5.00 (2 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Dwór Chojnowo


Właściciele i majątek
Na początku XV wieku Chojnowo należało do Piotra Świnki ze Strzyg (stolnika dobrzyńskiego, kasztelana rypińskiego). Jeszcze za życia majątek został podzielony pomiędzy dwóch jego synów: Piotrasza (otrzymał Zieloną i połowę Strzyg) oraz Jakusza, który otrzymał Chojnowo, Sarnowo, Niechłomin i drugą połowę Strzyg. Jakusz zamieszkiwał Prusy Zachodnie, Chojnowem zarządzali jego krewni. Zmarł około 1404 roku. Po śmierci Jakusza Chojnowo trafiło w ręce dwóch jego synów Jana z Chojnowa (sędziego zawkrzeńskiego) oraz Adama z Sarnowa. Podczas wojny z zakonem krzyżackim majątek braci trafił w ręce księcia Ziemowita IV. Na skutek interwencji Wielkiego Mistrza zakonu krzyżackiego został odzyskany przez braci w 1421 roku. W 1438 roku siostra Jana Beata wniosła w posagu Mikołajowi Zielińskiemu z Grzebska majątki Sarnowo, Chojnowo, Niechłomin, Jabłonowo, Gruszkę, Srzonkę, Kęczewo, Łążek, Niedziałki i Zalesie. Mikołaj w 1468 roku sprzedał je Stanisławowi z Gnatowic. W 1472 roku Jan z Szapska z żoną Więcka oraz ich zięć Adam Wilkanowski otrzymują w podziale rodzinnym Chojnowo i Łążek, a Jachna (bratanica Więcki) wdowa po Stanisławie z Gnatowic otrzymuje Kęczewo, Zalesie i Niedziałki. Następnie Więcka darowuje wnukom: Mikołajowi, Stanisławowi, Łukaszowi i Maciejowi, synom Adama Wilkanowskiego i swej córki Doroty, dobra ojcowskie Chojnowo i Łążek. W 1501 roku w podziale dóbr między synami Adama Wilkanowskiego Zbigniew otrzymuje Chojnowo, Łążek, Szapsk, Cholewy, Wronino, rok później król Aleksander Jagiellończyk potwierdza ten podział dóbr.
Pod koniec XVIII wieku dobra Chojnowo należały do Macieja Kuczborskiego h. Ogończyk. Maciej pozostawał ich właścicielem do 12 lipca 1806 roku, kiedy to właścicielami stali się Jakub Filip Florian Trzciński h. Pobóg oraz jego żona - Magdalena Kuczborska h. Ogończyk (córka Macieja). W tymże roku odbył się w pobliskim Sarnowie ich ślub, prawdopodobnym więc jest, iż Trzciński otrzymał dobra jako posag Magdaleny. Jakub Trzciński pełnił szereg funkcji publicznych. Był m.in: Komisarzem Wojewódzkim Delegowanym do Obwodu Lipnowskiego, urzędnikiem Rady Administracyjnej Królestwa, a od 1829 roku Referendarzem Stanu Nadzwyczajnym. Był również członkiem Towarzystwa Naukowego Płockiego. W 1820 roku został odznaczony orderem św. Stanisława klasy IV, w 1823 roku klasy III, w latach następnych klasy II. Był posiadaczem dóbr Grochowalsk w ziemi dobrzyńskiej, Bagiennice w okręgu mławskim oraz Niszczyce w gubernii płockiej. Zmarł po ośmiomiesięcznej chorobie 18 listopada 1851 roku w wieku 73 lat w dobrach Niszczyce. Kilka miesięcy wcześniej - 16 marca 1851 roku - zmarła w dobrach swych Glinojeck jedna z córek Magdaleny i Jakuba, Pelagia zamężna z Józefem Nostitz-Jackowskim h. Ryś. Magdalena dotknięta stratą córki, a następnie męża uległa chorobie, z której ją najznakomitsi lekarze wyprowadzić nie zdołali. Zmarła w Niszczycach 27 grudnia 1851 roku w wieku 62 lat.
15 maja 1839 roku Chojnowo zostało zapisane córce Jakuba i Magdaleny - Julii Katarzynie Wiktorii Trzcińskiej h. Pobóg. Julia 8 dni później wyszła za mąż za Marcina Skoniecznego, Komisarza Administracyjnego Gubernii Płockiej, kawalera orderu św. Stanisława. Ślub odbył się w Bielsku (ob. powiat płocki). W 1845 roku majątek Chojnowo liczył 2030 mórg i 245 prętów, z czego lasy zajmowały obszar 502 mórg i 238 prętów, a łąki 242 morgi.
Po śmierci rodziców dobra Chojnowo zostały sprzedane w 1851 roku za 15.900 rubli srebrnych. Nabył je Karol Wilhelm, urodzony 12 lipca 1800 roku, syn Henryka i Heleny z Helwigów. Ożeniony 12 lipca 1830 roku z Anastazją Helwig. Ślub odbył się w kościele pw. Świętego Ducha w Łowiczu. Karol w latach trzydziestych (co najmniej od 1832 do 1836 roku) był dzierżawcą dóbr Boża Wola koło Błonia (ob. powiat grodziski). Za udział w powstaniu styczniowym synów trafił do więzienia w Płocku, które opuścił w 1864 roku. Karol zmarł 11 października 1883 roku. Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
Między 1877 a 1883 rokiem właścicielem Chojnowa został syn Karola - Michał Bronisław Wilhelm urodzony w Sarnowie, żonaty z Bronisławą Lesiewską h. Ogończyk. Ślub odbył się 30 kwietnia 1877 roku w kościele św. Andrzeja Apostoła w Warszawie. Brał udział w powstaniu styczniowym w 1863 roku. W 1880 roku rozległość folwarku Chojnowo wynosiła 1286 mórg, na co składało się: 539 mórg gruntów ornych i ogrodów, 167 mórg łąk, 42 morgi pastwisk, 393 morgi lasu, 100 mórg zarośli, 21 mórg wody i 25 mórg nieużytków i placów. W majątku stało 8 budynków murowanych i 32 drewniane, ponadto był zarybiony staw oraz młyn. W latach 80. XIX wieku Michał był jednym z głównych fundatorów budowy plebanii przy kościele w Sarnowie. Przeznaczył na ten cel sto kilkadziesiąt rubli oraz sto korcy wapna. Cegieł dostarczył dziedzic Dłutowa - Tabędzki. Michał Wilhelm zmarł 25 listopada 1922 roku w wieku 73 lat, jego żona 2 kwietnia 1933 roku w wieku 75 lat. Oboje pochowani zostali na cmentarzu parafialnym w Żurominie.
Dobra zmieniły właściciela w 1909 roku. Od Michała Wilhelma nabyła je Katarzyna Wężyk h. Wąż zamężna z Wojciechem Miączyńskim h. Suchekomnaty. Wojciech w 1912 roku witał chlebem i solą biskupa diecezjalnego płockiego Antoniego Juliana Nowowiejskiego podczas jego wizyty w Sarnowie. W tymże roku majątek liczył sobie 36 włók, z czego pod ogrodami i zabudowaniami było 16 mórg, pod młynem, rzeką i stawem 14 mórg, pod drogami i miedzami 15 mórg, łąk 150 mórg, a ziemi ornej 840 mórg. Stał w nim dwór murowany o 9 pokojach pod dachówką z takąż oficyną w ogrodzie bardzo ładnym. Inwentarz składał się z 40 koni roboczych, 6 cugowych, 14 źrebiąt, 700 owiec, 15 krów i jednego byka.
W połowie lat 20. XX wieku właścicielem był Karol Biernacki, członek zarządu Spółdzielni Kooperacja Pracy Sp. z o.o. w Warszawie. W 1926 roku majątek Karola liczył 605 hektarów. Niewielka część dóbr (92 hektary wraz z młynem) należała do Zygmunta Biernackiego. Karol Biernacki był ostatnim właścicielem Chojnowa do wybuchu II WŚ. Po wojnie w budynku dworu ulokowano szkołę podstawową, która działa w nim do dnia dzisiejszego.


Zespół architektoniczno-parkowy

Budynek dworu powstał prawdopodobnie na przełomie XIX i XX wieku. Murowany z cegły, otynkowany. Parterowy z mieszkalnym poddaszem. Nakryty dwuspadowym dachem. Elewacja frontowa siedmioosiowa z trzyosiowym centralnie umieszczonym przedsionkiem. Nad nim taras i nadstawka z trójspadowym daszkiem. Budynek został znacznie przekształcony po II WŚ i dzisiaj nie posiada wyraźnych cech stylowych. W 1998 roku w budynku założono centralne ogrzewanie. W 2008 roku wymieniono dach.
 

Więcej zdjęć w Galerii

Zdjęcia archiwalne ze zbiorów Pani Zofii Leszczyńskiej-Niziołek i Pani Agnieszki Pauby

 

Źródła:

  • Gazeta Warszawska 1821, 1823, 1829, 1851
  • Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego 1843
  • Kurjer Warszawski 1851, 1852, 1912, 1933
  • Roczniki Gospodarstwa Krajowego, Warszawa 1861
  • Rocznik Towarzystwa Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych 1879, 1887
  • Rocznik Adresowy Królestwa Polskiego na Rok 1902. R. 3, Warszawa 1902
  • Głos Warszawski 1909
  • Gazeta Świąteczna 1912
  • Dziennik Warszawski 1867
  • Kuryer Codzienny 1878
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich T1, Warszawa 1880
  • Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926-27, Warszawa 1926
  • Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, edycja elektroniczna
  • Wiadomość historyczna o rodzie Świnków oraz rodowód pochodzącej od nich rodziny Zielińskich herbu Świnka. Część 1, Toruń 1880
  • www.chojnowosp.edupage.org
Zespół Dworski
Obiekt opisywany Dwór
Stan zachowania Odrestaurowany
Zastosowanie Szkoła podstawowa
Rejestr zabytków Brak wpisu
Dostępność obiektu Dostępny z zewnątrz

Lokalizacja

Chojnowo 100, 09-310, Chojnowo, Polska

Telefon: (23) 657-63-69
Strona www: chojnowosp.edupage.org
Email: chojnowosp@wp.pl

Komentarze