 1858, 1862, 1877, 1901, 1924, 1929
  • Gazeta Warszawska 1826, 1876, 1879
  • Dziennik Urzędowy Gubernii Mazowieckiey 1838
  • Warszawska Gazeta Policyjna 1846
  • Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego 1852
  • Gazeta Sądowa Warszawska 1889, 1898
  • Dziennik Personalny 1920, 1921, 1930
  • Lista Starszeństwa Oficerów Zawodowych 1922, 1930
  • Obwieszczenia Publiczne 1924
  • Urzędowy spis lekarzy uprawnionych do wykonywania praktyki lekarskiej, lekarzy-dentystów, dyplomowanych farmaceutów oraz aptek w Rzeczypospolitej Polskiej 1931
  • Nowy Kurier Warszawski 1941
  • Adam Boniecki, Herbarz polski. T.3, Warszawa 1900
  • Kasper Niesiecki, Herbarz Polski T.3, Lipsk 1839
  • Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.2, Warszawa 1905
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I, Warszawa 1880
  • Mateusz Mieses, Polacy-chrześcijanie pochodzenia żydowskiego. T.1, Warszawa 1938
  • Kazimierz Reychman, Szkice genealogiczne. Serja 1, Warszawa 1936
  • Witold Filipczak, Aktywność sejmikowa regalistów w województwie rawskim w latach 1780-1786 w Rocznik Łódzki LVII/2010
  • Izabella Galicka, Hanna Sygietyńska, Katalog Zabytków Sztuki w Polsce T.X, Warszawa 1970
Zespół Ruiny dworu, szczątki parku
Stan zachowania Ruiny
Zastosowanie Własność prywatna
Rejestr zabytków Brak wpisu
Dostępność obiektu Niedostępny

Lokalizacja

Cholewy 6, 05-870, Cholewy, Polska

Komentarze