5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Umiastów


Właściciele i majątek
Umiastów (lub też Umiastowo Klimonty) wzmiankowany jest już w XV wieku. W 1417 roku był własnością Adama Pierzchały, skarbnika warszawskiego, a w 1430 roku jego syna - Piotra. W 1450 roku Piotr darowuje swoim braciom Mikołajowi i Janowi oraz ich potomstwu wszystkie swe dobra ruchome i nieruchome po swej śmierci oraz sprzedaje je tymże braciom za 100 kóp groszy. W XV wieku Pierzchałowie z Umiastowa przyjęli nazwisko od nazwy swych dóbr - Umiastowscy. W 1580 roku współdziedzicem Umiastowa-Kręczek był Jan Jastrzębski h. Łabędź. Pod koniec XVI wieku dziedzicem części Zawad i Umiastowa-Klimontów byli Erazm Łuszczewski h. Korczak i jego bracia. W 1651 roku Umiastów od Wojciecha Umiastowskiego nabyli bracia Tomasz i Franciszek Leszczyńscy h. Pobóg. W 1717 roku część Umiastowa-Klimontów nabył Wawrzyniec Lisowski h. Leliwa, syn Janusza, mąż Justyny Bogatkównej.
W 1738 roku kasztelanowa małogoska Urszula Czermińska, siostra marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego przekazała dochody z folwarków Umiastów, Kręczki, Klimonty i Falki Szpitalowi Podrzutków im. Dzieciątka Jezus, prowadzonemu w Warszawie przez księdza Boduena. Następnie w 1764 roku Sejm koronacyjny potwierdził tę fundację z zastrzeżeniem: szpital wzmiankowany nie ma sobie przywłaszczać dziedzictwa dóbr, ale kontentować się przychodem z summ na dobrach umieszczonych.
Do co najmniej 1831 roku Umiastów był w rękach Jana Zakrzewskiego, syna Marcina i Elżbiety. Jan, ożeniony z Różą Obrębską (ur. w Kraśniczej Woli), zmarł 18 grudnia 1831 roku. Po jego śmierci majątkiem zarządzała żona. 20 czerwca 1837 roku Róża ponownie wyszła za mąż. Tym razem za wdowca Mikołaja Rykowskiego, kupca z Warszawy. Ślub odbył się w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Warszawie. Mikołaj Rykowski w kolejnych latach był sędzią Trybunału Handlowego i Protektorem Archikonfraterni Literackiej. Zmarł 3 stycznia 1878 roku w Warszawie w wieku 89 lat. Pochowany został na cmentarzu powązkowskim w Warszawie.
W 1858 roku dobra Umiastów zostały zakupione przez Wincentego Tarnowskiego za 260.000 złp. Wincenty zmarł 21 lipca 1869 w wieku 51 lat.
W 1860 roku folwark liczący 20 włók został sprzedany już za 340.000 złp. Wiktorowi Zawiszy Czarnemu, ożenionemu z Jadwigą Tarasowicz. W styczniu i lutym 1867 roku Wiktorowi i Jadwidze zmarło czworo dzieci, być może to było powodem tego, że w lutym następnego roku Wiktor był już administratorem dóbr Bieniewice, a dobra Umiastów nabył w 1869 roku Ksawery Luceński.
W 1878 roku Umiastów zakupił pułkownik Francis C. Maude, konsul generalny Wielkiej Brytanii w Warszawie. Pełnił on tę funkcję od połowy grudnia 1876 do końca grudnia 1885 roku, gdy wyjechał z Polski.
W 1886 roku folwark Umiastów liczył 98 mórg, w tym: 91 gruntów ornych i ogrodów, 2 morgi łąk i 5 mórg nieużytków. Znajdowały się w nim 4 budynki murowane i 5 drewnianych. Większa część folwarku (około 200 mórg) uległa parcelacji na kilka kolonii, mających od 15 do 45 mórg.
Co najmniej od 1898 roku folwark Umiastów należał do Ignacego Rodkiewicza, urodzonego w 1836 roku, ożenionego Emilią Kosińską. Razem dzierżawili także folwark Kręczki. Ignacy ukończył akademię sztabu generalnego z najwyższym odznaczeniem. Był uczestnikiem powstania styczniowego w 1863 roku, po którym został zesłany do Solikamska. Po powrocie wstąpił do zarządu komunikacji okręgu warszawskiego, gdzie pełnił funkcję naczelnika wydziału komunikacji lądowych i wodnych. Zmarł w Warszawie 18 grudnia 1909 roku, pochowany został na warszawskich Powązkach. Jeszcze przed śmiercią folwark należał do ich syna – Kazimierza Macieja Antoniego Rodkiewicza, ożenionego 31 grudnia 1894 roku w Warszawie z Marią Józefą Rakowską h. Trzywdar. Ślub odbył się w kościele św. Antoniego Padewskiego w Warszawie. Umiastów w rękach Rodkiewiczów pozostawał co najmniej do 1916 roku.
W 1920 roku majątek należał do Jana Kędzierskiego. Pozostawał w jego rękach do co najmniej 1926 roku. Liczył wtedy 108 hektarów.
W dniu wybuchu II WŚ majątek należał do Juliana Pawłowskiego, lekarza oraz Zdzisława Pawłowskiego, prawnika.
W czasie okupacji w dworskich czworakach mieściła się szkoła podstawowa. Po wojnie majątek został odebrany Pawłowskim. Już we wrześniu 1945 roku w dworze została ulokowana szkoła podstawowa, całym majątkiem zaś zarządzała Główna Komenda Milicji w Warszawie. Szkoła zajmowała dwie izby i była dwuklasowa. Po roku szkołę ponownie przeniesiono do czworaków, gdzie zajęcia odbywały się do 1957 roku, kiedy to powstał nowy budynek szkolny. Od 1946 roku byłym majątkiem Pawłowskich zarządzał Wydział Ogrodniczy Zarządu Miasta Warszawy, który założył w Umiastowie na 60 hektarach szkółkę roślin ozdobnych. W 1951 roku Wydział Ogrodniczy zmienił nazwę na Miejskie Przedsiębiorstwo Ogrodnicze w m.st. Warszawie, a w 1957 roku Miejskie Przedsiębiorstwo Robót Ogrodniczych w m.st. Warszawie.
W 2005 roku w dworze umiastowskim została zorganizowana VI Ogólnopolska Giełda Szlachecka.

Zespół architektoniczno-parkowy
Późnoklasycystyczny dwór zbudowany został około połowy XIX wieku dla Róży Obrębskiej. Gruntownie wyremontowany w 1960 roku. Murowany z cegły, otynkowany, boniowany, parterowy, podpiwniczony, z mieszkalnym poddaszem. Zbudowany na planie prostokąta z nowszą parterową przybudówką. Od zachodu układ wnętrz dwutraktowy z sienią zawierającą schody na poddasze i z salonem na osi. W elewacji frontowej i ogrodowej portyki wgłębne o czterech kolumnach bez baz. Dach naczółkowy, kryty blachą.
Aleja na osi dworu, po jego południowej stronie, obsadzona starymi lipami i grabami. Od południa kończy się na alei południowej – poprzecznej, od północy na słabo zachowanym podjeździe do dworu. Park krajobrazowy ma powierzchnię 5,3 ha w tym 0,7 ha wód. Pomiędzy stawami ślad alei prowadzącej od starej bramy, która łączy się w części środkowej założenia z aleją obsadzoną młodymi drzewami i krzewami. W parku znajdują się elementy rzeźbiarskie: kapliczka (z okresu międzywojennego) i zejście do wody z bloków piaskowcowych nakrytych płytami z piaskowca z elementem ozdobnym.
W parku zachowały się pojedyncze egzemplarze drzew około stuletnich, szczególnie we wschodniej części parku. Są to: klon pospolity, modrzew, świerk pospolity, orzech sercowaty, buk pospolity odm. czerwonolistna, brzoza brodawkowata, kasztanowiec biały, wiąz szypułkowy, leszczyna turecka. Po zachodniej stronie dworu rośnie stary wiąz szypułkowy, zachowały się również częściowo obsadzenia alei wjazdowej – 4 kasztanowce białe oraz 2 topole. Obsadzenia alei południowej na osi pałacu – lipowo-grabowej również zachowały się stosunkowo dobrze. Przy zejściu do wody nad małym stawem rośnie bluszcz jako roślina okrywowa. W parku nie ma drzew uznanych za pomniki przyrody.

Więcej zdjęć w Galerii
Zdjęcia archiwalne z archiwum Pana Marka Hyżego

Źródła:

  • Dziennik Powszechny 1833
  • Kurjer Warszawski 1869, 1878, 1920, 1933
  • Dzieje Dobroczynności Krajowey i Zagraniczney z Wiadomościami ku Wydoskonaleniu jey Służącemi 1820
  • Gazeta Warszawska 1860, 1909
  • Kurjer Kolejowy i Asekuracyjny 1910
  • Kurjer Poranny i Antrakt 1878
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XII, Warszawa 1892
  • Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Ożarów Mazowiecki, Ożarów Mazowiecki 2010
  • 90 lat Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Ogrodniczych Sp. z o.o w Warszawie 1923-2013, Warszawa 2013
  • Mirosław Wawrzyński, Fundacje w Polsce, Warszawa 1997
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • www.szkola-umiastow.pl
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926

Zespół Dworsko-parkowy
Skład zespołu Dwór, park, spichlerz, kapliczka, budynek gospodarczy
Stan zachowania Odbudowany
Zastosowanie Opuszczony
Rejestr zabytków Brak wpisu
Gminna ewidencja zabytków Dwór, park
Dostępność obiektu Niedostepny

Lokalizacja

Umiastowska 43C, 05-850, Umiastów, Polska

Komentarze